تغییرات آرام در قرنیه
طی سالهای اخیر علم چشم پزشکی ، روشهای جدید و موثری را برای رفع عیوب انکساری چشم (نزدیک بینی ، دوربینی و آستیگماتیسم) ارائه داده که توانسته اند تا حد زیادی جایگزین استفاده از عینک های طبی شوند.
به همین دلیل هم جراحی با لیزر و لیزیک امروزه شیوه های نام آشنایی برای مردم محسوب می شوند.
با این حال روشی که در دنیا بتازگی جایگزین روشهای لیزیک و استفاده مداوم از عینک های طبی شده اند «ارتوکراتولوژی» نام دارد که در آن به جای ایجاد خراش روی قرنیه چشم و تراشیدن آن توسط روشهایی چون لیزیک ، لنزهای مخصوص روی قرنیه قرار می گیرد که به مرور زمان باعث تغییرشکل قرنیه شده و در واقع به نوعی عمل قالب گیری انجام می شود و بتدریج عیب انکساری چشم بیمار برطرف می شود.
این روش مدت کوتاهی است که در ایران به صورت محدود به کار می رود با این حال معرفی آن می تواند به توسعه هر چه بیشتر این شیوه در مراکز علمی و درمانی کمک کند. به همین دلیل با دکتر ابراهیم جعفرزاده پور، مدیر گروه اپتومتری دانشگاه علوم پزشکی ایران و دبیر هشتمین کنگره اپتومتری (بینایی سنجی) ایران به گفتگو نشسته ایم.
عیوب انکساری چشم شامل کدام دسته از بیماری ها می شوند؛
عیب انکساری چشم ناشی از عدم هماهنگی قدرت انکساری چشم و طول محوری چشم است. اگر طول چشم بیش از حد نرمال باشد یا قدرت انکساری چشم بیشتر باشد، نزدیک بینی ایجاد می شود.
به عکس ، کوچک بودن طول محوری چشم و کمتر از حد نرمال بودن قدرت انکساری چشم ، دوربینی Hypermetropia را به وجود خواهد آورد. آستیگماتیسم هم نوع دیگری از عیب انکساری است که در آن ، غالبا انحنای سطوح انکساری چشم یکسان نیست.
البته آستیگماتیسم می تواند همراه دوربینی و نزدیک بینی به وجود آید. اما پیرچشمی اختلالی است که به طور اجتناب ناپذیری ایجاد می شود. عدسی چشم انسان توسط یک سیستم عصبی دقیق تغییر تحدب می دهد تا تصاویر اشیای مورد مشاهده واضح روی شبکیه تشکیل شود.
در اثر افزایش سن ، این عدسی سخت تر شده و قدرت تغییر تحدبش را بتدریج از دست خواهد داد.
این بیماری ها عمدتا جنبه ارثی دارند یا اکتسابی اند؛
عوامل محیطی ، ژنتیکی ، نژادی و برخی از حوادث و بیماری های عمومی (مانند مرض قند) ممکن است بر شرایط انکساری چشم اثر گذاشته و باعث تغییر آن شوند. توارث عیوب انکساری ، تحت کنترل چند ژن هستند، لذا در یک خانواده با شرایط محیطی یکسان ، فرزندان و والدین ممکن است دچار عیوب انکساری متفاوتی باشند.
و بیشتر چه افرادی و در چه مقطع سنی را درگیر می کنند؛
همان گونه که گفتیم علت ایجاد عیوب انکساری ، عدم هماهنگی طول محوری چشم و قدرت انکساری چشم است. قدرت انکساری چشم توسط قرنیه در جلوی چشم و عدسی در داخل چشم تامین می شود.
تغییر انحنا، ضریب شکست و ضخامت این بخشها باعث تغییر قدرت انکساری چشم می شود. رشد بیش از حد کره چشم یا توقف رشد آن نیز منجر به این پدیده ، عیوب انکساری ، خواهد شد.
به همین علت در سنینی که تغییرات ساختاری بیشتری در انسان به وجود می آید احتمال ایجاد تغییرات بیشتر در عیوب انکساری محتمل تر خواهد بود. بدو تولد تا 3سالگی ، 5تا 7سالگی ، سنین بلوغ تا پایان 20سالگی ، 40تا 45سالگی و 65تا 75سالگی از سنین مهمی است که احتمال تغییرات عمده در چشم وجود دارد.
فراموش نکنیم چشم از نظر بافت شناسی ، عروقی و عصبی یک ساختار متمایز از سایر ارگان هاست. بسیاری از بیماری های عمومی ، عصبی و متابولیک بر چشم موثر است.
این تاثیرات ممکن است با تاری دید فرد مبتلا همراه باشد. وجود یک تومور فضاگیر پشت کره چشم ، طول محوری چشم را تغییر داده و باعث یک عیب انکساری خواهد شد. لذا وجود عیوب انکساری همواره باید با دقت نظر توسط اپتومتریست ها یا چشم پزشکان و البته خود بیماران مورد توجه قرار گیرد.
