راه‌حل‌های ایرانی برای یک کابوس

این هفته با یک طراح - گرافیست هلندی به نام کریستین بوئر (Christian Boer) آشنا شدم که او هم از دیسلکسیا رنج می‌برد. عقل محدود من شاید بتواند برای تام کروز از اهمیت خوش قیافه بودن در هالیوود، روابط فراحرفه‌ای کثیف لس‌آنجلس، توهم توطئه و... توجیه بتراشد، اما سخت می‌شود باور کرد که کسی با توانایی محدود در خواندن و تشخیص حروف بیاید و طراح گرافیست شود. آن هم در شغلی که حتی توهم توطئه هم نمی‌تواند ضامن موفقیت شما باشد.

اصلا شاید بعضی از خوانندگان محترم از خودشان بپرسند چرا آنها باید طراحی گرافیک خودشان را به دست چنین فرد ناصالحی بسپارند. مگر خربزه مغز گردوهایشان را خورده؟ اصلا زمان ما که از این بیماری‌های من درآوردی نبود. با دو تا کشیده و چهار تا پس گردنی کودک هفت ساله را جلوی هم سن و سال‌هایش مجبور می‌کردیم «بفهمد» که اگر نمی‌تواند به درستی حروف را از هم تشخیص دهد و بسرعت بغل دستی‌اش بخواند از تنبلی‌اش است و دنده‌اش نرم باید بتواند! اصلا به ما چه که بدانیم 5 تا 10 درصد مردم دنیا تحت تاثیر این نقص به دنیا می‌آیند بدون آن‌که گناهی داشته باشند.

2. دیسلکسیا نوعی بیماری است که روی توانایی خواندن افراد تاثیر می‌گذارد. مشکلات این افراد در تحصیل، انتخاب شغل یا سرخوردگی اجتماعی خلاصه نمی‌شود. آنها در خواندن روزنامه، کتاب، دستور مصرف داروهایشان و حتی قبض جریمه‌هایشان هم مشکل دارند. بویژه در جوامع اطلاعات محور مدرن امروزی. می‌پرسید دیسلکسیا چطور باعث این همه نابسامانی می‌شود؟

این بیماری مربوط به رشته‌های عصبی مغز است و اغلب سرچشمه وراثتی دارد. به بیان ساده وقتی بخش تصویری ذهن شما به خوبی با بخش زبانی ذهن ارتباط و تعامل نداشته باشد، شما کلمات را می‌بینید، اما نمی‌توانید معادل زبانی آنها را بیابید و بیان کنید. اما چرا؟ ذهن تصویر حروف و کلمات را می‌گیرد و وارونه می‌کند یا تغییر شکل می‌دهد یا با تصاویر دیگر ترکیب می‌کند و بعد به بخش زبانی تحویل می‌دهد. بخش زبانی هم معادل اشتباهی برای تصویر ورودی می‌یابد. بدون این‌که شما حتی باخبر باشید. به همین سادگی و خوشمزگی.

موضوع وقتی بدتر می‌شود که بدانیم در صنعت چاپ و طراحی حروف و فونت، همواره علاقه به پاکیزگی و تقارن و زیبایی مطرح است، در حالی که تقارن سم مهلکی برای یک ذهن دیسلکسیک به شمار می‌رود. چرا؟ چون به ذهن امکان وارونگی و جابه‌جایی بیشتری می‌دهد و ذهن بیچاره و مشوش را گمراه‌تر می‌کند. به حروف زیر بنگرید و ببینید چقدر برای یک ذهن دیسلکسیک ساده است که حروف زیر را به اشتباه با هم دربیامیزد.

ب پ ت ث ف

ج چ ح خ ع غ

س ش ق ص ض ط ظ

در ذهن دیسلکسیک این حروف تفاوت معناداری باهم ندارند.

3. اینجا بخش رمانتیک داستان است. فکر می‌کنید پروژه نهایی فارغ‌التحصیلی کریستین در سال 2008 چه بود؟ او می‌خواست کاری برای این بیماری انجام دهد و می‌دانست مشکل کار از کجاست چون با این مشکل زندگی کرده بود. او تصمیم گرفت فونتی طراحی کند که با کم کردن تقارن و پاکیزگی و شباهت بین حروف، از وارونگی و چرخش حروف در ذهن جلوگیری کرده و خواندن را برای کسانی که از این عارضه رنج می‌برند، راحت‌تر کند.

او چند طراحی اولیه انجام داد و روی خودش امتحان کرد! چه عالی جواب داد. اما به همین جا بسنده نکرد. یک فونت طراحی کرد و آن را به چند نفر دیگر که همین عارضه را داشتند نشان داد تا نظر آنها را هم بداند. نتیجه خارق‌العاده بود. امروز این فونت برای کسانی که آن را لازم دارند به طور رایگان قابل دانلود است و کریستین با حضور در یکی از کنفرانس‌های «TED Talk» و تعریف سرگذشتش کلی مشهور شده است.

درست است که در ایران نه فونت فارسی مخصوص برای این افراد داریم و نه آمار قابل اعتمادی از تعداد این بیماران، ولی راه‌های دیگری هم برای رفع این مشکل به ذهن من می‌رسد که مایلم با شما در میان بگذارم:

ـ شناسایی افراد کم‌توان در خواندن (دیسلکسیک) و ریختن همه آنها در دریا و پاک کردن صورت مساله!

ـ کتک زدن و تحقیر بیشتر کودکانمان تا با تلاش بیشتر این نقص را در خود جبران کنند و آینده‌ای عاری از دیسلکسیا برای ما به ارمغان بیاورند. شده حتی با زور!

ـ ممانعت افراد از انتخاب شغل‌هایی که با توانایی‌های آنها در تعارض هستند یا ممانعت از کسانی که مثل ما نیستند یا مثل ما لباس نمی‌پوشند.

ـ ریختن همه کسانی که مثل ما نیستند در همان دریا تا بتوانیم با آسودگی خاطر در کنار هم زندگی کنیم.

ـ‌ جوک و وایبر در مورد موضوع‌ها و موقعیت‌های خنده‌دار افراد دیسلکسیک.

ـ و در نهایت این‌که فراموش کنیم رسول خدا از طرف خدا فرموده: «خداوند هیچ ملتی را تغییر نمی‌دهد مگر این‌که خودشان بخواهند تغییر کنند.»

مصطفی پورمهدی

پژوهشگر و مشاور کسب وکار