گردشگری سلامت هم گـردش هم درمان!

این نوع از گردشگری چنان پیشرفت کرده است که بنا به آمار‌های سازمان جهانی گردشگری در هر سال بیش از دو میلیارد مسافر به منظور استفاده از خدمات گردشگری سلامت از جمله درمان‌های پزشکی یا استراحت در مراکز خاص بیمارستانی یا دیگر موارد به کشورهای مقصد سفر می‌کنند. به همین دلیل است که بسیاری از کشور‌ها با برنامه‌ریزی بلند مدت توانسته‌اند از ظرفیت‌های خود در زمینه گسترش این شاخه از گردشگری استفاده کنند.

کوبا، یک نمونه موفق

به طور مثال کشور کوبا با توجه به این که یکی از بهترین سیستم‌های بهداشتی و خدمات پزشکی جهان را دارد و آب و هوای خوب و طبیعت بکر بسیاری هم در این جزیره دریای کارائیب موجود است اکنون به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری سلامت تبدیل شده است. کوبا که تا همین سال گذشته تحت تحریم‌های شدید آمریکا قرار داشت توانسته بود با استفاده از گردشگری سلامت هزاران گردشگر از اروپا و کانادا و حتی خود آمریکا جذب کند و همین موضوع کمک شایانی به این کشور کرد. ارز فراوانی وارد کوبا شد که دولت این کشور از همان ارز استفاده کرد و سیستم بهداشتی و درمانی‌اش را برای شهروندان کوبایی با خدمات بسیار بالا به صورت رایگان ارائه داد. در واقع می‌توان گفت گردشگری سلامت نجات‌دهنده سیستم رایگان پزشکی در کوبا بود. از این زاویه می‌توانید از میزان اهمیت گردشگری سلامت مطلع شوید.

گردشگری سلامت چیست؟

سازمان جهانی گردشگری (WTO) گردشگری سلامت را این‌گونه تعریف می‌کند: «استفاده از خدماتی که به بهبود یا افزایش سلامتی و روحیه فرد با استفاده از آب‌های معدنی، آب و هوا یا مداخلات پزشکی، منجر شده و در مکانی خارج از محل سکونت فرد ـ که بیش از 24 ساعت است ـ به طول انجامد، گردشگری درمانی نامیده می‌شود.» بر اساس همین آمار‌ها گردش مالی که در گردشگری سلامت در سرتاسر جهان و کشور‌های مختلف وجود دارد تا دو تریلیون دلار هم در سال می‌رسد. با این وجود متاسفانه سهم کشور ما از این درآمد بسیار ناچیز است. در حالی که بدون اغراق ایران ظرفیت‌های فراوانی برای این صنعت دارد.

گردشگری سلامت می‌تواند منبع بسیار خوبی برای درآمد باشد؛ خصوصا با توجه به این که در ایران ظرفیت زیادی در این زمینه وجود دارد و حتی هم اکنون هم بسیاری از گردشگران خواهان خدمات پزشکی و سلامت، به ایران سفر می‌کنند. کشور ایران با توجه به ظرفیت‌های تخصصی و پزشکی که دارد در کنار زیرساخت‌های مناسبش در زمینه سیستم درمانی و پزشکی حرف‌های جدی در این زمینه می‌تواند داشته باشد. از طرف دیگر، طبیعت بکر و زیبا و آرامش‌بخش برخی از مناطق ایران می‌تواند جایی برای استراحت و آسایش بیماران و کهنسالان باشد و خود این امر یک نوع گردشگری سلامت محسوب می‌شود. از سویی با توجه به این که صنعت گردشگری سلامت در زمینه گردشگری پزشکی متکی به نیروی انسانی متخصص است در نتیجه در ایران می‌تواند برای پزشکان نیز اشتغال‌زایی بسیار داشته باشد. همچنین خوشبختانه پزشکان ایرانی در سراسر منطقه زبانزد خاص و عام هستند.

بر مبنای این آمار جهانی و تعریف علمی، ایران نیز می‌تواند سهم عمده‌ای از این امر داشته باشد.

