جشن ستاره شناسی در ایران

توسعه علمی هر کشوری بدون توجه به عمومی کردن علم امکان پذیر نیست و در کشورهایی که دغدغه توسعه همه جانبه دارند، توجه به ترویج علم گوناگون بویژه علوم باید از اصلی ترین تفکرات سیاستگذاران آن مجموعه است.

کد خبر: ۹۵۰۷۱

آنها به هر بهانه ای سعی می کنند مفهوم و اهمیت علم را به میان مردم بیاورند و برای این کار و بویژه جلب توجه کودکان و نوجوانان به علم که بتواند آینده پیشرفت علمی را تضمین کند، دست به کارهای گوناگونی می زنند.
گاه سنگ های سطح مریخ را به نام شخصیت های کارتونی نامگذاری می کنند و گاه نام فضاپیماهای پیشرفته خود را برای کودکان به مسابقه می گذارند یا مراکزی چون شتابدهنده عظیم سرن روزی را برای عموم مردم اعلام می کند. اگر چه این کار ترویجی در تمام رشته های علوم باید صورت گیرد؛ اما دلایل زیادی وجود دارد که نقش نجوم را در این بین برجسته ترکند.
اگر از تمام سابقه فرهنگی و اجتماعی ای که ستاره شناسی در زندگی مردم داشته است ، بگذریم نمی توان این واقعیت را انکار کرد که نجوم گره گاه بسیاری از علوم مختلف است و به همین دلیل می توان با ترویج نجوم در عمل تلاش بزرگ برای ترویج علوم پایه گوناگون را به نتیجه رساند. فعالان هر صنف و هر تخصصی سعی می کنند در هر سال مناسبتی بیابند که بهانه ای برای معرفی آن صنف و تخصص به عموم مردم شود.
بارها در تقویم با مناسبت هایی چون روز پزشک ، روز پرستار، روز معلم و مشابه آن مواجه شده اید که در یک تاریخ مشخص در هر سال تکرار می شود. اما داستان نجوم چیز دیگری است.
نخست آن که نجوم دانش است که آزمایشگاه بزرگش بر فراز سرما قرار دارد و ما می توانیم ابزار کار متخصصان این علم را در همه جا ببینیم ، سپس اگر قرار باشد روزی برای گرامیداشت این دانش مشخص شود، بهترین انتخاب زمان مناسبی است که آسمان در اختیار ما می گذارد؛ اما مقارن دیگری هم وجود دارد.
نجوم دانش است که بر خلاف دیگر تخصصها هنوز بسیاری از علاقه مندان آماتور می توانند در آن به ایفای نقش جوی بپردازند.
در کنار اخترشناسان حرفه ای که با کمک داده های ویژه و استفاده از تخصصهای گوناگون به پیشبرد مرزهای دانش کمک می کند؛ اما از سوی دیگر تعداد زیادی از علاقه مندان نجوم با رشته ها و تخصص های گوناگون در کنار آنها به فعالیت علمی می پردازند و در بسیاری از موارد به یاری اخترشناسان حرفه ای می شتابند.
این افراد اگرچه حرفه ای نجوم نیستند؛ اما این به آن معنی نیست که فاقد اطلاعات علمی و مهارت در رشته خود باشند. بعکس دارای توانایی بالایی در حوزه علاقه مندی خاص خود هستند و حرفهایشان در حوزه فعالیتشان دقیق و علمی است.
با توجه به این نکته است که انجمن ها و گروههای نجوم آماتوری در سراسر جهان به طور معمول نقش تدریجی این علم را به عهده می گیرند؛ اما در یک روز خاص حرفه ای ها و آماتورها در کنار هم نجوم را به خیابان ها می آورند و شما را با نجوم و دنیای پررمزوراز آسمان ها آشنا می کنند. اما در کدام روز باید این اتفاق بیفتد.
گروهی بین المللی و متشکل از گروههای نجومی فعال جهان چندین سال پیش پیشنهاد مشخصی را در این خصوص ارائه کرد که از سوی مراکز گوناگون نجومی جهان به رسمیت شناخته شد.
براساس پیشنهاد لیگ نجوم تعطیلی آخر هفته ای در آوریل یا نیمه اول می که به تربیع اول ماه نزدیک تر باشد؛ هر ساله به عنوان روز نجوم شناخته خواهد شد. علت این انتخاب در 2دلیل هم خلاصه می شود.
نخست آن که اگر شما مایل به ترویج نجوم برای مردم عادی باشید، باید زمانی را انتخاب کنید که جمعیت مخاطب شما فرصت آزاد داشته باشد و به همین دلیل روزهای تعطیل پایان هفته بسیار مناسب خواهد بود؛ اما از سوی دیگر در این روز بسیاری می خواهند واقعیت های نجومی را رصد کنند و همیشه یکی از جذاب ترین اجرام سماوی برای مردم قمر زیبای زمین ، با ماه بوده است.
