جنگل‌های هیرکانی در حلقه حفاظت مردمی

به گزارش جام‌جم، جنگل‌های شمال کشور که به جنگل‌های ناحیه رویشی هیرکانی یا خزری، جنگل‌های مرطوب و جنگل‌های صنعتی شمال شهرت یافته‌اند، همچون نواری سبز حاشیه جنوبی دریای خزر و نیم‌رخ شمالی رشته کوه البرز از آستارای گیلان تا گلیداغی استان گلستان را به طول تقریبی 800 کیلومتر، عرض 20 تا 70 کیلومتر و ارتفاع 2800 متر از سطح دریا پوشانده‌اند.

در همین حال طی سال‌های گذشته به منظور حفظ و صیانت از جنگل‌های شمال کشور، طرح‌هایی از سوی بخش‌های خصوصی و سازمان‌های جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در دستور کار قرار گرفته، اما بسیاری از این طرح‌ها به دلیل نبود مشارکت اهالی بومی و محلی بلاتکلیف و نیمه‌کاره مانده است. برخی سودجویان به منظور درآمدزایی غیرقانونی از این جنگل‌ها به تاراج و حراج چوب‌های درختان نایاب این جنگل دست زده‌اند تا عاملی نگران‌کننده بر نابودی گونه‌های نادر درختان شوند. به این ترتیب افزایش روند تخریب جنگل‌های هیرکانی به خاطر بهره‌برداری غیراصولی، سازمان‌های مسئول را برآن داشت که طرحی موسوم به مدیریت مشارکتی و چندمنظوره برای حفاظت از این جنگل‌ها را در دستور کار قرار دهند.

افزایش درآمد بومیان شمال

مدیر تلفیقی جنگل‌های چندمنظوره هیرکانی شمال کشور با بیان این که کلمه هیرکانی از واژه‌ای به نام ورکان یا ورکانی گرفته شده و به دوره هخامنشی برمی‌گردد که گرگان فعلی به سمت مازندران را شامل می‌شود، افزود: سال‌ها بعد، اروپاییان در نوشته‌های خود هیرکان یا هیرکانی را به جای ورکان آوردند که در گذر زمان، بر همین نام قرار گرفت.

داریوش بیات ادامه داد: به منظور حفظ بقایای ارزشمند جنگل که به دوره سوم زمین‌شناسی برمی‌گردد باید با اجرای طرح‌هایی، عواملی را که به نحوی حیات آنها را تهدید می‌کند، کنترل کنیم.

وی اضافه کرد: در اجرای این طرح برای تمام ظرفیت‌های جنگل چون پرورش زنبور عسل، آبزی‌پروری، پرورش قارچ و صنعت گردشگری برنامه‌ریزی شده و در زمینه گردشگری نیز بسیار درآمدزاست و می‌توان روی این صنعت سرمایه‌گذاری کرد.

این مقام مسئول با اشاره به این که در اجرای طرح حفاظت از جنگل‌های هیرکانی با مدیریت تلفیقی چندمنظوره و اجتماعی، درآمد جوامع محلی افزایش می‌یابد، تصریح کرد: اجرای این طرح دغدغه همه است و انجام آن نه‌تنها به منظور حفظ پوشش گیاهی جنگل و توسعه آن، بلکه برای توسعه حیات وحش است. حتی حیواناتی که بر اثر تخریب‌های مختلف انسان از محیط جنگل فرار کرده‌اند، به این مناطق برخواهند گشت.

چهار نقطه جنگلی در اولویت

کارشناس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور نیز با اشاره به این که سازمان جنگل‌ها روش جدیدی را برای مدیریت جنگل‌های شمال کشور انتخاب کرده است، گفت: علت اصلی انتخاب روش جدید این بوده که طرح‌های مدیریت کلاسیک جنگل‌داری، پاسخ تمام‌عیار به سازمان نداده است. نمونه آن، تشکیل 19 تعاونی جنگل‌نشین است که برای مدیریت جنگل‌های مخروبه ـ که حدود 400 هزار تا 600 هزار هکتار بوده ـ تاسیس شد، اما نتوانست بدرستی وظایفش را انجام دهد.

ابراهیم محمودپور با اعلام این که سازمان جنگل‌ها به دنبال توسعه مدیریت جنگل‌داری با مشارکت مردم و سایر نهادهاست، افزود: در این پروژه، تمام استعدادهای جنگل چون زیبایی و منظره، گردشگری، گیاهان دارویی، غذایی، صنعتی و محصولات فرعی که مردم می‌توانند در منظر خود قرار دهند، به اضافه حیات وحش و پرندگان در یک مجموعه منسجم و اکوسیستمی دیده می‌شود تا مدیریت چندمنظوره جنگل‌های هیرکانی تحقق یابد.

وی عنوان کرد: در طرح حفاظت از جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، چهار منطقه به عنوان اولویت و پایلوت انتخاب شده است. جنگل‌های هیرکانی مینودشت واقع در حوزه 92 کشور و همجوار جنگل‌های گلستان، جنگل‌های منطقه بلیران در حوزه اداره کل منابع طبیعی ساری، منطقه دو هزار در غرب مازندران و واقع در نوشهر و حوزه زیلکی رود و فریدی رود در گیلان این چهار پایلوت را تشکیل می‌دهد.

وی با بیان این که این برنامه پنج ساله است و به نظر می‌رسد بعد از پنج سال، اجرای آن باید تمدید شود، گفت: مشاور خارجی این طرح نیز معتقد است، به ده سال زمان برای تحقق مدیریت مشارکتی جنگل‌های هیرکانی شمال نیاز است.

جلوگیری از انقراض درختان کمیاب

مولود نیکبخت، مدیرعامل شرکت تعاونی مرتع‌داران آمل با بیان این که اجرای طرح مدیریت چندمنظوره جنگل‌داری هیرکانی قابل تحسین است، گفت: این طرح از انقراض درختان کمیاب جلوگیری‌ می‌کند و به حمایت از دامداران و ایجاد اشتغال بیشتر برای جوامع بومی و محلی منجر می‌شود.

وی با اشاره به برخی نظرات مبنی براین که دام و دامپروری موجب تخریب جنگل می‌شود، بیان کرد: به اندازه‌ای که انسان‌ها در تخریب جنگل نقش دارند، دام کمتر نقش دارد و این حیوانات به نوعی نگهبان جنگل هستند.

بومی‌ها را مشارکت دهید

احمد منفرد، معاون استاندار مازندران با تاکید بر این که امور اجرایی طرح مدیریت مشارکتی و حفاظتی از جنگل‌های هیرکانی باید به صورت جزئی و مشخص بین دستگاه‌های مختلف تقسیم شود، اظهار کرد: در اجرای این طرح، افرادی دلسوزتر از مردم بومی منطقه در حفظ جنگل‌ها پیدا نمی‌شود.

فرماندار ویژه آمل با اشاره به این که بخشی از این طرح در منطقه بلیران آغاز شده، به حضور گردشگران، بدون آسیب‌رسانی به جنگل تاکید و تصریح کرد: این منطقه نباید محلی برای گردشگرانی باشد که جنگل را فقط محلی برای کباب‌خوران یا ریختن زباله تصور می‌کنند.

کبریا مقدس

جام‌جم