نقش تلویزیون در همدلی خانواده

واقعیت این است که سلطه و سیطره تصویر در جهان امروز به رسانه‌ها بویژه تلویزیون جایگاه و موقعیت ویژه‌ای بخشیده که دیگر غیرممکن است خانه‌ای بدون تلویزیون باشد یا کسی بخشی از وقت روزانه خود را به آن اختصاص ندهد. گاهی حتی به خاطر اختلاف سلیقه‌ها بخصوص میان والدین و کودکان، بیش از یک تلویزیون در خانه‌ها وجود دارد تا هر کسی بنا به علاقه خود از آن استفاده کند.

نصب و راه‌اندازی تلویزیون‌های بزرگ در برخی پارک‌های تهران و شهر‌های بزرگ، نمادی دیگر از نفوذ تلویزیون در زندگی فردی و اجتماعی انسان امروز است. قدرت این جعبه جادویی تا حدی است که حتی چیدمان اعضای خانواده را نیز به نفع خود تغییر داده است.

اگر در گذشته همه دور هم جمع می‌شدند یا روبه‌روی هم قرار می‌گرفتند، اما اینک نگاه و جهت همه به سوی تلویزیون است و اوست که با حضور خود نحوه ترکیب اشیا و لوازم خانه را نیز تعیین می‌کند و درواقع از پیش به چگونگی چیدمان اعضای خانواده شکل می‌دهد. همچنین تلویزیون در غیاب مراجع سنتی گذشته به الگوی اصلی هنجاربخشی و نظام رفتاری تبدیل می‌شود و کنش‌های انسانی را شکل می‌دهد و آن را هدایت می‌کند.

چه بسیار کودکانی که تحت تاثیر شخصیت‌های کارتونی و رسانه‌ای هستند و گاه تا نیمه‌های شب پابه‌پای بزرگ‌ترها پای تلویزیون می‌نشینند و امروزه دیگر نور تلویزیون‌ها کارکردی بیش از نور چراغ‌ها و لامپ‌های خانه دارد و چه‌‌بسا آنها آخرین نوری هستند که در خانه خاموش می‌شوند و خاموشی آنها به معنی پایان یک شبانه‌روز است. در گذشته شب‌های بلند زمستان بهانه‌ای بود برای شب‌نشینی و دور هم بودن، اما با نفوذ تلویزیون بر زندگی مدرن یا این رفت‌وآمدها کاهش یافته است یا این که در شب‌نشینی و مهمانی‌های شبانه نیز چند خانواده به جای دور هم جمع شدن دور تلویزیون جمع می‌شوند و دسته‌جمعی برنامه‌های آن را تماشا می‌کنند.

تلویزیون از این قابلیت برخوردار است که به جای دامن زدن به فردگرایی مفرط اعضای خانواده را دور خود می‌نشاند تا یک تجربه لذتبخش جمعی را تجربه کنند. گاهی پخش سریال موجب می‌شود تا اعضای یک خانواده از اتاق‌های خود بیرون آمده و در سالن اصلی خانه رو به تلویزیون در کنار هم قرار بگیرند. این البته نقش دستگاه تلویزیون است برنامه‌های تلویزیونی نیز از این ویژگی برخوردارند تا ارزش‌های اخلاقی و خانوادگی را به اعضای خانواده آموزش داده و منتقل کنند و به تقویت همدلی بیشتر آنها کمک کند. چه خنده‌ها و گریه‌های مشترکی که به واسطه همین تجربه مشترک بین اعضای خانواده شکل نگرفته که گاه برخی از کدورت‌ها را از بین برده و بعضا سردی خانه را به گرمای تماشای خود تغییر داده‌اند. تلویزیون در شرایط کنونی که رسانه‌های فردی تنها رواج یافته شاید بتواند دوباره اعضای خانواده را کنار هم قرار دهد. در شرایط کنونی این اتفاق کوچکی نیست.

سیدرضا صائمی