کارگران تهران به چه می‌اندیشند

سینمای مستند به باور خیلی‌ها ناب‌ترین و عجیب‌ترین نوع سینمای جهان است که به عکس باور غلط عموم، بیشتر از هر شکل دیگری مردم عامه به آن عادت دارند و خو گرفته‌اند، در هر شبکه‌ای به میزان زیادی فیلم مستند پخش می‌شود و بسیاری از آثار تولیدی سیما مستند هستند، تلویزیون در همه جای دنیا یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های تولید و پخش مستند است و مردم بیشترین زمان در زندگی خود را پای تلویزیون می‌گذرانند.

مستند کوتاه و تکان‌دهنده محمد شیروانی به نام 021 که در گروه هنر و تجربه به نمایش در آمده اشاره دارد به نام تهران. فیلم درباره کارگران خیابانی تهران است که از شهرستان‌ها و روستاهای دور به تهران مهاجرت کرده‌اند و در میدان‌های بزرگ منتظر کار هستند. این مستند با نگاهی غیر احساساتی و دوربینی ثابت حرف‌های آنها را پخش می‌کند. شیروانی آنقدر دقیق و خودمانی از سوژه‌های خود حرف کشیده که این نمای ثابت هیچ‌گاه کسل‌کننده نمی‌شود. میزان تکان‌دهنده بودن حرف‌های کارگران درباره زندگی و غربتی که در میان هیاهوی طبقه متوسط تحمل می‌کنند برانگیزاننده است. حتی گاهی تحمل فیلم دشوار می‌شود و این ضعف اثر نیست، بلکه حسن آن است. محمد شیروانی که به عنوان یک فیلمساز متفاوت و ضد جریان در سینمای داستانی هم فعال است، توانسته بسادگی یک مستند جذاب و فراموش نشدنی بسازد.

در 021 مسائل زیادی به چالش کشیده می‌شود، اما سازنده اثر خود در این چالش کم‌ترین دخالت را دارد و به مانند یک گزارشگر کاربلد، تلاش کرده که عمق حرف‌های کارگران را بیرون بکشد و ما را با آنها آشتی دهد. شیروانی خود می‌داند که مخاطب فیلمش طبقه متوسط فرهنگ دوست است، بنابراین تلاش کرده که غربت و آشنایی را روی خط باریکی نگه دارد تا هم متأثر شویم و هم به محیط اطرافمان فکر کنیم.

یک نمای ثابت و یک نمای طولانی از دنیای آدم‌هایی که بوفور کنارمان حضور دارند و ما آنها را دیگر نمی‌بینیم. مهاجرانی که تهران را می‌سازند، خانه‌های ما را درست می‌کنند و هیچ نشانی از خود در لابه‌لای دیوارهای خانه نمی‌گذارند. مستند خوب همیشه این‌گونه بوده است، واقعیت را نمایش داده، اما ابعاد تازه‌ای از آن را گشوده که برای همه دیدنی نیست. برای همین دیدن مستند خوب بسیار مغتنم است؛ پس این فرصت را از دست ندهید.