ماموریت فراملی برای ترویج قرآن

دکتر حسین ساری ، لیسانس مهندسی صنایع دارد از دانشگاه صنعتی شریف. فوق لیسانس همین رشته را دارد از دانشگاه تربیت مدرس و دکترایش را هم در رشته مدیریت استراتژیک از دانشگاه عالی دفاع ملی گرفته است.

کد خبر: ۷۸۲۵۲

پیش از این که مسوولیت شبکه قرآن را به عهده بگیرد، حدود 6سال مدیر شبکه قرآن رادیو بوده و پیشتر علاوه بر مدیریت گروه اجتماعی این رادیو و همچنین مدیریت پخش و نظارت ، تهیه کنندگی ، سردبیری و برنامه سازی برای این رسانه را هم تجربه کرده است.
با هم درباره شبکه قرآن سیما که با افتتاح فرستنده مستقلش از ابتدای ماه رمضان و آغاز مدیریت او دور جدیدی از فعالیت هایش را شروع کرده ، به گفتگو نشسته ایم.

هدف از ایجاد و تاسیس یک شبکه مستقل تلویزیونی با موضوع قرآن و معارف چه بود؛
بخشی از ضرورت های ایجاد این شبکه ، مربوط به ماموریت های کلان صداوسیما بود و بخشی از آن را هم باید در نیاز مخاطبان رسانه و رویکرد رسانه به آنها جستجو کرد. صداوسیما به عنوان دانشگاه عمومی باید برای بالا بردن سطح فرهنگی جامعه و بسترسازی فرهنگی اش تلاش کند و از بحثهای بسیار مهم این دانشگاه عمومی هم ، معارف و قرآن است.
از نظر مخاطب ، جامعه ما شکر خدا در تقسیم بندی جوامع ، جامعه دینداری به حساب می آید. عده زیادی به این مباحث علاقه خاصی دارند و عده بیشتری دوست دارند مناسبات خودشان و خانواده شان را با جامعه و اطرافیانشان براساس مناسبات دینی و قرآنی شکل بدهند.
این نیازی بود که صداوسیما باید به آن پاسخ درخوری می داد و برای همین بود که علاوه بر گروههای معارف و قرآن موجود در شبکه ها، ضرورت ایجاد یک شبکه مستقل تلویزیونی با این موضوع کاملا احساس می شد.
در ضمن مهمترین دلیل این است که کانال مستقل دست ما را برای برنامه ریزی بیشتر و بهتر بازمی گذارد و باعث می شود علاقه مندان در ساعات مختلف شبانه روز بتوانند برنامه های مورد علاقه شان را دنبال کنند.

خود شما به عنوان مدیر شبکه ، انتظار دارید پس از توی دور افتادن فعالیت شبکه شاهد چه نتایجی از آن در جامعه باشید؛
مهمترین و کلان ترین ماموریت این شبکه ، تعمیق و گسترش فرهنگ قرآن و معارف و انس مخاطبان با فرهنگ قرآنی و قرآن کریم است.
ترویج فرهنگ قرآن خوانی در جامعه به عنوان یک کار بسیار پسندیده و موکد و سفارش شده ، هدفی کلی است که نباید به آن بسنده شود؛ بلکه باید انس با مفاهیم قرآنی هم به وجود بیاید و فرهنگ تفکر و تدبر در قرآن رواج یابد.
همه اینها باید به هدفی بالاتر، یعنی ایجاد رفتار قرآنی میان مردم منتهی شود. اهداف کلان دیگری مثل ترویج هنرهای دینی و قرآنی و آیینی در جامعه هم هست. بخصوص که قالب هنر برای القای مفاهیم ، قالب بسیار توانمندی است و عده زیادی در جامعه به مشاغل هنری اشتغال دارند.

