شهر با این طرح ها سبز و روان نمی شود

بعداز اعلام های مختلف شروع تهیه طرح تفصیلی تهران از سوی مسوولان در روزهای پایانی سال 1380برای 21 منطقه از شهر تهران بیست ویک قرارداد با مهندسین مشاور منعقد شده است تا این کمبود شهر تهران مرتفع شود

کد خبر: ۸۹۷۱

رئیس شورای شهر تهران در روزنامه همشهری 27 فروردین سال جدید اعلام داشت : برای 22 منطقه شهر تهران دستور تهیه طرح تفصیلی به مشاوران داده شده است و ظرف کمتر از6 ماه آینده این طرح ها به تصویب شورای شهر و کمیسیون ماده 5 خواهد رسید. به نظر می رسد منظور ایشان قطعا همین قراردادهای 21 گانه یاد شده باشد. جالب است بدانیم در هیچ قسمت از شرح خدمات قراردادهای یاد شده اشاره ای به تهیه طرح تفصیلی تهران و هیچ طرح دیگری ندارد تا در پایان دوره قرارداد6 )ماه آینده ( یعنی اوایل مهرماه 80 قابل طرح و بررسی و تصویب باشد. کمی بعد در تاریخ 2/2/81 با بالاگرفتن بحث مسکن و فروش یا عدم فروش تراکم و یا افزایش قیمت آن شورای عالی شهرسازی و معماری ایران دومین جلسه خود را در سال جدید موضوع توسعه کالبدی شهر تهران را در دستور کار خود قرار داد. در این جلسه که تعدادی از وزرای عضو شخصا حضور پیدا کرده بودند، شهردار تهران و تعدادی از اعضاء شورای شهر شرکت داشتند پس از ادامه بحث درباره طرح مجموعه شهری تهران شورای عالی معماری و شهرسازی )به نقل از روزنامه همشهری 3/2/81( مقرر نمود که : شهرداری تهران باید تا خردادماه سال جاری )یعنی ماه آینده ( طرح تفصیلی مناطق مختلف شهر تهران را تهیه کند و گزارش برنامه زمانبندی و اجرای مرحله اول این طرح را ارائه دهد. البته منظور شورای عالی را از تهیه طرح تفصیلی باید موضوع مقدمات آن یعنی عقد قرارداد تهیه طرح تفصیلی برداشت نمود و موضوع گزارش برنامه زمانبندی و اجرای مرحله اول باید همان زمانبندی تهیه طرح تفصیلی متصور شد، نه بیشتر زیرا روشن است که در مدت کوتاه یکی دو ماه تهیه طرح تفصیلی آن هم برای شهر تهران که حدود10 سال است بحث آن انجام می شود ممکن نمی باشد. مخصوصا اگر توجه کنیم که طرح جامع بالادست برای تبدیل شدن به طرح تفصیلی به طرح تفصیلی مصوب و قانونی وجود ندارد برای اطلاع بیشتر از ماجرای تهیه طرح تفصیلی که بیشتر به یک دوی ماراتن تبدیل شده است نگاهی به اظهارنظر مسوولان و معاونان وقت شهرداری که ابلاغ عن قریب طرح تفصیلی را در چندین نوبت در سالهای گذشته اعلام نمودند بی فایده نیست. نگاه کنید به روزنامه اطلاعات 9/2/78 که از قول معاون شهرسازی و معماری شهردار تهران اعلام می شود که تهیه طرح تفصیلی تهران آغاز شده است و در تاریخ 23/6/79 از سوی شهردار وقت تهران خبر اجرای طرح تفصیلی تهران از سال آینده داده می شود علاوه بر اطلاعیه های فوق در سال گذشته در روز هشتم و نهم اردیبهشت ماه کنگره منشور تهران از سوی شورای شهر تهران بعد از چندین جلسه تدارکاتی تشکیل گردید که نتایج آن هنوز منتشر نشده است . علی رغم آنکه بحث های جالبی در این کنگره مطرح که حتی انتشار آنها می تواند کمک زیادی برای دستیابی به راهکار و نحوه رسیدن به حل پاره ای از مشکلات تهران باشد. اشاره به گذشته و ماجرای طولانی طرح های