دکان مجازی ـ سینمایی

قلم‌زنی سینمایی و حضور در بخش مکتوب سینما نیز از این قاعده مستثنی نبود. شاید اکنون این مدعا عجیب به نظر برسد، اما تا همین یک دهه گذشته که هنوز دنیای مجازی و جهان اینترنتی به اندازه امروز گسترده نشده بود، امکان راهیابی برای هر کسی که صرفا به سینما و حوزه نقد علاقه داشت به عرصه روزنامه‌نگاری سینمایی فراهم نبود و مثل ورود به بازیگری، موانع و دشواری‌های زیادی داشت. کافی است به خاطرات منتقدان قدیمی مانند هوشنگ گلمکانی که همیشه یک روزنامه‌نگار و منتقد بوده است مراجعه کنید تا راه دشواری را که امثال او در این مسیر پیموده‌اند، بشناسید. اما اینک نه فقط ورود به مطبوعات و نقدنویسی قاعده و سامان مشخصی ندارد که با گسترش اینترنت و جامعه شبکه‌ای و مجازی در کشور، این امکان فراهم شده تا هر کس در هر زمانی که اراده کند، یک رسانه شخصی و روزنامه الکترونیک برای خود تاسیس کرده که مدیر مسئول و سردبیر و نویسنده آن نیز یک نفر است. هرچند گاهی خواننده این مطالب و نقدها نیز همان نویسنده و به اصطلاح مدیر وبلاگ است!

اگرچه رشد و توسعه رسانه‌های مجازی و دنیای اینترنت یک نوع دمکراسی ارتباطی و امکان فرصت برابر برای همه شهروندان ایجاد کرده تا به واسطه ایجاد فضاهای مجازی، بتواند افکار و عقاید خویش را بیان و در معرض تبلیغ و ترویج قرار دهد، اما این نعمت بدون آسیب و آفت هم نبوده و پیامدهای منفی زیادی هم داشته است. ازجمله این‌که نقد از یک امر تخصصی به یک کنش شخصی بدل شده و سره از ناسره معلوم نیست. درواقع گسترش ابزارهای رسانه‌ای و توسعه کمی، سطح کیفی فعالیت‌های فرهنگی را تحت‌الشعاع خود قرار داده و حتی تهدید می‌کند.

مصداق این آسیب را در حوزه سینما می‌توان تاسیس و ایجاد قارچ‌گونه وبلاگ‌های سینمایی رنگارنگی دانست که هر کس که گوشه چشمی به سینما داشته، عشق فیلم بوده یا گمان می‌کرده که نویسنده و منتقد سینمایی است، یک نبش دکان مجازی در بازار سینما راه انداخته است.

این وبلاگ‌ها جدا ازسایت‌های سینمایی هستند که شاید در نسبت با وبلاگ‌ها، شرایط مطلوب‌تری دارند و البته تعداد آنها نیز نسبت به وبلاگ‌های سینمایی بسیار کمتر است. این وبلاگ‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد. یکی وبلاگ‌های تخصصی و حرفه‌ای که به نویسندگان و منتقدان حرفه‌ای سینما تعلق دارد که در آن یا مطالب و نقدهای منتشر شده خود را در مطبوعات درج می‌کنند یا به مسائل حاشیه‌ای، شخصی و خط قرمزی که امکان انتشار آن در نشریات نیست می‌پردازند که این دسته از وبلاگ‌ها، حرفه‌ای و کارآمد بوده و می‌تواند به نیازهای مخاطبان مشتاق و جدی سینما پاسخ دهد. دوم وبلاگ‌های شخصی برخی علاقه‌مندان سینماست که به هر دلیلی امکان انتشار آثار خود را ندارند. در میان این وبلاگ‌نویسان گمنام البته هستند، افرادی که توانایی و قابلیت‌های خوبی دارند و برخی از آنها نیز از همین طریق موفق شدند تا وارد مطبوعات سینمایی شوند و در مقام خبرنگار یا منتقد قلم بزنند، اما دسته سومی هستند که صرفا به واسطه برخی علائق سطحی و عامیانه به سینما مثلا عشق و علاقه به فلان بازیگر یا کارگردان به ایجاد وبلاگ اقدام کردند که نه‌تنها مطالب قابل تامل و جذابی ندارند، بلکه یکسری ذوق‌زدگی‌های کودکانه و ژورنالیسم زرد را در فضای مجازی تجربه می‌کنند. این دسته از وبلاگ‌ها که بیشترین تعداد وبلاگ‌های سینمایی را به خود اختصاص می‌دهند، صرفا برای شهرت‌طلبی و ارضای نیازهای شخصی که با خود منتقد‌انگاری و توهمات نارسیستی همراه است یک تشتت و آشفتگی نوشتاری ـ سینمایی را در فضای مجازی دامن زده‌اند که پیامدهای منفی آن بدنه سینمای ایران را هم می‌تواند دچار آسیب و آلودگی کرده و مورد تردید قرار دهد.

این وبلاگ‌ها فرصتی فراهم کرده تا برخی خیالات کودکانه و توهمات خام خویش را از عالم ذهن به ساحت اینترنتی منتقل کرده و به آن عینیت بخشند. کافی است در جستجوگرهای مجازی جمله وبلاگ سینمایی را بنویسید تا انواع و اقسام این وبلاگ‌های بی‌هویت و رنگارنگ جلوی چشمانتان ظاهر شوند. بسیاری از این وبلاگ‌ها، وبلاگ‌های طرفدار فلان بازیگر زن و مردی هستند که عشق و علاقه خود را به این بازیگران از این طریق اعلام می‌کنند. اینها بیشتر هواداران مجازی فلان بازیگرند که گاه به اشتباه خود را خبرنگار و نویسنده سینمایی می‌دانند.

این دسته بیش از آن‌که دغدغه سینما داشته باشند، دغدغه شهرت و نام و نان‌آوری خود را دارند و گاه متاسفانه بسیاری از شایعه‌ها و خبرهای کذب از همین دست وبلاگ‌ها در فضای مجازی منتشر می‌شود و گاه جدی هم گرفته می‌شود.

آنها به دلیل این‌که نتوانستند در عالم واقع برای خویش منزلت و شأنی اجتماعی به دست آورند، در عالم خیالی و مجازی، هویتی دروغین خلق می‌کنند تا بودن خود را این‌گونه اثبات کنند که من وبلاگ دارم پس هستم!

شاید این سوال برای برخی مطرح شود که وبلاگ‌های سینمایی رسانه‌های شخصی است و مگر چه تاثیری در جریان واقعی سینما دارند که نگران آن باشیم؟ اما واقعیت این است که جهان بیرونی در عصر اطلاعات و ارتباطات تحت سلطه رسانه‌ها و دنیای مجازی بوده و خیلی از مخاطبان سینما با خواندن این مطالب نگاه و رویکردشان به سینما عوض می‌شود یا انتشار اخبار زرد در برخی از این وبلاگ‌ها سرنوشت حرفه‌ای یک بازیگر را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد، لذا نباید تاثیر وبلاگ‌های سینمایی چه بد و چه خوب را دست‌کم گرفت.

سیدرضا صائمی‌ /‌ جام‌جم