سرپوش محرمانه بر «جاستا»

او در گفت‌وگو با جام سیاست به بررسی تبعات قانون جاستا در روابط میان آمریکا و عربستان پرداخته و می‌گوید با وجود تبعات منفی تصویب این قانون در مناسبات ریاض و واشنگتن، آل‌سعود همچنان به‌عنوان متحد آمریکا باقی خواهد ماند.

با توجه به گذشت 15سال از حادثه 11 سپتامبر، هدف اصلی کنگره آمریکا از تصویب قانون جاستا در رابطه با دریافت غرامت خانواده‌های قربانیان این حادثه تروریستی از دولت عربستان چیست. به تعبیر برخی کارشناسان، این مصوبه بیشتر شبیه به یک ژست سیاسی است. شما چه فکر می‌کنید؟

بعد از حوادث 11سپتامبر تفکری در آمریکا شکل گرفت مبنی بر این‌که آنها باید نسبت به نحوه برخورد با همپیمانان خود تجدیدنظر کنند بخصوص حکومت‌هایی که فردی و مبتنی بر آرای مردم نیستند و حکومت‌های مادام‌العمر به‌شمار می‌روند؛ این تز وقتی خریداران بیشتری پیدا کرد که معلوم شد 15 نفر از تروریست‌های11سپتامبر عربستانی بودند. البته آمریکایی‌ها در این قانون بیشتر به دنبال جهانی کردن قوانین خود هستند به همین دلیل کشورهای مختلف باید نسبت به این ماجرا واکنش نشان دهند. از یاد نبرید که دیدگاه‌های مختلفی در مورد نقش عربستان در حادثه 11سپتامبر وجود دارد، برخی معتقدند مقامات رسمی عربستان در این ماجرا نقش داشتند و برخی دیگر معتقدند باوجود حضور 15 عربستانی، این حادثه ربطی به دولت سعودی ندارد. اما براساس گزارشی که البته به‌صورت ناقص در مورد حادثه 11 سپتامبر منتشر شد، یکسری از شاهزاده‌های سعودی و مقامات رسمی و پادشاهان در این حادثه ایفای نقش داشتند.

اشاره داشتید به این‌که هدف آمریکا از این قانون، جهانی کردن قوانین کشورش است. منظورتان از جهانی کردن قوانین آمریکایی چیست؟

این یک نگاه جدی است که آمریکا با شکل‌دهی چنین قانونی بتواند روز‌به روز گامش را بلندتر بردارد و اعمال قدرت بیشتری در صحنه جهانی یا حداقل با کشورهایی که مشکل دارد، داشته باشد. یکی از دلایل قابل‌توجه در مورد هدف کنگره از تصویب قانون جاستا همین موضوع بوده، اگر آمریکایی‌ها به صورت جدی درصدد مقابله با تروریسم بودند، چرا در حال حاضر و بعد از گذشت بیش از یک دهه از حادثه 11 سپتامبر این کار را انجام دادند در عین حال آمریکا اگر خواهان برخورد جدی با عربستان بود قادر به استفاده از اهرم‌های فشار بسیاری علیه این کشور بود به همین دلیل به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها در صدد گسترده کردن جنبه تبلیغاتی قانون جاستا هستند تا بتوانند از آن برای اهداف دیگر خود استفاده کنند.

با توجه به تاکید جنابعالی مبنی بر واکنش کشورها در مورد هدف آمریکا برای گسترش قانون جاستا به کشورهای دیگر، آنها چه واکنش مناسبی می‌توانند در این زمینه داشته باشند؟

کشورها باید در مورد راهکار با هم گفت‌وگو کرده و ارتباط برقرار کنند. هیچ کشوری به تنهایی نمی‌تواند تاثیرگذاری جدی داشته باشد، زیرا تاثیرگذاری جدی زمانی است که کشورها با هم بتوانند گفت‌وگو کنند و همکاری جدی در مقابله با تروریسم به هر شکلی داشته باشند. متاسفانه نحوه مقابله با تروریسم ابزاری شده و آنجا که در جهت منافع قدرت‌ها باشد سکوت می‌کنند در غیر این صورت با ترویسم مقابله می‌کنند در حالی‌که تروریسم خوب و بد نداریم و نمی‌توان تفکیکی میان این دو قائل شد، اما متاسفانه سیاست‌های دوگانه‌ای در برخورد با تروریست‌ها وجود دارد. این نوع برخوردها مسائل منطقه را روز‌به‌روز پیچیده‌تر می‌کند و یک عجزی را مشاهده می‌کنیم حتی قدرت‌های بزرگ هم در حل بحران‌های منطقه‌ای عاجز مانده‌اند و روز‌به‌روز شکاف‌ها در نحوه برخورد با گروه‌های تروریستی بیشتر می‌شود.

