سرعت و سبقت در نیکوکاری مجاز است

در ادبیات فارسی و در اشعار مولانا و شرح حال عرفایی چون ابوسعید ابوالخیر نیز مضامین مشابهی وجود دارد که همگی آدمی را به کارهای خیر دعوت می‌کند. این همان چیزی است که در فرامین دینی و آموزه‌های مذهبی نیز به صورت پررنگ وجود دارد، به طوری که با گشت و گذار میان منابع مکتوب حسی به خواننده دست می‌دهد که گویی ادیان آسمانی آمده‌اند تا نیکوکاری را میان مردم رواج دهند، آن هم با دعوت انسان‌ها به سبقت‌گیری از همدیگر و برآورده کردن حاجت‌های مردم با سرعتی زیاد.

از پیامبر اسلام نقل است بر یتیم ترحم کن و دست محبت بر سر او بکش و از غذای خود به او بخوران تا قلبت نرم و حاجتت روا شود. پس رمز رقت قلب، مهربانی کردن با مردم است آن هم با کسانی همچون یتیمان که مظلومند و ناامید. همین است که سوره ماعون با موضوع ایتام آغاز می‌شود و خداوند می‌گوید «آیا دیدی آن را که دین و روز قیامت را دروغ می‌پندارد، پس او کسی است که یتیم را از خود می‌راند.»

امام کاظم(ع) نیز حدیثی دارد که تلنگری قوی در آن نهفته است، آنجا که می‌گوید «همانا مُهر قبول اعمال شما، برآوردن نیازهای برادرانتان و نیکی کردن به آنان در حد توان است و گرنه اگر چنین نشود هیچ عملی از شما پذیرفته نیست.»

در حدیثی از امام صادق(ع) نیز که مضمونی مشابه دارد، آمده «مردم خانواده من هستند، پس محبوب‌ترین آنان نزد من کسانی هستند که با مردم مهربان‌تر و در راه برآوردن نیازهای آنان کوشاتر باشند.»

این احادیث حجت را بر مردم تمام می‌کند که نکته مهم آن نیکی کردن در حد توان است که از کوچک‌ترین نیکی‌ها تا بزرگ‌ترین آنها را در برمی گیرد و به این ترتیب نگرانی آنهایی را که توانی محدود دارند، رفع می‌کند. حتی در حدیثی از امام صادق(ع) این وضع تا اندازه زیادی تعدیل می‌شود و در عرصه نیکوکاری به مردم تخفیف داده می‌شود، آنجا که می‌فرماید کسی که در فکر برآوردن نیاز برادر مؤمن مسلمان خود باشد تا زمانی که در فکر نیاز اوست، خداوند نیز در فکر نیاز وی است. پس اگر کاری از دستمان بر نیاید و توان‌مان محدود باشد همین که رفع نیازهای دیگران جزو دغدغه‌های ما باشد و برای آن تلاش کنیم، یعنی به عرصه نیکوکاری وارد شده‌ایم.

امام کاظم‌(ع) حدیثی زیبا و امید بخش دارد که می‌فرماید: خداوند در زمین بندگانی دارد که برای رفع نیازهای مردم می‌کوشند، اینان در روز قیامت از عذاب در امان هستند. در واقع این حدیث مکمل حدیث امام صادق است که وجهه زیبای نیکوکاران را ترسیم می‌کند، اما در مقابل، کسانی که از انجام کارهای خیر دریغ می‌کنند و میلی به باز کردن گره زندگی مردم ندارند از چنین وجهه‌ای محروم هستند که امام باقر(ع) آن را تبیین می‌کند.

امام پنجم می‌فرماید: کسی که از کمک به برادر مسلمان خود و بر‌آوردن حاجت او دریغ کند، خداوند او را گرفتار کمک به کسی کند که به سبب آن گناه کند و مزدی هم نبرد که این مجازات می‌تواند جزو بدترین عقوبت‌ها در زندگی هر فردی باشد.و سرانجام، گفته راستین، کلام خداست که می‌فرماید: نیکی تنها این نیست که به هنگام نماز صورت خود را به سوی مشرق و مغرب کنید بلکه نیکوکار کسی است که خدا و روز رستاخیز و فرشتگان و کتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورد و مال خود را با همه علاقه‌ای که به آن دارد به خویشاوندان، یتیمان و از کارافتادگان و... انفاق کند.