پیشتر، صداوسیما در این مسیر چه گامهایی برداشته بود؛
افتتاح رادیو قرآن با ماموریت ترویج فرهنگ قرآنی یکی از این گامهاست. از سوی دیگر شاهدیم که در مناسبت های مختلف سال بخصوص در ماه رمضان ، بخش معارف و قرآن مورد توجه ویژه قرار می گیرد و چیزی حدود 20تا 25درصد برنامه های صداوسیما با موضوع معارف و قرآن تولید می شود.
فعالیت های قرآنی و معارفی در صداوسیما، پیشینه خیلی خوبی دارد که از سالهای اول انقلاب آغاز شده و ما در حال حاضر علاوه بر شبکه قرآن ، 2شبکه مستقل رادیویی هم با همین موضوع داریم.
در سالهای اخیر با تعریف و تبیین افق چشم انداز رسانه ملی و تعریف راهبردهای کلانش ، این بخش مجدد مورد توجه خاص قرار گرفته است. افتتاح فرستنده مستقل شبکه قرآن در تهران و بعد در قم و مشهد و ان شائالله در شهرهای دیگر، از گامهای اولیه ما برای تحقق این راهبرد است.

پیش از افتتاح فرستنده مستقل ، روند برنامه سازی شبکه قرآن به چه صورت بود؛
این شبکه پیش از افتتاح فرستنده مخصوصش ، در شبانه روز حدود 10ساعت برنامه سازی می کرد که از شبکه های 2و 4و 5پخش می شد.
حالا هم علاوه بر خود شبکه قرآن ، این برنامه ها مثل گذشته از این شبکه ها هم پخش می شود. خود شبکه قرآن هم از طریق کانال 60قابل دریافت است.

این روال تا کی ادامه دارد؛
تا وقتی پوشش مناسب جغرافیایی و انسانی ایجاد شود. اگر مراکز استان ها کاملا تحت پوشش کامل قرار بگیرند، درصد قابل ملاحظه ای از کشور، بیننده شبکه قرآن خواهند بود.
پس از آن می شود مخاطبان را به شبکه اصلی ارجاع داد و به مرور این برنامه ها را از کانال های دیگر حذف کرد؛ اما تا وقتی پوشش کامل نشده ، این روال ادامه خواهد داشت.

چرا از همان اول برای پخش سراسری اقدام نکردید؛
بالاخره باید پخش را از نقطه ای شروع می کردیم. چیزی که شما می گویید بزودی با پیگیری مسوولان استانی و نمایندگان مجلس و با لحاظ شدن معیارهای فنی و جمعیت هر منطقه ، اتفاق خواهد افتاد. این اولین حرکت ما به سمت سراسری شدن است.

پس فعلا شبکه قرآن یک شبکه استانی به حساب می آید؛
نه ، نمی توانیم بگوییم استانی است ، چون دقیقا همین برنامه ها از شبکه های ملی هم پخش می شود. پس این شبکه ، یک شبکه ملی است و حتی ماموریت های فراملی هم دارد.
حتما می دانید که برنامه هایش به طور همزمان روی ماهواره هات برد 3هم پخش می شود و بخشهای عمده ای از اروپا، خاورمیانه ، شمال آفریقا، آسیای میانه و قفقاز و بخشهایی از شبه قاره که زیر برد این ماهواره قرار دارند، برنامه های ما را دریافت می کنند. پس با این اعتبار یک شبکه بین المللی هم هست.
خوشبختانه قرآن یکی از موضوعاتی است که کاملا توانایی بین المللی شدن دارد. چون بین همه مسلمان ها و حتی موحدان بقیه ادیان ، ارزش عام دارد می شود برایش برنامه هایی در سطح بین المللی ساخت.
کما این که در همین چند روز، تماسهایی از بینندگان این شبکه در نقاط مختلف دنیا داشته ایم.

