به گزارش جام‌جم آنلاین، ژئوپارک‌ها تنها مجموعه‌ای از پدیده‌های زمین‌شناختی و جاذبه‌های طبیعی نیستند، بلکه ظرفیتی برای حفاظت از میراث طبیعی، معرفی داشته‌های فرهنگی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جوامع محلی به شمار می‌روند. این مناطق با پیوند دادن زمین‌شناسی، محیط‌زیست، تاریخ و فرهنگ، می‌توانند الگوی متفاوتی از گردشگری را شکل دهند؛ الگویی که در آن حفاظت از منابع طبیعی و بهره‌مندی اقتصادی ساکنان منطقه در کنار یکدیگر دنبال می‌شود.
ژئوپارک جهانی یونسکو طبس یکی از نمونه‌های قابل توجه این ظرفیت در ایران است. تنوع زمین‌شناختی، زیستگاه‌های ارزشمند، آثار تاریخی، روستا‌ها و مسیر‌های گردشگری، این منطقه را به مجموعه‌ای چندلایه از جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی تبدیل کرده است. حضور جامعه محلی در معرفی این ظرفیت‌ها نیز می‌تواند به تقویت اقتصاد گردشگری و افزایش انگیزه برای حفاظت از میراث طبیعی منطقه منجر شود.
کسب دو مقام در رقابت بین‌المللی «ژئوپارک‌ها و شما» نیز نشان داد ظرفیت‌های این منطقه تنها در جاذبه‌های طبیعی خلاصه نمی‌شود و روایت ساکنان آن نیز می‌تواند در سطح جهانی دیده شود.
سه ژئوپارک جهانی در ایران
محمد جهانشاهی، معاون اداره کل گردشگری داخلی، در گفت‌و‌گو با «جام‌جم آنلاین» با اشاره به جایگاه ژئوپارک‌های ایران اظهار کرد: ایران از سال ۲۰۱۷ وارد شبکه جهانی ژئوپارک‌ها شد و اکنون سه ژئوپارک قشم، ارس و طبس در این شبکه به ثبت جهانی رسیده‌اند.
وی با بیان اینکه ژئوپارک طبس در سال ۲۰۲۳ ثبت جهانی شد، افزود: ژئوپارک طبس ۳۹ ژئوسایت دارد که مجموعه‌ای ارزشمند از ظرفیت‌های زمین‌شناختی، فرهنگی و تاریخی را در خود جای داده است. این ژئوپارک، بازه‌ای حدود چهار و نیم میلیارد ساله از تاریخ زمین را تا دوره‌های معاصر دربرمی‌گیرد و یکی از کامل‌ترین ادوار زمین‌شناسی را به نمایش می‌گذارد.
جهانشاهی ادامه داد: یونسکو این مجموعه را میراثی کم‌نظیر در حوزه‌های زمین‌شناختی، طبیعی و فرهنگی معرفی کرده است. از سوی دیگر، پناهگاه حیات‌وحش نایبندان با وسعت بیش از یک‌ونیم میلیون هکتار، که بزرگ‌ترین پناهگاه حیات‌وحش ایران محسوب می‌شود، در محدوده این ژئوپارک قرار دارد و یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های یوز ایرانی است.
وی با اشاره به تنوع پوشش گیاهی، مسیر‌های تاریخی، شهر‌ها و روستا‌های تاریخی موجود در این محدوده، گفت: سه کاروانسرای ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو و روستای جهانی اصفهک نیز در محدوده ژئوپارک طبس قرار دارند و بخشی از ارزش‌های این پهنه را تشکیل می‌دهند.
دو مقام بین‌المللی
معاون اداره کل گردشگری داخلی درباره موفقیت اخیر ژئوپارک طبس در رقابت «ژئوپارک‌ها و شما» عنوان کرد: این مسابقه به مناسبت بیستمین سال تشکیل شبکه جهانی ژئوپارک‌ها و در حاشیه نهمین کنفرانس شبکه ژئوپارک‌های آسیا ـ اقیانوسیه در لنگکاوی مالزی برگزار شد و سه بخش داشت.
وی افزود: خوشبختانه جامعه محلی ژئوپارک طبس موفق شد دو مقام در این رقابت به دست آورد. عادله سادات سجادی‌پور در بخش «حواس پنج‌گانه ژئوپارک» مقام نخست را کسب کرد و اثر او با عنوان «چشمه مرتضی‌علی را با من سیر کن» به تجربه یک کودک از یکی از ژئوسایت‌های این منطقه اختصاص داشت.