در ایران چه کرده‌ایم؟

در چند سال اخیر تلاش‌هایی برای استفاده از ظرفیت‌های زیرساختی و البته نیروی متخصص انسانی در ایران خصوصا در زمینه درمانی صورت گرفته است. اما به نظر می‌رسد نباید صرفا متکی به گردشگری درمانی و پزشکی بود بلکه باید مراکز استراحت و توان بخشی و حتی نگهداری از بیماران و سالمندان را نیز سازماندهی کرد. حتی می‌توان دهکده‌های سلامتی راه انداخت. ایران کشوری است که می‌تواند در این زمینه حرف‌های بسیاری برای گفتن داشته باشد. در هر صورت در حال حاضر عمده گردشگران سلامت، زائرانی هستند که از کشورهای حوزه خلیج‌فارس و دیگر کشور‌های منطقه به مشهد سفر می‌کنند و از وجود بیمارستان‌ها و مراکز تخصصی درمانی در این شهر با پزشکان متخصص در زمینه‌های مختلف استفاده می‌کنند. در واقع مشهد توانسته بخشی از گردشگران خارجی خصوصا از کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس را به خود جلب کند؛ کسانی که به دنبال درمان بیماری‌های خود هستند. بویژه این که در سال‌های اخیر مراکز درمانی خصوصا بیمارستان فوق‌تخصصی رضوی در شهر مشهد توسعه فراوانی یافته است و با ارائه خدمات درمانی مناسب با کیفیت بالا و قیمت ارزان‌تر نسبت به خود کشورهای مبدا این گردشگران توانسته‌اند نظر گردشگران خارجی را که اکثرا از کشورهای مسلمان آسیای میانه و همچنین از کشور‌های حاشیه خلیج‌فارس می‌آیند به خود جلب کنند. در واقع هم اکنون می‌توان گفت مشهد به یکی از قطب‌های مهم گردشگری سلامت در ایران و حتی در منطقه جنوب غرب آسیا تبدیل شده است.

حضور گسترده گردشگران خارجی برای دریافت خدمات سلامت یا همان گردشگری سلامت در شهری همچون مشهد را می‌توان به دلیل کیفیت بالای خدمات تخصصی و همچنین ارزان بودن این خدمات پزشکی به نسبت دیگر کشورها دانست به صورتی که این هزینه‌ها حدود 30 درصد ارزان‌تر از هزینه‌های درمانی کشورهای منطقه است در حالی‌که حتی کیفیت و تخصص پزشکان ایرانی به مراتب بیشتر است. همین موضوع باعث شده است که بیماران بسیاری از کشورهای حوزه خلیج‌فارس برای درمان به ایران و خصوصا شهر مشهد بیایند. خدماتی که در بیمارستان‌های مشهد ارائه می‌شود تنوع وسیعی دارد. از جراحی پیوند عضو و درمان مشکلات مفاصل تا جراحی چشم و پوست و برخی از جراحی‌های زیبایی و پلاستیکی.

بنا به آمارهای رسمی در سال گذشته دست‌کم 47 هزار بیمار خارجی در مراکز درمانی شهر مشهد خدمات درمانی دریافت کرده‌اند که خود این موضوع ارزآوری فراوانی برای ایران داشته است.

دورنما، چه باید کرد؟

البته نیاز است که برای بهتر شدن وضعیت، برنامه‌ریزی دقیق صورت گیرد. همچنین اگر بین مراکز درمانی و مراکز خدمات گردشگری هماهنگی‌های لازم صورت بگیرد می‌توان در راستای شرایط اخذ ویزا برای گردشگران خارجی، ایجاد دفا‌تر و گروه‌های گردشگری سلامت، توسعه تخت‌های VIPدر بیمارستان‌ها، توسعه کیفی خدمات بیمارستانی و افزایش خدمات تخصصی با نگاه گردشگری سلامت تسهیلات ویژه‌ای در نظر داشت که در نهایت به نفع گردشگری سلامت است.