در سطح بین المللی ، چند شبکه با موضوع و کارکرد شبکه قرآن وجود دارد؛
شبکه قرآن اولین شبکه ای است که به طور کامل و در تمام طول شبانه روز در اختیار مفاهیم قرآنی و دینی قرار دارد و از این نظر منحصر به فرد است.
یکی دو تا شبکه دیگر هم البته نه دقیقا با ماموریت های شبکه قرآن سیما وجود دارند که با ما شباهت های مختصری دارند مثل شبکه «اقرا» عربستان که برنامه هایش به تفسیر و معارف قرآنی اختصاص دارد.
ضمن این که در بعضی تلویزیون های کشورهای اسلامی بخصوص در ماه رمضان ، چند ساعتی به پخش برنامه های قرآنی اختصاص پیدا می کند.
در گذشته در سطح کشورهای اسلامی ، رادیو با موضوع قرآن هم خیلی کم وجود داشت ؛ اما الان براساس نیاز مخاطب این ماجرا توسعه پیدا کرده و حالا دوازده سیزده کشور اسلامی رادیو قرآن دارند.
یکی از مشکلات اساسی این وادی این است که متاسفانه تجربه رسانه دینی و قرآنی ، تجربه غنی ای نیست و توسعه هدفمند و علمی تجربه رسانه دینی به معنای عام ، یکی از کارهای اساسی است که باید اتفاق بیفتد.
از نکات مثبت چنین حرکتی این است که این تجربه در فضای تلویزیون هم ایجاد می شود و ما وقتی به تجربه خوبی رسیدیم، می توانیم آن را به دنیا هم ارائه کنیم.

چه تغییراتی از نظر توسعه فنی و نیروی انسانی برای تبدیل شبکه قرآن به یک شبکه مستقل انجام شده است؛
هنوز اتفاق خاص نیفتاده است ، ما فعلا توسعه ای براساس گذشته ایجاد کرده ایم. چون بناست کار حرفه ای تلویزیونی ، هم در این شبکه اتفاق بیفتد و هم از تجارب هنرمندان دیگر استفاده شود، ممکن است متناسب با اهداف در نظر گرفته شده، حوزه هایی کم یا منحل شود و براساس آن ساختار جدید هم شکل بگیرد.
فعلا تا چند ماه آینده که به طور مشخص برنامه های جدیدمان روی آنتن می رود، تغییر خاصی نداریم.

الان چند گروه برنامه ساز در شبکه قرآن فعالیت می کنند؛
گروهی به نام گروه تلاوت داریم که وظیفه اش تولید و تامین انواع و اقسام تلاوت ها است. گروه دیگر گروه معارف و تفسیر است.
گروه آموزش بر این اساس شکل گرفته که یکی از کارکردهای مهم شبکه می تواند کارکرد آموزشی باشد. برای این کار سرفصل های آموزشی مختلفی هم طراحی شده که به مرور برای آنها برنامه سازی می شود، مثل آموزش های مربوط به قرائت مانند صوت و لحن ، تجوید، ترجمه و زبان عربی.
گروه همخوانی و نغمات دینی هم موظف است همخوانی ، آوازهای عرفانی ، افکت ، کارهای کرال و موارد این چنینی را تولید کند. گروهی هم به اسم محافل و مسابقه ها داریم.
به دلیل محتوایی بودن شبکه ، شوراهای محتوایی هم وجود دارد که مهمترین آنها شورای راهبردی است که به نوعی شورای سیاستگذاری کلان مجموعه است و برنامه های بلندمدت را دنبال می کند.
این شورای سیاستگذاری ، خط مشی شبکه را برای فعالیت ها و کارهای کلان تعیین می کند. علاوه بر آن ، شورای طرح و برنامه را داریم که به امید خدا طرحهای قوی و قابل عرضه و خیلی خوب در آنجا ارائه خواهد شد.
ضمن این که برای همه گروهها یک شورای درون گروهی پیش بینی شده تا روی طرحی که از گروه به شورای اصلی طرح و برنامه می رود، یک گزینش ابتدایی انجام بدهد.