شهرسازی تهران شاید در این مطلب کوتاه جایی نداشته باشد همین کافی است اشاره کنیم که بعد از تهیه اولین طرح جامع تهران توسط موسسه مهندسین مشاور عبدالعزیز فرمانفرمایان با همکاری ویکتور گروئن و تصویب آن در سال 1348 تنها اقدام عملی موضوع تهیه طرح تفصیلی شهر تهران توسط شهرداری تهران با همت تعداد معدودی مهندس و همکاری 50-40 دانشجوی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است که آن طرح کماکان ملاک کار شهرداری است و در تهیه طرح های آینده با تمام اصلاحات موردنیاز، این طرح تفصیلی نمی توان آنها را نادیده گرفت . طرح ساماندهی تهران تهیه شده توسط مهندسین مشاور آتک که در روزهای پایانی به نام طرح جامع تهران تغییرنام پیدا کرد علی رغم تصویب آن توسط شورای عالی شهرسازی و معماری هیچگاه مورد پذیرش شهرداری تهران واقع نشد. طرح تهران 80 که اولین برنامه 5 ساله شهرداری تهران است که بهتر است آن را به تهران 90 تغییرنام دهند، علی رغم ادعای طراحان آن نه شهر سبز نه شهر روان نه شهر را به ارمغان نیاورد. شاید گفته شود انتخاب تهران 80 منظور شروع کار بوده است نه پایان آن ! بدون آنکه این تلاش ها را نادیده فرض کنیم ولی نباید نسبت به یک نکته بی تفاوت از کنار آن عبور کرد که آیا این هزینه ها نتایج لازم را داشته است یا نه ؛ مخصوصا طرح های 21 گانه جدید که با سروصدای خاصی شروع شده است و حدود دومیلیارد تومان برای شهرداری تهران در شروع هزینه دربردارد.نگاهی به شرح خدمات این قرارها می تواند پایان کار این تجربه را نیز روشن کند. در این قراردادها علی رغم خواست شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و یا نیز گفته رئیس شورای شهر تهران این قراردادهای بیست ویک گانه هیچ تعهدی به تهیه طرح تفصیلی یا طرح دیگری برای شهر تهران ندارد نگاه کنید به شرح خدمات قرارداد که موضوع قرارداد به بعد از جمع آوری اطلاعات و همکاری با سایر ارگانها تدوین چارچوب تداوم مطالعات و تهیه برنامه ها و طرحهای توسعه منطقه است .منظور مناطق 21 گانه تهران است که هر قرارداد در محدوده آن مناطق است رئوس 7 گانه موضوع های قرارداد از این قرار است : الف ( گردآوری نقشه ها و مدارک پایه منطقه ب ( بررسی کلی طرح های توسعه شهری فرادست ج ( شناسایی مقدماتی منطقه چ ( بررسی مسائل و مشکلات حاد منطقه ح ( همکاری با شهرداری منطقه در مسائل و اقدامات جاری خ ( تعیین محدوده و موضوع طرح های مورد نیاز منطقه د ( و نهایتا تدوین چارچوب تداوم مطالعات و تهیه برنامه ها و طرح های توسعه منطقه طبق بند یک تمام مدارک باید توسط شهرداری و با هزینه شهرداری گردآوری و تحویل مهندسین مشاور شود و معلوم نیست اگر شهرداری نتوانست این اقدام را در مدت کوتاه انجام دهد ادامه کار مطالعات مهندسین مشاور چگونه انجام خواهد شد؛ بنددو( نتیجه اقدامات این بند به نقل از شرح خدمات عبارت است از: سنجش اثرات طرح های مصوب و ضوابط و مقررات مورد عمل در سازمان کالبدی فضایی منطقه و گزارش نتایج این بخش برای انعکاس در برنامه ها و طرح های فرادست آتی که چندین گزارش درباره آنها موجود است بند سه ( پس از شناسایی مقدماتی آن هم نه شناسایی کامل نتیجه