کدام داروها اعتیاد‌آور است

معنای وابستگی این است که یک بیمار نتواند دارویی را قطع کند و در اثر قطع آن دچار علائم و عوارضی شود که او را مجبور به مصرف دوباره دارو کند. با این تعریف ممکن است یک بیمار دچار آسم به اسپری سالبوتامول وابسته شود یا یک بیمار دچار دیابت وابسته به انسولین شود، اما در هردوی این مثال‌ها بیمار با مصرف دارو بیماری را کنترل می‌کند و همیشه با میزان مشخصی از دارو کنترل می‌شود در حالی که اعتیاد به مفهوم وابستگی تصاعدی و افزایش یابنده بوده و فرد مبتلا هر روز واکنش شدیدتری برای یافتن و مصرف دارو از خود نشان می‌دهد.

از خصوصیات مهم داروهای اعتیادآور این است که دارای اثرات تسکینی یا نشاط‌آور است و فرد بعد از قطع آنها به دلیل ایجاد علائم عصبی و روحی مجبور به ادامه مصرف‌شان است. از طرفی بعد از مدتی فرد مجبور به اضافه کردن دوز مصرفی است و هر چه می‌گذرد، مقدار خاصی از دارو جوابگو نیست و مرتب باید به میزان مصرفی افزود.‌ رفتارهای فرد معتاد به موازات بیشتر شدن وابستگی شدت می‌گیرد. او ابتدا با روش‌های معقول درصدد یافتن دارو یا ماده‌ای است که به آن وابسته است. با زیاد شدن شدت وابستگی و ایجاد علائم شدید جسمی و روحی در اثر نرسیدن دارو، فرد معتاد با روش‌های غیرمعقول و گاه بی‌شرمانه مجبور به یافتن و استفاده از دارو می‌شود.‌ مصرف مورفین و مشتقات آنها نیز در بیماران دچار درد بعد از جراحی یا تصادفات موضوعی است که همیشه ذهن بیماران را در مورد خطر اعتیاد مشغول کرده است. در اینجا مواردی که می‌تواند مانع اعتیاد شود، توضیح داده می‌شود:

تزریق مورفین و مشتقات آن باید فقط در مواردی که درد خیلی شدید است صورت گیرد و تا وقتی بیمار می‌تواند درد را تحمل کند تزریق بعدی را باید به تاخیر انداخت. به محض کم شدن درد باید ضددردهای غیرمخدر را جایگزین کرد. کدئین نیز یکی از مشتقات مورفین است و مصرف بی‌رویه آن توصیه نمی‌شود.‌ یکی دیگر از داروهای اعتیادآور ترامادول است که گرچه مصرف موقت آن برای کنترل درد خیلی مفید است، ولی مصرف طولانی آن باعث وابستگی و اعتیاد به همان ترتیب که توضیح داده شد می‌شود و بیمار به طور روز افزون به آن وابسته می‌شود. ترامادول ضمنا دارای خاصیتی است که می‌تواند ایجاد تشنج کند.

دکتر رضا کریمی / فوق تخصص بیماری‌های غدد