برنامه های نمایشی و سریال های تلویزیونی از پربیننده ترین برنامه ها هستند. برای تولید و پخش فیلمها و سریال های جدید با موضوعات قرآنی چه اقداماتی انجام شده است؛
قالب هنر، قالب توانمندی است ؛ ولی این به آن معنا نیست که از قالبهای دیگر غفلت کنیم. باید از همه ظرفیت ها استفاده کنیم و مفاهیم قرآنی هم به طور مستقیم و هم به طور غیرمستقیم پاسخ می دهد.
حتی ممکن است یک مستند تلویزیونی یا یک میزگرد غنی هم به اندازه یک برنامه نمایشی جذابیت داشته باشد و برای خودش بیننده ایجاد کند. گروه فیلم و سریال شبکه قرآن قبلا کمتر مورد استفاده قرار می گرفت ، ولی با رویکرد جدید، حتما تقویت خواهد شد.
چند نمونه تجربه های قبلی این گروه هم می تواند مبنایی برای کارهای بعدی آنها باشد. امیدوارم تا پایان سال ، اولین سری برنامه های جدید با رویکرد نمایشی آماده پخش باشد.

آیا برای اخبار این شبکه و بازتاب موضوعات مرتبط هم فکری کرده اید؛
حتما یکی از اهداف کلان و ماموریت های شبکه ، انعکاس مطالعات و رویدادهای قرآنی است که در کشور ما هم از این جور فعالیت ها زیاد انجام می شود.
شاید بتوان گفت در جامعه ما درباره هیچ موضوعی به اندازه موضوع دین و قرآن ، فعالیت مردمی و دولتی اتفاق نمی افتد؛ بنابراین شبکه قرآن اهتمام ویژه ای برای انعکاس این رویدادها و فعالیت ها خواهد داشت.

از امکاناتتان راضی هستید؛
از نظر امکانات فنی در شرایط ابتدایی و حداقل ها برای برنامه سازی قرار داریم ، ولی با توسعه کمی حداقل 50درصدی شبکه ، باید مناسبات فنی را هم توسعه بدهیم.
می توان گفت برای شروع خوب است ، ولی برای استمرار کار، باید همه چیز تقویت شود. ضمن این که در این شبکه هم مثل هر شبکه دیگری قرار است کار تخصصی رسانه ای انجام بدهیم. مطالبات مردمی و خواست مخاطبان حتما به ما کمک خواهد کرد.
به هر حال ما با دیگر شبکه ها و رسانه ها و حتی رسانه های مکتوب در یک رقابت حرفه ای هستیم.

هنوز هیچی نشده بحث رقابت و مقایسه با دیگر رسانه ها و شبکه هایی را مطرح می کنید که لااقل از نظر سابقه ، از شما جلوترند. قیاستان ، قیاس مع الفارقی نیست؛
نه. منظورم از رقابت ، رقابت تعریف شده است. ما باید ببینیم مخاطب حرفه ای شبکه های داخلی کیست. یکی از کارهای خیلی لازم در این زمینه ، تولید برنامه های نمایشی است که در سرلوحه کار سیمای قرآن قرار دارد.
درست است که شبکه های دیگر می توانند به موضوعات اجتماعی و روز بپردازند و دستشان حداقل در گزینش سوژه بازتر است ، ولی این به آن معنا نیست که ما هم نتوانیم کاری انجام بدهیم.
ما هم می توانیم از منظر قرآن به خیلی از این سوژه ها بپردازیم. معارف اسلامی و قرآن در موضوعات مختلفی مثل جوانان ، معاش و اقتصاد، خانواده ، مسائل اجتماعی و فرهنگ و خیلی چیزهای دیگر حرف و برنامه دارد. پس توان رقابت از نظر تنوع سوژه و قالب وجود دارد. این نیاز مخاطب است که قالب ما را تعریف خواهد کرد.

و در پایان؛
یک کار خوب و مفید دیگر می تواند مشارکت و همکاری با رسانه های دیگر در قالب اجرای طرحهای مشترک باشد، چون به گمانم موضوع معارف در قرآن ، موضوعی است که می شود به صورت چندرسانه ای آن را پیگیری کرد.
تجربه این کار را در برنامه «آیه های زندگی» رادیو قرآن داشتیم که در این برنامه ، رسانه های مختلف با ما همکاری می کردند.