این بند از این قرار است : تشخیص کمبودها و کاستی های اساسی منطقه معلوم نیست آیا با یک مطالعات کلی می توان تشخیص تمام کمبودها و کاستی ها را داد؛ مهمتر از آن کاستی عموما مشخص می باشد مشکل دریافتن راه حل رفع این کاستیهاست بند چهار ( بررسی مسائل و مشکلات حاد منطقه است و نتیجه آن گروه بندی و اولویت گذاری مسائل و مشکلات حاد منطقه است در حالیکه همه می دانیم فهرست مشکلات وجود دارد آنچه مورد نیاز می باشد راه حل و طرح چگونگی رفع آن با امکانات موجود می باشد نه تکرار مکررات بند شش ( همکاری با شهرداری مناطق در بررسی مسائل و اقدامات جاری که نتیجه این بند عبارت است از : تعیین چارچوب همکاری با شهرداری منطقه به عنوان مهندسین مشاور، مشاور مسوول و بازوی فنی آن . در این جا سوال این است که آیا با وجود حضور کارشناسان و مهندسین متعدد در شهرداری تهران با حضور یک گروه جدید از طرف یک شرکت مهندس مشاور که جمع پرسنل متخصص آن کمتر از کارشناسان شهرداری است آیا می تواند معجزه ای در شهرداری مناطق به وجود آورد؛ بند پنج ( شرح خدمات تعیین محدوده و موضوع طرح های مورد نیاز منطقه است که نتیجه این بند عبارت خواهد بود از: تدوین برنامه تهیه طرح مورد نیاز منطقه به عنوان ابزار هدایت و کنترل توسعه منطقه و در بند آخرین که تیتر آن تدوین چارچوب مطالعات و تهیه برنامه ها و طرحهای توسعه منطقه اعلام شده است این موارد ذکر شده است خدمات این قرارداد می بایست نتایج زیر را حاصل دهد : الف ( مبانی و مدارک و اطلاعات مورد نیاز برای تهیه طرح های موضوعی و موضعی منطقه را فراهم آورد ب ( رویکرد و روش برنامه ریزی و طرح ریزی و تداوم آن را تعیین کند ج (چارچوب برنامه 5 ساله شهرداری منطقه برای عمران و مداخلات کالبدی فضایی را مدون نماید چ ( چارچوب وظایف بخش های مختلف شهرداری و سایر دستگاه های مسوول ارائه خدمات شهری را تعیین کند همانگونه که مشاهده می شود شرح خدمات یاد شده در صورت تحقیق صد در صد پایان دوره 6 ماهه قرارداد تنها چارچوب تداوم مطالعات را ارائه می دهد نه طرح تفصیلی شهر تهران را که مورد نظر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران است و ریاست شورای شهر منتظر است آن را در شورا بررسی کند.شاید گفته شود امروز روش های مطالعات گذشته منسوخ شده است و باید با یک روش جدید طرح ها تهیه شوند. البته در این مورد نیاز به یک جلسه گفتگو و مناظره دارد و پیشنهاد می شود در میزگردی این مسئله باز شود یا در یک مناظره حضوری و هر راه دیگری چون سمینار و غیره دیدگاههای مختلف را مطرح نمود تا مسوولین بهتر تصمیم گیری نمایند نه اقدامی یکسویه که عده ای خود را عنوان نماینده تمام مهندسین مشاور معرفی و به اعتبار این نمایندگی به کارفرما )شهرداری تهران ( این پیشنهاد را به نمایندگی از سوی همه ارائه دهند در صورت عدم موفقیت طرح احتمالا شهرداری خواهد گفت ما به بهترین ها مراجعه کردیم و طبق معمول مسوولیت به عهده شهرداری نخواهد بود حال این اتلاف وقت و هزینه انجام شده و نتیجه مفیدی حاصل نشد جز تکرار و جمع آوری مدارک وضع موجود که خود شهرداری باید آنرا تحویل مهندس مشاور طرف قرارداد بدهد آیا این