آمریکا در جهت تصویب قانون جاستا به دنبال چه اهداف دیگری است؟ آیا انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را می‌توان یکی از اهداف تصویب قانون جاستا بدانیم؟

بله، یک حرکتی است که می‌تواند در تبلیغات انتخاباتی تاثیرات خاص خود را داشته باشد.

می‌توان یکی دیگر از اهداف طراحان را پاسخگویی آمریکا به افکار عمومی ضدعربستانی دانست؟

بله. این هم یکی از نکات مهم است به دلیل این‌که حاکمیت آمریکا مقداری بتواند پاسخگوی سیاست‌های حمایت همه جانبه از عربستان باشد، حمایتی که با استانداردها و ارزش‌های آمریکایی سازگاری ندارد. سوال جدی افکار عمومی آمریکا این است که چرا از کشوری حمایتی می‌کند که با ارزش‌های آمریکا از جمله آزادی، دموکراسی، حقوق شهروندی و... سازگاری ندارد. به این ترتیب یکی از اهداف آمریکا از تصویب قانون جاستا این است که نشان دهد عربستان را تحت فشار گذاشته و با این کشور برخورد می‌کند.

با تصویب این قانون شاهد چه تغییراتی در روابط آمریکا و عربستان خواهیم بود؟ آیا این دو کشور دچار تنش در روابطشان خواهند شد؟

روابط عربستان با آمریکا بعد از 11 سپتامبر دچار تحول شد. سعودی‌ها بعد از 2001 تا حدود 2005 تحت فشار بسیار شدیدی از سوی آمریکا بودند و مقداری شکاف عمیق بین مناسبات شکل گرفت به گونه‌ای که روابط استراتژیک عربستان دستخوش تحولاتی شد و برخی مناسبات دو کشور آسیب دید، اما با اقداماتی که عربستان انجام داد آرام آرام مناسبات دو کشور به حالت قبلی خود بازگشت، این روند ادامه یافت تا این‌که شاهد اتفاقاتی دیگر در منطقه شدیم. از سال 2010 به بعد، نقش عربستان در یکسری حوادث بسیار پررنگ شد بخصوص در حمایت از تروریسم، افراط‌گرایی، خشونت و شکل‌دهی داعش، بوکوحرام و...

به واسطه قانون جاستا شاهد چه تغییرای در روابط دو کشور خواهیم بود؟

معتقدم تحولات عمیقی در مناسبات عربستان و آمریکا شکل نمی‌گیرد، اما این قانون تا حدودی تاثیرات منفی می‌گذارد. البته به نظر می‌رسد حتی پس از تصویب این قانون، عربستان به عنوان یک همپیمان قابل تکیه برای آمریکا همچنان خواهد بود در عین حال که آسیب‌هایی به روابط دو کشور وارد می‌شود، اما در حال حاضر دچار تحول عمیقی نمی‌شود.

عربستان چه واکنشی در مقابل این قانون خواهد داشت؟ با توجه به تهدیدی که این کشور مبنی بر خروج اوراق قرضه‌اش از آمریکا کرده است، این تهدید تا چه اندازه جنبه عملی پیدا خواهد کرد و اهمیت این اوراق تا چه میزانی است؟

خروج اوراق قرضه یک شعار و تهدیدی است که سعودی‌ها اگر بخواهند هم نمی‌توانند عملی کنند، زیرا با توجه به ساز و کارهای موجود اجازه خروج را پیدا نمی‌کنند یا قدرتی مبنی بر خروج اوراق قرضه خود از آمریکا ندارند، زیرا مناسبات اقتصادی آن‌قدر در هم تنیده شده که یک کشور بسادگی نمی‌تواند اقدامات دلخواهش را انجام دهد.

بنابراین با توجه به اظهارات جنابعالی عربستان غرامتی به آمریکا پرداخت نمی‌کند؟

یک احتمال وجود دارد و آن این‌که عربستان برای کنترل نسبی موضوع به صورت غیر رسمی یا محرمانه فعالیت‌ها یا کمک‌هایی را به خانواده قربانیان در جهت سرپوش گذاشتن به قانون جاستا انجام دهد. انجام این اقدام از سوی عربستان دور از ذهن نیست به دلیل این‌که بتواند وجهه خود را در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی حفظ کند یا از آسیب بیشتر جلوگیری کند، زیرا امروز چهره عربستان بسیار تخریب شده و برای دنیا هم روشن شده که عربستان در بسیاری از بحران‌ها به عنوان یک بازیگر جدی نقش تخریبی ایفا کرده است.

مریم شریف‌زاده/ روزنامه‌نگار