کوی تاریخ‌سازان

خیابان باریک و بلندی که از خیابان مجاهدین اسلامی یا آبسردارسابق ـ برگرفته از نام خان باباخان سردار که در همین محدوده باغ وقنات داشت ـ شروع می‌شود و تا خیابان عبدالرضا شیرازی یا آبشار سابق ادامه پیدا می‌کند. البته برای درک قدمت و اهمیت این خیابان باید به محلی که در آن قرار گرفته است نیز توجه کرد. از شمال بین میدان شهدا و میدان بهارستان که از محله‌های قدیمی تهران هستند و از جنوب و غرب هم با خیابان امیرکبیر یا چراغ برق و خیابان ری همجوار است. البته هویت خیابان ایران مستقل از وجود این محله‌ها، هویتی تاریخی است که شاید به 5/1 قرن قبل برمی گردد. محلی که روزگاری محل اعیان‌نشین تهران بود و خیلی از مردان بزرگ که در تاریخ یا علم و هنر و ادب نقش داشتند در این خیابان زندگی می‌کردند از عین‌الدوله که خیابان به نام اوست تا سادات اخوی تا حاج امین‌الضرب و دکتر سنگی پزشک معروف و دکتر عبدالعظیم قریب و ابوالحسن ابتهاج تا آیت‌الله حق‌شناس و حسین تهرانی و فریدون مشیری و شهید رجایی که هنوز خانه‌اش در کوچه میرزایی به شکل موزه از آن نگهداری می‌شود.

از ابتدای خیابان که وارد می‌شوی مدرسه قدیمی و کهنه اندرزگو را می‌بینید که با رنگی که روی آن زده‌اند هنوز هم نتوانسته‌اند کهنگی آن را پنهان کنند. مدرسه‌ای که در زمان نه‌چندان دور خانه ابوالحسن ابتهاج بوده است. البته این تنها مدرسه خیابان ایران نیست. در این خیابان تا دلتان بخواهد مدرسه وجود دارد، اما تنها چندتایی از آنها معروف و تاریخی هستند ازجمله مدرسه نور و نیک‌پرور که خیلی از رجال سیاسی ودینی در آنجا آموزش دیدند یا مدرسه علوی که امام خمینی در روزهای ابتدای ورودش به ایران در این مدرسه اقامت داشتند و خیلی از تصمیمات مهم که تاریخ ایران را رقم زد در همین مدرسه گرفته شده و یکی دیگر مدرسه رفاه است که خیلی سخنرانی‌ها و گردهمایی اوایل انقلاب در آن شکل گرفت. همین دو رویداد تاریخی باعث شهرت دوچندان خیابان ایران شد.

مدرسه رفاه با ظاهری آرام هیچ نشانه‌ای از آن روزهای پرآشوب ندارد. وقتی به داخلش نظر بیندازید خواهید دید باور وجود آن همه جمعیت که در قاب تصاویر آن زمان نقش بسته‌اند در این مدرسه نه‌چندان بزرگ عجیب به نظر می‌رسد. مدرسه در گذر باریکی از خیابان ایران قرار دارد. بیشتر کوچه‌ها و پیاده‌روهای این خیابان باریک و تنگ هستند به طوری که موقع راه رفتن یا باید تنه بزنید رد شوید یا وارد حریم خیابان شوید گذرهایی که هر کدام با نامشان بخشی از تاریخ این محله را یادآور می‌شوند هر چند چیزی از آن مکان‌ها باقی نمانده است؛ مثل کوچه معتمدالملک و فقیه الملوک کاتب الخاقان یا خیابان سقاباشی که یادآور حمام، سقاخانه و بازارچه است که توسط میرزا ابراهیم پدر علی‌اصغرخان اتابک، آبدارچی و سقاباشی ناصرالدین‌شاه ساخته شده بودیا مسجد سادات اخوی که در زمان خود از شهرت و اهمیت خاصی برخوردار بود و سال‌هاست به جای آن مسجد دیگری قدعلم کرده است و امروز جز نامی از این مکان‌ها باقی نمانده است.

بافت این خیابان قدیمی فرم ناهمگونی از معماری سنتی و مدرن را به نمایش گذاشته است. کوچه‌ها و خیابان‌های باریک با آپارتمان‌های کوچک و بزرگ که گاهی به چند طبقه ختم می‌شود و در بین آنها، هم خانه‌های بزرگ و شیک هم خانه‌های قدیمی با نمای آجری و سقفی شیروانی و بالکن‌هایی که جزء لاینفک خانه‌های قدیمی بودند قرار دارند و این ناهمگونی وقتی زیادتر به چشم می‌خورد که در امتداد مسیر به خیابان امین‌حضور و پل زیرگذر امیرکبیر برسید. خیابانی که بورس لوازم خانگی است. انواع لوازم خانگی با نام‌ها و برند‌های مختلف اینجا یافت می‌شود و طی چند سال گذشته با اضافه شدن پاساژها و مراکز فروش بزرگ‌تر این مجموعه رونق بیشتری پیدا کرده است، اما ظاهر خیابان ایران را به شکل غیرمتعارفی درآورده است.

البته بعد از عبور از خیابان امیرکبیر خیابان ایران به سمت جنوب سکوت و آرامش خود را پیدا می‌کند.

جالب است که با توجه به تعداد زیاد مدرسه و مسجد در این محل خیابان دارای خلوتی و آرامش خاصی است. در این خیابان با توجه به گذشته‌اش از مغازه‌ها و فروشگاه و غذاخوری شیک خبری نیست. بافت مذهبی دارد و چیزی که فراوان در آن به چشم می‌خورد مدرسه، مسجد و حسینیه است. اولین خانه حفظ قرآن در تهران که به طور رسمی کار خود را شروع کرده در این خیابان قرار دارد.

حتی از غذاخوری‌های جدید و کافی‌شاپ در آن خبری نیست و تنها رستوران یا کبابی معروف حاج عبدالله است که قرنی را پشت‌سر گذاشته است البته با دو دهنه که هر کدام مدعی است شعبه اصلی و قدیم‌تر این کبابی هستند؛ غذاخوری‌ای نه‌چندان بزرگ و شیک که شهرتی فراگیر در بین محله‌های اطراف دارد و اغلب شلوغ است و تنها رستورانی است که بوی کباب آن محله را پر می‌کند.

دسترسی به این خیابان بسیار آسان است. شما می‌توانید با رفتن به میدان شهدا یا بهارستان براحتی خود را به خیابان ایران برسانید یا اگر بخواهید از جنوب وارد این خیابان شوید باید از خیابان شهدا وارد خیابان شیرازی یا آبشار شوید و بعد از آنجا به این خیابان برسید.

اکرم بیگی