توقف تحقیقات علمی ژاپن در قطب جنوب به حکم دادگاه جهانی

دیوان بین‌المللی دادگستری موسوم به دادگاه جهانی به عنوان یکی از ارکان قضایی سازمان ملل، اواسط فروردین گذشته طبق حکم رسمی به ژاپن دستور داد برنامه گسترده خود موسوم به «شکار نهنگ» را در قطب به صورت موقت به حالت تعلیق درآورد.

شواهد حاکی از آن است که با وجود ادعاهای دولت این کشور مبنی بر انجام تحقیقات علمی، ظاهرا به هیچ‌وجه چنین قصدی در قطب جنوب دنبال نمی‌شود. پیش از این، استرالیا با جدیت هرچه تما‌م‌تر از سازمان ملل درخواست کرده بود به منظور توقف هر چه سریع‌تر کشتار نهنگ‌ها بخصوص در محدوده یخچالی دریای جنوبی وارد عمل شود و در مورد نزاع بین این دو کشور تصمیم بگیرد. شورای حل اختلاف با حضور 16 قاضی و به سرپرستی قاضی اهل اسلوواکی پیتر تومکا سرانجام با 12 رای موافق تصمیم گرفت تحقیقات ژاپن را در همین مرحله متوقف کند تا شاید در آینده مدارک بیشتری ارائه و مورد تجدیدنظر قرار گیرد. قاضی تومکا درباره تصمیم دیوان بین‌المللی به خبرنگار روزنامه ال ـ اینفورمادور اسپانیا گفت: «بررسی‌ها نشان می‌دهد ژاپن به هیچ وجه توجیه قابل قبولی برای نمونه‌برداری و صید 850 نهنگ نیزه‌ای معمولی آن هم فقط طی یک سال ارائه نداده است. این برنامه که در عین حال صید 50 نهنگ گوژپشت و 50 نهنگ تیغ باله را در دستورکار دارد از نظر متخصصان دیوان بین‌المللی برای ادامه، قطعا نیازمند ارائه مدارک و شواهد بیشتری است.»

نهنگ‌های مساله‌ساز

در پرونده ژاپن، مشخصا نام سه گونه مورد تاکید قرار گرفته است؛ نهنگ‌های نیزه‌ای معمولی، نهنگ‌های گوژپشت و نهنگ‌های تیغ‌باله. نهنگ‌های نیزه‌ای معمولی با نام علمی Balaenoptera/acutorostrataکه اغلب از آنها با نام نهنگ‌های مینک معمولی یاد می‌شود، ازجمله گونه‌های بین‌المللی هستند که در آب اقیانوس‌ها بخصوص در حدفاصل عرض‌های جغرافیایی 65 درجه جنوبی و 80 درجه شمالی یافت می‌شوند. این گونه که در محدوده و قلمرو شناخته شده خود پراکندگی قابل‌ملاحظه‌ای دارد، از سیستم مهاجرتی خاصی نیز تبعیت می‌کند که خط سیر آن برای دانشمندان شناخته نشده است.

بخش‌های شمالی آتلانتیک، شمال اقیانوس آرام و بخش‌هایی از نیمکره جنوبی جزو قلمروهای شناخته‌شده این گونه تلقی می‌شوند. بعلاوه حضور نهنگ‌های نیزه‌ای در شمال اقیانوس هندکماکان به صورت معما باقی مانده است. کمیسیون حفاظت از نهنگ‌ها مدت‌ها پیش اعلام کرد در فاصله سال‌های 1327 تا 1366 خورشیدی، ژاپن حدود 13 هزار نهنگ مینک را صید کرده است. این صید گسترده در نهایت قوانین بسیار سختگیرانه‌ای برای ژاپن به دنبال داشت، اما باز هم تحقیقات گسترده و آزمایشات ژنتیک برخی محصولات ارائه شده در بازارهای ژاپن در خلال سال‌های 1372 تا 1378 نشان داد این کشور سالانه حدود صد نمونه از نهنگ‌های مینک را صید کرده است. آمارهای متعدد از صید گسترده نهنگ‌های مینک توسط کشور ژاپن، کمیسیون حفاظت از نهنگ‌ها را بشدت در این رابطه حساس کرده است. بسیاری از دانشمندان کمیسیون حفاظت از نهنگ‌ها و اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی باور دارند با این که نهنگ‌های مینک از نظر طبقه‌بندی در رده حداقل نگرانی جای دارند، متاسفانه جمعیت‌هایی از آنها در محدوده‌های نزدیک به کشور ژاپن نه‌تنها در شرایط باثباتی به سر نمی‌برند، بلکه حتی بسیار آسیب‌پذیر شده‌اند.

تمرکز بر گونه‌های در معرض خطر

دو گونه دیگر از نهنگ‌هایی که در حال حاضر صید آنها در قطب جنوب توسط کشور ژاپن ممنوع شده، نهنگ‌های گوژپشت با نام علمی Megaptera/novaeangliae و نهنگ‌های تیغ‌باله‌ای با نام علمی Balaenoptera/physalus هستند. گونه اول در رده حداقل نگرانی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی قرار دارد، اما تازه‌ترین تحقیقات نشان داده در سال‌های اخیر بشدت از جمعیت این گونه کاسته شده چنانچه در حال حاضر بسیاری از دانشمندان معتقدند این گونه قطعا بزودی در رده آسیب‌پذیر قرار خواهد گرفت، اما گونه دوم که حساسیت‌ها در مورد آن بشدت بیشتر از دو گونه قبلی است، یک گونه در معرض خطر است.

جمعیت فعلی این گونه مشخصا 70 درصد کمتر از سه نسل پیشین عنوان شده و همین مساله حاکی از تداوم شرایط بحرانی برای ادامه بقای این گونه است. نهنگ‌های تیغ‌باله‌ای جزو گونه‌هایی هستند که در آب‌های بیشتر اقیانوس‌های جهان بخصوص آب‌های مناطق سرد به صورت خیلی محدود یافت می‌شوند. روایت‌ها حاکی از آن است که این گونه خوش‌خوراک بشدت مورد توجه ژاپنی‌هاست، اما گویا ژاپنی‌ها فعلا باید دست از چنین عادات غذایی نامطلوبی بردارند.

منابع: informador/ iucnredlist