دروغی به نام نوستالژی

پس از دور ریختن اصلش، پول می‌دهیم و تقلبی‌اش را می‌خریم و تزئین اتاق، خانه و محل کار خود می‌کنیم! به این می‌گویند نوستالژی!

غم غربت و حسرت گذشته‌های از دست رفته را خوردن و دلتنگی برای ابزار، اشیا و خلقیات جامانده و متحول شده ـ و اغلب بهتر شده ـ را نوستالژی می‌نامیم. مخلص کلام اگر صادق باشیم نوستالژی یعنی حسرت و اندوه برای چیزهای بدتر و بی‌فایده. راستش من از این احساس مسخره بیزارم. چرا باید برای دورانی بدتر غم خورد و آن را دربرابر همه نارسایی‌ها، فقر و دشواری‌هایش طلایی نامید.

در گذشته آب و هوا بهتر بود، اما قحطی و بیماری‌های فراگیر بیشتر. امروز آب و هوا بد است، اما با همه دشواری حل این معضل، علمی که جلوی بیماری‌های فراگیر را گرفته، قابلیت کنترل این آب و هوا را پیدا کرده است. از دیگر سو فرهنگ عمومی رشد یافته و آموزش‌های گسترده برای اصلاح سبک غلط زندگی انجام می‌گیرد تا وضع هوا اصلاح شود، بشر می‌تواند خطاهایش را جبران کند، چاره کار بازگشت به گذشته نیست، آن هم گذشته‌ای که در تخیل ماست و از واقعیت خود به دور. در گذشته همه چیز ارزان‌تر بود، اما امکان‌های شغلی و پیشرفت آن‌قدر کم بود که همان ارزان در حلقه محدودی از ثروتمندان مانده بود یا بدتر از آن سهم غیر اغنیا چیزی جز جنس‌های بنجل و بی‌کیفیت نبود. امروز مردم می‌توانند چیزهای بهتر و بیشتری بخرند و انتخاب‌های متعددی داشته باشند. در گذشته در همان کلاس‌هایی که امروز عکس روی دفتر و کتاب نه‌چندان زیبایش، مد شده و به قیمت گران فروخته می‌شود، شیوه‌های آموزشی محدود به از روی کتاب خواندن معلم و رونویسی بیهوده شاگرد بود. اما امروز شیوه‌های نوین آموزش براساس احترام به فردیت و استعدادهای دانش‌آموز درک تازه و انسانی‌تری از مدرسه و تحصیل ایجاد کرده است. شما بگویید آموزش از طریق تنبیه بدنی و تحقیر، حسرت و غم خوردن دارد؟

اما همه این حرف‌ها ثابت می‌کند که این نوستالژی‌بازی و غم گذشته را خوردن احساسی حقیقی نیست. البته ما می‌توانیم دلتنگ دوستانمان و خانواده، خانه و هر چیز از دست رفته در گذشته شویم و این بد که نیست هیچ، زیبا هم هست اما نمی‌توان براساس این دلتنگی ارزشی را که گذشته فاقدش بوده است به دروغ به آن الصاق کرد. مسئولیت امروز سنگین است و نوستالژی‌بازی گاه راه فراری است از آن مسئولیت. داشتن حافظه دقیق و بیدار به ما ثابت خواهد کرد که جامعه با پیشرفت و تصحیح خود همواره تلاش می‌کند از گذشته فرار کند و نوستالژی و حسرت گذشته را خوردن، فقط این اصلاح و بهتر شدن را به تعویق می‌اندازد، پس نوستالژی را رها کن و به امروز بیندیش.

سهراب شکیب