به لزوم معاینات دوره ای در سنین فوق الذکر برای تعیین عیوب انکساری چشم اشاره کردید، این معاینات براساس چه روشهایی به طور متداول انجام می گیرد؛
تابلوی Eکه شاید بسیاری از افراد با آن آشنا باشند، جهت ارزیابی تیزبینی افراد مورد استفاده قرار می گیرد ولی نکته جالب توجه این است که افراد با عیوب انکساری یکسان ، تیزبینی یکسانی ندارند، زیرا این تست یک آزمون Psychophysical است و به عوامل ادراکی ، شناختی ، مهارتی و هوشی وابسته خواهد بود.
«رتینوسکوپی » تکرار پذیرترین و بهترین روشی است که قدمت بسیار آن هنوز بر قله آزمون های انکساری چشم ایستاده است. این روش تکرار پذیری کمتر، ولی سرعت بیشتری در تعیین شرایط انکساری چشم دارد و به هیچ وجه قادر نیست نمره نهایی عینک فرد را مشخص کند.
در واقع تعیین شرایط انکساری و نمره عینک یک پروسه اولیه است و تجویز عینک براساس سن ، شغل ، میزان کار چشمی ، نیازهای بینایی و سابقه استفاده از عینک پروسه بعدی خواهد بود به همین دلیل برای افراد با شرایط انکساری یکسان ممکن است نمره عینک مشابهی تجویز نشود.
حتی ممکن است برای یک کودک که نوع خاصی از انحراف چشم دارد بدون این که عیب انکساری داشته باشد عینک با عدسی های قطوری به طور موقت تجویز شود.
به روش ارتوکراتولوژی بپردازیم که می تواند بهترین شیوه برای جایگزینی روش لیزیک باشد، در ارتباط با این شیوه و مزیتهایش برایمان بگویید؛
قرنیه چشم انسان دوسوم قدرت انکساری چشم را ایجاد می کند. قسمت اعظم این قدرت انکساری مربوط به سطح قدامی (جلویی ) قرنیه است. لذا ایجاد تغییرات اندکی در انحنای سطح جلویی قرنیه می تواند تغییرات زیادی در قدرت انکساری چشم ایجاد کند.
البته کاشتن عدسی های داخل چشمی روش دیگری است که عدسی تصحیح کننده را بین عدسی چشم و قرنیه به طور دایم قرار می دهند. اما متداول ترین روش ، تغییر انحنای قرنیه چشم است.
این کار توسط روشهای بسیار متنوعی انجام می شود. در روش لیزیک ، بخشی از بافت قرنیه برداشته می شود تا انحنای مطلوب در قرنیه به وجود آید و قدرت انکساری مناسب در چشم ایجاد شود، طبعا بافت برداشته شده جایگزین نخواهد شد. در روش ارتوکراتولوژی تغییر انحنای قرنیه با عدسی های تماسی منحنی انجام می شود که دارای انحناهای ویژه ای است.
در واقع تلاش می شود به وسیله این عدسی ها فرم و شکل جدیدی به قرنیه داده شود تا این فرم جدید قدرت انکساری مناسبی را برای چشم به وجود آورد. در روش ارتوکراتولوژی زمان نقش مهمی را به عهده دارد.
زیرا بایستی بتدریج این تغییر انحنا را در قرنیه بیمار ایجاد کرد. تبعیت بیمار از دستورات داده شده از نحوه استفاده از این عدسی ها برای ایجاد تغییر فرم در قرنیه بسیار مهم است.
طبعا در این روش بر خلاف روش لیزیک بخشهایی از قرنیه چشم به طور غیرقابل برگشتی تراشیده نمی شود و در نتیجه فرصت جبران در مقایسه با آن بیشتر فراهم خواهد بود.
طبعا استفاده از این روش در صورت بهبودی شرایط انکساری فرد را از استفاده از عینک بی نیاز خواهد کرد. البته نباید فراموش کرد که هیچ روش تصحیح انکساری در مقایسه با عینک کم خطرتر و ارزان تر نیست.
اما روش ارتوکراتولوژی با وجود این که نسبت به خیلی از روشها، تغییرات و تاثیرات ناخواسته کمتری در چشم ایجاد می کند، برای هر بیماری با توجه به پارامترهای مختلف چشمی ، محیطی و شغلی یکی از روشهای تصحیح انکساری مناسب است و یک روش تصحیح انکساری مطلق وجود ندارد.
روش ارتوکراتولوژی طی چه مراحلی انجام می شود؛
ابتدا یک معاینه عمومی و کامل از چشم بیمار انجام می شود تا موارد منع مصرف لنز و ارتوکراتولوژی در وی مشخص شود. سپس یک توپوگرافی از قرنیه فرد انجام می شود و توزیع قدرت انکساری و شعاع انحنا را در سطح قرنیه به دست می آوریم.
سپس براساس شکل قرنیه فرد و نوع عیب انکساری وی عدسی های مختلفی را برای فرد تجویز می کنیم که فرد طبق یک روال و نظم معین از این عدسی ها استفاده می کند. در زمان استفاده از این عدسی ها چشم فرد در زمان های معینی معاینه و ارزیابی می شود.
این عدسی ها باعث تغییر فرم و شکل قرنیه می شود و انحنای آن را تغییر می دهد که البته به تصحیح انکساری وی منجر خواهد شد. با توجه به خاصیت الاستیک قرنیه احتمال تغییراتی پس از ایجاد فرم دلخواه خواهد شد لذا پیگیری های بعدی پس از ایجاد فرم دلخواه قرنیه ضروری خواهد بود.
گفت و گو
