بازگشت فیزیکی نخبگان، کارساز نیست

در این شیوه، تلاش می‌شود شرایط خروج فرد نخبه از کشور را تا جایی که امکان دارد، سخت تر کنند، همچنین در بیان معایب فرهنگی کشورهای غربی، اغراق شود یا مثلا تلاش می‌کنند فرد نخبه را اصلا شناسایی نکنند تا مبادا با شناسایی او، کــــشورهای توسعه یافته به فکر جذب آن فرد نخبه بیفتند.

در نظریه دوم، متولیان نظام آموزش عالی تلاش می‌کنند با ارائه تسهیلات مختلف و اغوا کننده، افراد نخبه را در هر جای جهان که باشند به داخل کشور بازگردانند. در کشورهایی مثل چین، مالزی و تایوان، این رویه در دستور کار قرار داشت. در این شیوه، ابزار ورود نخبگان داخلی و خارجی به داخل کشور زیاد شده و در حقیقت، روی پدیده ورود نخبگان تمرکز می‌شود.

در نظریه سوم، گفته می‌شود که استفاده از نخبگان باید در چرخه خدمت به جامعه باشد. یعنی فرد نخبه با ورودش به کشور، باید بخشی از نیازهای کشور را با دانش و اثرگذاری‌اش حل کند؛ زیرا بازگشت فیزیکی فرد نخبه به داخل کشور، به خودی خود کارساز نیست و باید این بازگشت، در جهت خدمت به جامعه باشد. این نوع بازگشت نخبگان، هدفدار بوده و هیچ قید زمانی و مکانی هم ندارد. در این مدل برخورد با نخبگان، مسیر پیشرفت و توسعه کشور مدنظر قرار می‌گیرد و مهاجرت فرد نخبه به داخل کشور نیز بر اساس همین مسیر پیشرفت و نیازهای آن برنامه‌ریزی می‌شود.

در گردش مغزها، خروج و ورود نخبگان، هدفمند می‌شود و حضور هر فرد نخبه در داخل کشور، در مسیر تولید و افزایش ثروت ملی قرار می‌گیرد. براساس نظریه گردش مغزها، هدف از بازگشت یک فرد نخبه، فقط ارائه یک سخنرانی نیست، بلکه فرد نخبه‌ای که به کشور بازمی‌گردد، فناوری‌های جهانی را به داخل کشور منتقل می‌کند. یکی دیگر از نکات مهم نظریه سوم، بحث ورود و خروج نخبگان، بدون توجه به ملیت آنهاست. یعنی در بحث گردش نخبگان، به نیازهای ملی کشور توجه می‌شود و حالا هر فرد نخبه‌ای در هر کجای جهان که بتواند این نیازها را برطرف کند، به خدمت گرفته می‌شود. در واقع، در این نوع برخورد با نخبگان، نیازهای علمی‌ و صنعتی کشور در اولویت اصلی قرار دارد و سپس براساس همین اولویت، ورود نخبگان به کشور برنامه‌ریزی می‌شود؛ نه این‌که بدون برنامه‌ریزی و بدون شناسایی نیازهای واقعی کشور، نخبگانی را به داخل کشور بیاوریم که دردی را از جامعه دوا نکنند.

دکتر حمید جمال‌الدینی / ‌مشاور توانمندسازی و نوآوری بنیاد نخبگان