بهترین فرصت برای دیدن عوارض سطح ماه با تلسکوپ تربیع اول یعنی زمانی است که نیمی از ماه روشن است و می توان در مرز تاریک و روشن عوارض این قمر را دید. امسال شنبه 16اردیبهشت چنین موقعیتی دارد؛ لذا انجمن نجوم ایران شاخه آماتوری براساس فلسفه این روز از سال گذشته روز جمعه ، 15اردیبهشت 85را به عنوان تاریخ گرامیداشت روز جهانی نجوم در ایران در سال 85و هفته نجوم را از جمعه 8تا جمعه 15اردیبهشت اعلام کرد.
اما در چنین روزی چه اتفاقاتی می افتد؛ 5سال پیش ، زمانی که رصدخانه زعفرانیه تهران این حرکت را در ایران آغاز کرد و همزمان در چند شهر کوچک برنامه هایی برگزار شد، شاید هیچ کس گمان نمی کرد شاهد چنین گسترشی ظرف مدت تنها 5سال باشد.
در این 5سال هر بار برنامه گسترده تری نسبت به سالهای قبل طراحی و اجرا شده است ؛ اما فلسفه همه یک چیز است ، آشنا کردن مردم با نجوم با زبان ساده اما علمی و دقیق.
این رشد به حدی بو که 2سال پیش یک گروه ایرانی جایزه ایده های نو در برگزاری روز نجوم را دریافت کرد. در این روز معمولا دانشگاه ها، رصدخانه ها، مراکز تحقیقاتی و پژوهش نجومی روز بازدید آزاد اعلام می کنند (open day)تا مردم عادی بتوانند از نزدیک شاهد این فعالیت های تخصصی باشند اما باز هم بار اصلی به عهده گروههای آماتوری خواهند بود، بسیاری در این روز تلسکوپ های خود را به میان مردم خواهند آورد و از آنها برای تماشای آسمان دعوت خواهند کرد، برخی نمایشگاه های نجومی برگزارکننده ماکتهایی از منظومه شمسی جایگاه ما در کیهان مدل سفاین فضایی ، ارائه اطلاعاتی درخصوص برفهمیهای نجومی ، اجزای نمایش های خیابانی ، ساخت مدلهای ساعتهای آفتابی ، نمایش اسلایدها، رصد آسمان ، خورشید، ماه ، صورتهای فلکی و سیارات درخشان و ماهواره ها نقاشی کودکان و مواردی از این دست حتی مواردی چون قصه خوانی و شعرخوانی با مضامین نجومی می تواند برای حاضران جذاب باشد.
اما امسال شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران به گروههای که قصد برگزاری این مراسم را داشتند، پیشنهاد کرده است که این روز را با محوریت نجوم و صلح برگزار کنند، این پیشنهاد نه تنها بر مبنای شرایط دشوار جهان کنونی که بر مبنای ایده عمیق تری شکل گرفته است.
نگاه به آسمان و تفکر در آن که همیشه و در همه مکاتب فکری و قلعی و مذهبی به آن توجه شده است ، می تواند دید دقیقی نسبت به جایگاه واقعی انسان در محیط به ما دهد.
اگر شما زمانی که به ستاره های بالای سر که بدون توجه به خط کشی های روی زمین به همه مردم یکسان می تابد، نگاه می کنید، به یاد آورید که هر یک از آنها یکی از 150میلیارد ستاره ای چون خورشید شماست که تنها در کهکشان راه شیری قرار دارد و بسیاری از آنها ممکن است سیاراتی چون زمین را در اطراف خود داشته باشند و تازه این کهکشان یکی از میلیاردها کهکشان شناخته شده در سراسر عالم است که هر کدام همین تعداد ستاره را در دل خود جای داده اند، براحتی می توانید به حقارت جایگاه انسان در عالم پی ببرید فکر می کنید اگر همه مردم چنین جایگاهی را در ذهن داشتند، هیچ گاه بر سر حتی بزرگ ترین مسائل روی زمین به نبرد علیه هم برمی خواستند.
مسلما کسی که جایگاه خود را بشناسد، نمی تواند چنین کند و به این ترتیب نجوم می تواند در خدمت صلح قرار گیرد. تاکنون بیش از 40شهر آمادگی خود را برای برگزاری روز نجوم در ایران اعلام کرده و هر روز نیز بر تعداد آنها افزوده می شود.
شما نیز می توانید در شهرتان روز جمعه به پارکها و مراکز عمومی یا مراکز نجومی بروید واز این برنامه ها استفاده کنید. فهرست کامل از این مراکز در پایگاه اطلاع رسانی شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران قابل دستیابی است.