جهانشاهی ادامه داد: مقام دوم نیز در بخش «اودیسه بصری زمین» به سیدحمید حقی رسید که تصویری از کاروان شتر در اکوسیستم کویری حلوان، ارائه کرده بود و ارزش زیبایی‌شناختی این منطقه را به نمایش گذاشت.
وی تأکید کرد: اهمیت این دو مقام فقط به کسب جایزه محدود نمی‌شود؛ چراکه مدل مدیریت ژئوپارک‌ها بر مشارکت جامعه محلی استوار است؛ بنابراین حضور پررنگ ساکنان منطقه در چنین رقابت‌هایی نشان می‌دهد ارتباط میان مردم و ارزش‌های طبیعی، فرهنگی و زمین‌شناختی پیرامون زندگی آنها شکل گرفته است.
مشارکت مردم در ژئوپارک
معاون اداره کل گردشگری داخلی گفت: در محدوده ژئوپارک طبس، جامعه متنوعی از شهرنشینان تا روستانشینان حضور دارند و بسیار ارزشمند است که این ارتباط با ظرفیت‌های منطقه برقرار شده است. دو اثری که نمایندگان جامعه محلی ارائه کردند، برآمده از تجربه زیسته آنها در ژئوپارک بود.
جهانشاهی افزود: این رقابت میان جوامع محلی ژئوپارک‌های جهانی از حدود ۱۹۵ ژئوپارک در ۴۸ کشور برگزار شد و کسب دو مقام از سوی نمایندگان طبس، اتفاق ارزشمندی برای فعالیت‌های ژئوپارکی در کشور به‌ویژه ژئوپارک طبس، محسوب می‌شود.
وی درباره ظرفیت ایران برای ثبت ژئوپارک‌های جدید اظهار کرد: پرونده‌های مختلفی برای ثبت جهانی ژئوپارک‌ها در ایران وجود دارد و این مناطق باید ضوابط و استاندارد‌های شبکه جهانی ژئوپارک‌ها را داشته باشند تا بتوانند کارت سبز این شبکه را دریافت کنند.
۳۰ نقطه مستعد
جهانشاهی با اشاره به تنوع زمین‌شناختی ایران گفت: کشور ما از ظرفیت بالایی برای توسعه ژئوپارک‌ها برخوردار است. از یک سو بیابان لوت را داریم که یکی از خشک‌ترین، گرم‌ترین و زیباترین بیابان‌های جهان است و از سوی دیگر مناطق کوهستانی و دیگر پدیده‌های زمین‌شناختی متنوع در کشور وجود دارد.
وی ادامه داد: بر اساس مطالعه‌ای که سازمان زمین‌شناسی انجام داده، حدود ۳۰ نقطه در کشور شناسایی شده که ظرفیت تبدیل شدن به ژئوپارک در مقیاس ملی و جهانی را دارند. در حال حاضر قشم، ارس و طبس موفق به ثبت جهانی شده‌اند، اما ظرفیت کشور بیش از این تعداد است.
حفاظت و بهره‌برداری پایدار
معاون اداره کل گردشگری داخلی تأکید کرد: ایجاد ژئوپارک صرفاً برای معرفی جاذبه‌ها نیست، بلکه یک مدل مدیریتی است که در آن باید هم از ارزش‌ها و ظرفیت‌های منطقه مراقبت و هم از آنها بهره‌برداری شود.
وی افزود: معرفی جاذبه‌ها تنها بخشی از این فرآیند است و بخش مهم‌تر، تبدیل این ظرفیت‌ها به محصول و رساندن آنها به بازار و مخاطب است. در کنار آن، باید بهره‌برداری پایدار نیز مورد توجه قرار گیرد.
جهانشاهی استفاده از فضای مجازی و پلتفرم‌ها، تولید و انتشار محتوای مناسب، حضور در نمایشگاه‌ها و برگزاری رویداد‌ها را از ابزار‌های معرفی ژئوپارک‌ها دانست و گفت: اگر مشارکت جوامع محلی در مدیریت این عرصه‌ها تقویت شود، می‌توان امیدوار بود که ظرفیت‌های ژئوپارک‌ها هم به شکل مناسبی معرفی و حفاظت شوند و هم بهره‌برداری از آنها به شکلی انجام شود که منافع آن به همه ذی‌نفعان به‌ویژه جوامع محلی، برسد.
رئیس مرکز آمار ایران در گفتوگوی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم» تشریح کرد
همراه با رضا فیاضی، بازیگر خاطرهساز تلویزیون