خوشبختانه در کشورمان علاوه بر این که با سواد و کارآزموده زیاد داریم، طبیعت بکر و زیبایی هم داریم که چنان آرامش‌بخش است که برای هر بیماری می‌تواند نسخه شفابخش باشد؛ خصوصا بیمارانی که این روزها از امراض روحی بر اثر فشار زندگی مدرن و صنعتی رنج می‌برند. این افراد که بخش بزرگی از گردشگران سلامت را شامل می‌شوند،می‌توانند از دهکده‌ها و روستاهای تجهیز شده ایران مثلا در استان‌های غربی کشور و در دل کوهستان‌های کردستان یا در شمال در روستاهای سرسبز گیلان به عنوان یک محیط مناسب برای گذراندن اوقاتی در آرامش و بهبود بیماری شان استفاده کنند. یکی از مواردی که در گردشگری سلامت مهم است محیط طبیعی مناسب است. در ایران استان‌هایی نظیر کردستان یا گیلان یا دیگر مناطق مشابه از این منظر می‌توانند جایگاه مناسبی کسب کنند. بسیاری از بیماران و کسانی که می‌خواهند استراحت کنند و سلامت خود را بازیابند به دامان طبیعت این مناطق بیایند. در کنار طبیعت، سبک زندگی ساده و زیبای مردم کردستان با خانه‌ها و معماری مثال‌زدنی‌شان در روستا‌ها و مناطق طبیعی همواره مورد توجه گردشگران خارجی بوده است.

به نظر می‌رسد راه‌حل در اینجا ساده است؛ می‌توان از همین ظرفیت‌های موجود استفاده بهینه کرد. در روستاهایی که ظرفیت اولیه را دارند مراکز اقامتی و درمانی برای بیماران و گردشگران سلامت خارجی ایجاد شود، برای جذب آنان تبلیغات صورت گیرد و سفر به این مناطق تسهیل شود.

ظرفیت‌های مغفول‌ در ایران

ازجمله موارد دیگری که در ایران بسیار مورد توجه خود مردم است چشمه‌های آب معدنی یا لجن درمانی یا شن درمانی و موارد مشابه است. خود طبیعت سخاوتمندانه بهترین دارو‌ها و روش‌های درمانی را در اختیار ما گذاشته است. از این منظر می‌توان با یک برنامه‌ریزی درست از این ظرفیت‌های طبیعی بهره لازم را برد. مثلا چشمه‌های آب گرم سرعین این روزها شهرت جهانی یافته است و بنابه گفته پزشکان متخصص برای انواع بیماری‌های پوستی و استخوان درد مفید است. یا شن‌های بیابان‌های مرکزی ایران در منطقه خور استان سمنان برای بسیاری از امراض، خواص درمانی بی‌بدیلی دارد. در کنار اینها طب سنتی ایرانی این روزها مورد توجه گردشگران خارجی خصوصا غربی‌ها است حتی می‌تواند یک رقیب جدی برای طب سنتی چینی باشد. این همه ظرفیت نیاز به برنامه‌ریزی دقیق دارد. اگر این برنامه‌ریزی صورت بگیرد می‌توان از گردشگری سلامت به عنوان یک منبع خوب اشتغال‌زا و ارزآور و درآمدزا استفاده کرد. حتی می‌توان درآمد ناشی از آن را خرج توسعه زیرساخت‌های سلامت کرد که هم در آینده به گردشگری سلامت کمک کند هم کمک حال خود شهروندان ایرانی برای دریافت بهتر خدمات درمانی و بهداشتی شود. به نظر می‌رسد، در این زمینه کار چندان سختی نداریم، چون لااقل ظرفیت‌های طبیعی و نیروی انسانی متخصص را داریم. از تجربه کشورهایی همچون کوبا هم می‌توانیم استفاده کنیم. با توجه به روابط حسنه‌ای که بین ایران و کوبا وجود دارد حتی می‌توان دانشجویان رشته گردشگری را به کشور کوبا فرستاد تا دوره‌هایی در زمینه گردشگری سلامت ببینند و تجربه کوبا را به ایران منتقل کنند.

در پایان این که ظرفیت بالای کشورمان در زمینه گردشگری سلامت می‌تواند یک فرصت بسیار مناسب برای ارزآوری باشد. به این شرط که برای استفاده از آن برنامه‌ریزی درست و اصولی صورت بگیرد. با توجه به این شاخه نوین از گردشگری می‌توان برای طیف وسیعی از جوانان و متخصصان خود از فعالان عرصه پزشکی تا فعالان صنعت گردشگری اشتغال‌زایی کرد. به شرط این که بین پزشکی و گردشگری پیوند اصولی و درستی زده شود و از طرف دیگر زیرساخت‌های لازم در این دو رشته با یکدیگر و متناسب با هم توسعه یابند.

فواد شمس