عجیب‌ترین پروژه‌های ساخته نشده بشـر

چه در قالب بازدید از یک بنای تاریخی یا در جریان مطالعه یک مجله معماری یا وقتی که دارید یک مستند درباره عجایب هفتگانه ساخت بشر می‌بینید. با این حال، هست عجایبی که هیچ‌وقت ساخته نشده‌. دلیل این ساخته نشدن‌ها چیزی نیست جز این‌که بشر به دلایل فنی نتوانسته آن بناها را بسازد و این پروژه‌ها را عملی کند. البته این پروژه‌ها روی کاغذ هم به آن اندازه شگفت‌آور هست که سوژه گزارش برای این صفحه باشد.

نخستین پروژه عجیب مربوط می‌شود به یک ساختمان 700 متری که بنا بود در شهر پاریس، پایتخت فرانسه ساخته شود و اگر چنین می‌شد حتما جای ایفل را به عنوان نماد توریستی این شهر و کشور می‌گرفت. در این پروژه که در سال‌های پایانی دهه 1930 مطرح شده بود؛ بنا شد این برج در شهر تاسیس شود و راهی از ابتدای آن در سطح زمین تا انتهای برج باشد تا خودروها البته به کمک دستگاه‌های مخصوص بتوانند به بالای آن بروند و آن‌گاه در آن بالا هم محل اقامتی باشد (یعنی هتل) و هم جایی برای استراحت و خودرو و خوراک (رستوران). فکر نمی‌کنم لازم باشد بگوییم این پروژه با امکانات آن زمان و حتی در حال حاضر چقدر غیر‌واقع‌بینانه است و به دلیل همین فانتزی بودن هم ساخت آن متوقف شده است. دومین پروژه هم مربوط به شهر پاریس است. وقتی در سال‌های دهه 20 میلادی، یک مهندس تصمیم گرفت تمام این شهر را دوباره از نو بسازد و پیشنهاد داد که 18 برج بزرگ شیشه‌ای در شهر ایجاد شود و سپس در میان آنها به‌وسیله معابر و خیابان‌ها و البته یک شبکه متروی مناسب، ارتباط برقرار شود. خوشبختانه این ایده مورد توجه قرار نگرفت، زیرا اگر اجرایی می‌شد شاید از پاریس رمانتیک و قدیمی امروز، چیزی جز یک شهر صنعتی و بی روح چیزی باقی نمی‌ماند.

رد سومین پروژه را در ژاپن گرفته‌ایم. در جایی که بنا شد بزرگ‌ترین پروژه ساختمانی بشر روی آب ساخته شود. شهر بزرگی که قرار بود حدود یک میلیون نفر را در خود جای دهد. در برنامه اولیه آمده بود که ساختمان این شهر براساس الگوی اهرام مصر، هرم‌وار خواهد بود، ولی هرمی که در نهایت شکل خواهد گرفت، 14 مرتبه از اهرام مصر بلندتر خواهد بود. برای این‌که بدانید از چه چیزی صحبت می‌کنیم باید بدانید هر هرم مصری در حدود 140 متر ارتفاع دارد و 14 برابر آن، یعنی در حدود 2000 متر ارتفاع!

چهارمین پروژه، سازه‌ای فرعی است که سازه اصلی‌اش در حال حاضر بلندترین برج جهان است. برج خلیفه در دبی که 828 متر ارتفاع دارد و در سال 2010 ساخته شده، در واقع یک پوشش هم داشته که مثل جوراب، برج فعلی را می‌پوشاند. قرار بوده این پوشش برای محافظت برج از نیروهای بیرونی مثل بادهای شدید یا حتی گرد و خاک و آلودگی هوا ساخته شود و در ضمن نمایی هنری و زیبا هم برای برج اصلی باشد، ولی فعلا این پروژه فرعی انجام نشده و برج خلیفه به شکل تقریبا مخروطی دراز و باریک در ساحل دبی قرار گرفته است.

برای این‌که از پنجمین پروژه باخبر شویم باید به قاره آمریکا سفر کنیم. جایی که در شهر نیویورک، پروژه‌ای به نام کشاورزی عمودی کلید خورده که قرار است در چارچوب آن، در یک آسمانخراش، مواد غذایی مورد نیاز مردم کاشت شود.

آنچه باعث شده مهندسان به سمت چنین پروژه‌هایی گرایش پیدا کنند این است که آمارها می‌گوید تا سال 2020، حدود 80 درصد از مردم جهان شهرنشین‌ خواهند بود و از این رو نگرانی‌های جدی در خصوص کمبود مواد غذایی وجود دارد.

ششمین پروژه در همین بیخ گوش خودمان اتفاق افتاده است. در دبی که حاکمانش ید طولایی در ساخت پروژه‌های بزرگ و البته بدون توجه به محیط‌زیست و نیز حقوق کارگران و مسائل انسانی دیگر دارند، اما پروژه‌ای که می‌خواهیم از آن حرف بزنیم یک پروژه بسیار عجیب بود. این‌که با استفاده از جزایر مصنوعی یک نقشه جهان جدید در ساحل دبی ایجاد شود. دلیل توقف این چیزی نبود جز رکود در اقتصاد جهان که به بازار مسکن این امیرنشین لطمه زد و در نهایت باعث شد که غیر از یک جزیره بزرگ که به‌عنوان جزیره گکرین لند بین شمال اروپا و شمال آمریکا ساخته شده و در اختیار امیر دبی است، بقیه جزایر اساسا ساخته نشود یا اگر هم ساخته شد، کم‌کم به زیر آب برود. جزایری که برخی از آنها به بزرگان جهان مثل دیوید بکهام، ستاره افسانه‌ای فوتبال فروخته شده بود.

نمونه آخر هم کشتی به نام آزادی است که قرار بود طوری ساخته شود که هواپیما بتواند روی سقف آن فرود بیایند و پرواز کند و حدود 50 هزار نفر در آن واحد، در آن زندگی کنند. یعنی یک شهر بزرگ متحرک روی آب. با این حال این پروژه هم، حداقل تا امروز، چیزی جز رویاپردازی خام‌اندیشانه بیش نبوده است.

مصطفی مسجدی آرانی