است راه مطالعه ؛ این است راه برطرف کردن کمبودهای شهر تهران ؛ تردیدها وقتی بیشتر می شود که به قسمت حق الزحمه این قرارداد نگاه کنیم . در پیوست شماره 3 مبنای محاسبه حق الزحمه قرارداد نفر ماه کارشناسی اعلام شده است به علاوه حق الزحمه هر منطقه از منظور نمودن یک مبلغ ثابت پانصدمیلیون ریال به عنوان حق الزحمه پایه و اعمال ضریب سطح و جمعیت منطقه در آن تعیین می شود که به طور متوسط حق الزحمه دو برابر مبلغ پایه یعنی یک میلیارد ریال هر طرح جمعا به بیست ودو میلیارد ریال خواهد رسید. اولا اگر مبنای محاسبه نفرماه کارشناسی اعلام شده است چرا در تعیین و محاسبه حق الزحمه رقم ثابت و ضریب ها اعمال شده است ؛ البته این ابهام هم وجود دارد که کلمه به علاوه بخواهد بگوید علاوه بر قسمت ثابت و ضرایب آن قسمت اول نیز باید پرداخت شود. نحوه پرداخت حق الزحمه ارتباطی با پیشرفت مطالعات و نتایج کار ندارد چرا که بعد از بیست درصد پیش پرداخت اولیه ، شرکت های مشاورین طرف قرارداد با گذشت دو ماه از تاریخ ابلاغ قرارداد تنها با ارائه گزارش پیشرفت کار می تواند سی درصد حق الزحمه را مطالبه نمایند و طبق قرارداد کارفرما که قرارداد را امضا کردن ملزم شده آنرا پرداخت نمایند30 درصد بعدی از چهار ماه از ابلاغ قرارداد با ارائه گزارش پیشرفت کار و نهایتا25 درصد بعدی پس از ارائه مدارک و گزارش نهایی خدمات به عبارت دیگر قبل از بررسی کار تقریبا تمام حق الزحمه پرداخت شده است توسط کارفرما حال اگر مطالعات برای کارفرما کافی نبود چه خواهد شد؛ برای این مساله هم چاره اندیشی شده است برای روشن شدن این مطلب نگاه کنید به بند یک شرایط خصوصی قرارداد )پیوست شماره 5 ( که تصویب طرح را به عهده یک شورای فنی هماهنگی گذاشته است این شورا متشکل از5 نماینده شرکتهای مهندس مشاور طرف قرارداد و5 نفر نماینده کارفرما )شهرداری تهران ( و یک نماینده از سوی انجمن صنفی مهندسین مشاور می باشد. عملا کارفرما یعنی شهرداری تهران در این شورا در اقلیت پنج قرارداد به شش نفر ضمنا بررسی مطالعات و تصویب نهایی آن توسط این شورا به منزله تصویب کارفرما خواهد بود جالب آن که جمله تایید این شورا را به منزله تصویب کارفرما خواهد بود در آخرین لحظه عجولانه با خط دستی نه تایپی در قرارداد اضافه شده است که خود به ابهام ها می افزاید شش ماه دیگر رئیس شورای شهر در انتظار دریافت نتایج کار برای تصویب در شورای شهر می باشد و شورای عالی شهرسازی نیز در این انتظار است در حالی که با این روند طرح را می توان از قبل تصویب شده پنداشت ! خلاصه کنم اگر منافع قشری را عمده کنیم ، بهترین منافع در این قراردادها برای مهندسین مشاور تامین شده است ولی آیا فراموش کرده ایم که جایگاه مهندسین مشاور که صدها طرح عمرانی را باید تهیه کنند و مدافع شهروندان باشند توجه بیش از حد به منافع خود تردیدهایی را نسبت به این قشر به وجود می آورد؛ برای اصلاح امور هنوز وقت باقی است بهتر است با یک بازنگری و توجه بیشتر به منافع عمومی نه مقدم کردن منافع آنی فردی و صنفی با یک آینده نگری به مسائل توجه کنیم و طرح تهران را نه در حرف بلکه در عمل یک وظیفه ملی نه یک فرصت نگاه کنیم.