گرمازدگی

در هوای گرم، بدن برای پیشگیری از زیاد شدن دما، سازوکار‌های متنوعی به کار می‌گیرد. سازوکارهای دفع گرما شامل زیاد شدن گردش خون در سطح پوست، تعریق و دفع هوای گرم از طریق تنفس است.

خونی که از زیر پوست می‌گذرد با هوای اطراف گرما را مبادله می‌کند. به همین دلیل هر زمان که دفع گرما مد نظر باشد، خون به سمت پوست می‌رود تا هرچه بیشتر گرما را از دست بدهد. اکنون در نظر بگیرید دمای محیط نزدیک به 37 درجه سانتی‌گراد یا حتی بیشتر از آن باشد. در این شرایط مشخص است مبادله ساده دما فایده‌ای ندارد و سازوکار تعریق به کار خواهد آمد. خروج مایع از منافذ پوست را تعریق می‌گویند. این مایع در سطح پوست تبخیر و موجب خنک شدن خونی که زیر پوست جاری است و در پی آن کل بدن می‌شود.

در چه شرایطی گرمازدگی رخ می‌دهد؟

یکی از شرایط مستعدکننده، از دست رفتن آب بدن و دسترسی نداشتن به آب کافی است. این موضوع در شرایط گرمای شدید بخصوص اگر هوا مرطوب باشد، خطرناک‌تراست. چاقی، نداشتن توان بدنی کافی، بی‌خوابی و مصرف داروهایی نظیر داروهای اعصاب احتمال بروز این عارضه را افزایش می‌دهد.

علائم گرمازدگی خفیف شامل درد در شکم، بازو و ساق است. با تشدید بیماری ضعف، سرگیجه و احساس خستگی به سراغ فرد می‌آید. احساس تشنگی شدید، سردرد، تهوع و استفراغ هم از دیگر علائم آن است. با شدید شدن بیماری، غش و ضعف مفرط (ناتوانی از انجام هر کاری) حادث می‌شود و در نهایت در صورت گرمازدگی شدید (سکته از گرما) هذیان، تشنج و کما ایجاد می‌شود.

برای درمان گرمازدگی باید ورزش را متوقف کرد، حرکات کششی آرام برای عضلات دردناک انجام داد و آب خنک حاوی املاح نوشید. در ادامه باید فرد را به یک محل خنک منتقل کرد. لباس‌های او را درآورد. اگر هوشیار است به او آب خنک که حاوی املاح است بدهیم و با پنکه و حوله خیس او را خنک کنیم.

نکته بسیار مهم این است که نوع شدید گرمازدگی در بسیاری موارد حتی در صورت درمان کشنده است. در صورت زنده ماندن مصدوم نیز عوارض دراز مدت خواهد داشت و بهترین راه در این مورد پیشگیری است.

راه‌های پیشگیری

1 ـ خوردن مایعات فراوان قبل، حین و بعد از ورزش

2 ـ اجتناب از فعالیت طولانی در گرما

3 ـ به دست آوردن آمادگی بدنی کافی قبل از شروع فعالیت در گرما

دکتر رضا کریمی

‌ فوق تخصص بیماری‌های غدد