جام جم آنلاین: تحولات ماههای اخیر منطقه، بهویژه افزایش تنشهای نظامی، تداوم ناامنی در مسیرهای راهبردی انرژی و کشتیرانی و تشدید رقابت قدرتهای فرامنطقهای، ضرورت بازنگری در الگوهای تأمین امنیت منطقه را بیش از گذشته آشکار ساخته است. تجربه تحولات اخیر نشان میدهد اتکای مستمر به قدرتهای خارجی و ترتیبات امنیتی مبتنی بر حضور نظامی بازیگران خارج از منطقه، نهتنها تضمینکننده ثبات نیست، بلکه در مواردی خود به عاملی برای افزایش تنش، رقابت تسلیحاتی و پیچیدهتر شدن بحرانها تبدیل شده است.
از این منظر، تقویت ارتباطات سیاسی و امنیتی کشورهای منطقه و حرکت به سمت شکلگیری یک نظام امنیتی درونزا، ضرورتی راهبردی و متناسب با واقعیتهای ژئوپلیتیکی منطقه محسوب میشود.
در همین چارچوب، اظهارات اخیر جناب آقای دکتر عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، درباره ضرورت شکلگیری ترتیبات امنیتی منطقهای بدون مداخله قدرتهای فرامنطقهای، حائز اهمیت است. ایشان در جریان رایزنیهای دیپلماتیک اخیر با شماری از وزرای خارجه کشورهای منطقه، بر احترام به حاکمیت ملی کشورها، پرهیز از مداخلات مخرب خارجی و مسئولیت مشترک کشورهای منطقه در جلوگیری از گسترش ناامنی تأکید کردهاند.
همچنین، دیدگاه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه امنیت پایدار منطقه باید حاصل گفتوگو، اعتمادسازی و همکاری کشورهای منطقه باشد، در این مواضع مجددا مورد تأکید قرار گرفته است.
در ادامه این رویکرد، سفر هیأتهای عالیرتبه سیاسی، نظامی و امنیتی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان به تهران در چارچوب رایزنیهای مرتبط با پیمان مکه و برگزاری نشست چهارجانبه با حضور جمهوری اسلامی ایران، تحول قابلتوجهی در دیپلماسی منطقهای محسوب میشود. توافق طرفها برای تداوم گفتوگوها و همکاری در حوزه صلح و امنیت منطقهای، نشاندهنده اهمیت یافتن ظرفیتهای دیپلماسی مستقیم میان کشورهای تأثیرگذار منطقه است.
اهمیت این تحولات صرفا در برگزاری یک نشست یا تبادل دیدگاهها خلاصه نمیشود، بلکه در فراهم شدن زمینه گفتوگو میان کشورهایی است که هر یک از ظرفیتها و پیوندهای متفاوت سیاسی، اقتصادی و امنیتی برخوردارند.
در همین راستا، اظهارات اخیر آقای فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، درباره طرح امنیتی «۲+۶» نیز قابل توجه است. این ابتکار که شش کشور عضو شورای همکاری خلیجفارس را در کنار عراق و جمهوری اسلامی ایران قرار میدهد، با هدف ایجاد چارچوبی برای گفتوگو و همکاری در زمینه امنیت و ثبات منطقه مطرح شده است. وزیر خارجه عراق با تأکید بر اینکه امنیت را نمیتوان از خارج وارد کرد و امنیت درونزا مستلزم همکاری کشورهای منطقه است، از ادامه رایزنیها برای پیشبرد این طرح و برگزاری نشست مشترک در بغداد خبر داده است. وی همچنین بر ضرورت پیوند دادن همکاریهای امنیتی با همگرایی اقتصادی و توسعه مناسبات منطقهای تأکید کرده است.
از منظر راهبردی، طرح ۲+۶ و رایزنیهای اخیر میان ایران و کشورهای عضو پیمان مکه را میتوان دو مسیر مکمل برای تقویت دیپلماسی امنیتی منطقهای ارزیابی کرد. اولی بر همکاری هشت کشور ساحلی خلیجفارس متمرکز است و دومی ظرفیت گفتوگو میان مجموعهای از بازیگران مؤثر منطقهای را گسترش میدهد. در این میان، جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، وزن سیاسی و امنیتی و پیوندهای عمیق با کشورهای منطقه، از جایگاه مهمی در هرگونه ترتیبات پایدار امنیتی برخوردار است.
عراق نیز بهواسطه موقعیت جغرافیایی، روابط همزمان با ایران و کشورهای عربی و ظرفیت ارتباطی با سایر بازیگران، میتواند نقش تسهیلکنندهای در نزدیک کردن دیدگاهها و میزبانی گفتوگوهای منطقهای ایفا کند.
نکته اساسی آن است که تحقق امنیت درونزا به معنای قطع ارتباط با قدرتهای بینالمللی یا نادیده گرفتن مناسبات موجود نیست؛ بلکه به معنای قرار گرفتن مسئولیت اصلی تصمیمگیری درباره امنیت منطقه برعهده کشورهای ذینفع و جلوگیری از تحمیل ترتیبات امنیتی از بیرون است. چنین رویکردی در صورت برخورداری از سازوکارهای مستمر گفتوگو، شفافیت نظامی، احترام متقابل به حاکمیت کشورها، همکاری در مقابله با تروریسم و تأمین امنیت انرژی و کشتیرانی، میتواند به تدریج از سطح رایزنیهای سیاسی به یک چارچوب عملی همکاری منطقهای ارتقا یابد. همزمانی تأکید جمهوری اسلامی ایران بر امنیت منطقهای بدون مداخله خارجی، سفر نمایندگان کشورهای عضو پیمان مکه به تهران و طرح ابتکار ۲+۶ از سوی عراق، فرصت قابلتوجهی برای تقویت ارتباطات منطقهای و شکلدهی به یک گفتمان مشترک امنیتی فراهم کرده است.
در این میان، همگرایی میان ابتکارهای موجود و تبدیل گفتوگوهای سیاسی به سازوکارهای عملی و مستمر، میتواند زمینهساز شکلگیری نظمی امنیتی باشد که در آن کشورهای منطقه نه موضوع رقابت قدرتهای خارجی، بلکه بازیگران اصلی تأمین امنیت، ثبات و توسعه خود باشند.
نویسنده: محمدکاظم آلصادق / سفیر ایران در عراق
اولین واکنشها به تازهترین انیمیشن دیزنی: