رنج و مصیبت این روزهای آوارگان عراق

خلیل و بسیاری از بستگانش حدود سه ماه پیش بود که مجبور شدند محل زندگی خود را در شهر یثرب در 170 کیلومتری شمال بغداد ترک کنند و برای یافتن سرپناه به جنوب بغداد بیایند. در واقع حملات بی‌امان داعش به آن شهر باعث شد آنها خانه و کاشانه‌شان را ترک کنند. وی درباره شرایط‌ زندگی‌شان می‌گوید: محل زندگی‌مان بسیار شلوغ و کثیف است و به علت حضور بالای افراد بی‌خانمان، کودکان بیشتر اوقات مریض هستند.

سال 2014، بیش از دو میلیون عراقی به علت درگیری‌ها در شمال و غرب این کشور مجبور به ترک خانه‌هایشان شدند. بنا به اعلام مقامات سازمان ملل و عراق، بیشتر این پناهندگان در مناطق کردنشین، بغداد و استان‌های جنوبی اسکان یافته‌اند. بیشتر این آواره‌ها در کمپ‌های موقت سازمان ملل یا در مساجد و مدارس زندگی می‌کنند. برخی نیز مهمان بستگان یا خانواده‌های داوطلبی شده‌اند که در خارج از مناطق جنگی زندگی می‌کنند.

با وجود این حقیقت که دولت نهادی ویژه تحت عنوان کمیته عالی امداد با بودجه‌ای باز برای آواره‌ها تشکیل داده است، برخی از این افراد هنور در شرایط وخیم و اسفباری زندگی می‌کنند. ام‌محمد که با 14 نفر از اعضای خانواده‌اش در یکی از همین اردوگاه‌ها زندگی می‌کند، می‌گوید: بزرگ‌ترین معضل ما، نبود سرویس‌های بهداشتی و حمام است. فقط چند سرویس برای بیش از 1200 نفر وجود دارد و با آمدن فصل سرما، شرایط به مراتب سخت‌تر شده است. وی می‌افزاید: در این اردوگاه روزی سه وعده غذا به ما می‌دهند و کلینیک کوچکی برای مراجعه بیماران نیز وجود دارد، اما این جمعیت بزرگ در یک محل کوچک بدون امنیت و پول زندگی می‌کنند. ریاست این کمیته به عهده صالح المتلک، معاون نخست‌وزیر است که ماه جولای برای کمک‌رسانی به آواره‌ها شکل گرفت. با این حال، هزاران آواره از نبود مایحتاج اساسی شکایت می‌کنند.

حسین داوود، معاون این کمیته گفت: فاجعه بسیار عمیق است و عملیات ساماندهی آواره‌ها از کنترل خارج است. هم‌اکنون هزاران خانواده به صورت تصادفی از محلی به محلی دیگر منتقل می‌شوند. داوود در ادامه گفت: تعداد آواره‌ها از دو میلیون و 500 هزار نفر گذشته است. به دلیل ادامه روند آوارگی‌ها و عملیات جدید در مناطق جنگی، ما با مشکلات عدیده‌ای در زمینه تامین نیازهای اساسی این افراد مواجه هستیم. شیعیان، مسیحیان، طرفداران صوفیه، سنی‌های میانه‌رو و ایزدی‌ها، قربانیان اصلی داعش هستند.

طی هفته‌های اخیر، ارتش عراق با کمک نیروهای داوطلب شیعه، نیروهای کرد و قبایل سنی‌نشین توانسته برخی شهرها و روستاها در استان‌های صلاح‌الدین، دیاله، انبار و نینوا را از دست نیروهای داعش خارج کنند. گرچه تروریست‌ها از شهر جرف الصخر (مسیری کلیدی در جنوب بغداد) بیرون رانده شده‌اند، اما مقامات هنوز به مردم اجازه بازگشت به این منطقه را نمی‌دهند. بسیاری از سنی‌ها بخصوص از مناطق عمدتا سنی‌نشین و شهرهایی همچون جلولا و سعدیه در دیاله و جرف الصخر در جنوب بغداد، از این کار مقامات شکایت می‌کنند. در مقابل مقامات می‌گویند بازگشت آواره‌ها به محل زندگی خود بستگی به ارزیابی نیروهای نظامی از اوضاع میدانی دارد. احمد الزرقوشی، شهردار سعدیه در این زمینه گفت: سعدیه تا این لحظه همچنان یک منطقه جنگی است، اما تمام تلاشمان را به کار می‌گیریم تا بازگشت مردم به خانه‌هایشان میسر شود. بنا به گفته احمد، یکی از مشکلات در مناطق آزاد شده، وجود تله‌های انفجاری است که اعضای داعش کار گذاشته‌اند.

سعدیه که زمانی جمعیتش بالغ بر 50 هزار نفر بود، یکی از شهرهای مورد اختلاف میان کردها و بغداد است. این شهر در واقع نشان‌دهنده اختلاف گروه‌های مختلف عراقی بر سر زمین، ثروت و قدرت است. کردها جمعیت غالب مناطق مرکزی این شهر بودند؛ در حالی که سنی‌ها و شیعیان که در روستاهای اطراف، ساکن بوده حدود 20 درصد از جمعیت این شهر را تشکیل می‌دادند.

اخیرا و با توجه به این شرایط، مامور ویژه سازمان ملل در عراق از جامعه بین‌الملل خواسته برای تامین هزینه‌‌های مربوط به این آوارگان در فصل زمستان، سرمایه بیشتری را اختصاص دهند. بنا به گزارش سازمان‌های بین‌المللی برای تامین مایحتاج اساسی نزدیک به یک میلیون آواره عراقی در مناطق کردنشین، حدود 152 میلیون دلار نیاز است. الینا نبا، سخنگوی مامور سازمان ملل در عراق در این زمینه گفت: به دلیل عملیات نظامی، تعداد آواره‌ها در عراق در حال افزایش است؛ به همین سبب سازمان ملل برنامه‌های خود را اصلاح کرد و خواستار ارسال کمک‌های بیشتر برای مردم عراق شد.

رساله خلیل در حالی که با چشمان بی‌روحش به پارچه جداکننده اتاق‌شان نگاه می‌کند، می‌گوید: تا زمانی که فرزندانم آسیبی ندیده، گرسنه نیستند و سقفی بالای سرشان است، هیچ چیز دیگری برایم اهمیت ندارد.

الجزیره انگلیسی ‌‌/‌‌ مترجم: حسین خلیلی