یونان ؛ شرقی ترین کشور غربی

ایران و یونان دو تمدن بزرگ جهانی با سابقه فرهنگی مشترک دادوستد در عرصه های گوناگون و وجود پیشینه ناخوشایند جنگ و جدال تاثیرگذاری و تاثیرپذیری بسزایی بر یکدیگر داشته اند

کد خبر: ۶۶۷۰

خدمات متقابل ایران و یونان ، از موضوعات قابل توجهی است که نه تنها مورخان دو کشور به تدوین کتابهایی در این زمینه اقدام کرده اند، بلکه نویسندگان و مورخان بزرگ اروپایی و امریکایی نیز، غیر از تالیفات مستقل ، بعضا فصلهایی از آثار خود را به این امر، اختصاص داده اند آخرین اثری که در این زمینه منتشر شده است ، کتاب تاثیر فرهنگ ایرانی بر یونان به قلم دکتر گوردن میتن ، رئیس موزه هنر دانشگاه هاروارد است یونان امروز، به ایران و ایرانی علاقه مند است و اگرچه سابقه خوبی در ذهنش از حمله داریوش و خشایارشا به کشورش ندارد، اما با یادآوری دستاوردهای علمی و فرهنگی که به تبع این جنگ برای آنها حاصل شد و آشنایی با دنیایی از فکر و اندیشه جدید که موجب تحولاتی شگرف در حوزه علم و فرهنگ در یونان گردید، دردهای خود را التیام می بخشد. این نکته ای بود که مقام معظم رهبری نیز در دیدار با رئیس جمهور یونان بر آن تاکید کردند:اگرچه سابقه جنگ بین ایران و یونان وجود دارد، اما در سایه این جنگ ، دانشمندان دو کشور با یکدیگر آشنا شدند و این آشنایی ، موجب برکاتی شد که از نعمتهای آن جنگها بود.یکی از آثار باقیمانده از جنگ ، ساخت بزرگترین آبراه باستانی است که به دست ایرانیان احداث شده و هنوز هم مورد استفاده یونانیان قرار دارد باستان شناسان انگلیسی و یونانی ، اخیرا به شواهدی دست یافته اند که نشان می دهد خشایارشا، پادشاه ایران ، دستور حفر این آبراه را صادر کرده است این آبراه که بزرگترین شاهکار مهندسی آن دوران است ، حدود دوهزاروپانصد سال پیش در شمال یونان حفر شده و دارای 1700 متر طول و صد متر عرض است که ساخت چنین آبراهی در میان صخره های مرتفع شمال یونان، برای ایشان غیرممکن بوده است.رفت وآمد دانشمندان ، تدوین کتاب در مورد فرهنگ یکدیگر و ترجمه آثار به صورت متقابل ، از دیرباز موجب نزدیکی دو کشور شده است ، به گونه ای که امروز نیز، فرش ایرانی زینتبخش خانه بسیاری از یونانیان و معماری یونانی الهامبخش بسیاری از ساختمانهای ایرانی است.در تاریخ گذشته ما، غیر از سلوکیان ، سایر سلسله های بزرگ ایرانی ، روابط خوبی با یونانی ها داشته اند؛ به طوری که در دوره اشکانیان ، به زبان یونانی سکه ضرب شده و نمایشنامه های یونانی در دربار شاهان ایرانی اجرا می شده و متقابلا یونانی ها نیز از فرهنگ و هنر ایرانی استفاده می کردند هم اکنون نیز در یکی از موزه های یونان ، گلدانی به نام "داریوش " وجود دارد و بر بدنه آن تصویری نقاشی شده که نشان می دهد یک ایرانی به یونانیان، آموزش حسابداری می دهد این رابطه فرهنگی تا آنجا پیش رفت که وقتی ژوسپین مدارس فلسفی را تعطیل کرد، دانشمندان یونانی ، آتن را ترک کردند و به ایران پناهنده شدند و در تیسفون مورد استقبال گرم انوشیروان قرار گرفتند همچنین پس از تاسیس دانشگاه جندی شاپور، تعداد قابل توجهی از یونانی ها به این مرکز مراجعه کردند؛ به طوری که آمار دانشجویان یونانی درصدر قرار گرفت فرهنگ ایرانی ، در نزد یونانیان امروز نیز، معتبر و مورد احترام است روشنفکران یونانی که بیشتر خود را شرقی می دانند تا غربی ، طالب آشنایی با فرهنگ ایرانی هستند و این گرایش از دیرباز مشاهده شده است مونتسکیو می گوید:فرهنگ ایرانی آن چنان جاذبه ای داشته که اسکندر پس از ورود به ایران ، اندیشه های بد خود را نسبت به ایران ، رها کرد و خوی و عادت ایرانیان را گرفت در زمینه ادبیات حماسی ، شاهنامه و ایلیاد، دو گنجینه گرانسنگی هستند که نمودار تمدن ایران و یونان است و هر دو الهامبخش هنرهای مغرب زمین بوده اند این دو اثر، بدون این که قرابت زمانی و مکانی با هم داشته باشند، شباهت فوق العاده ای به یکدیگر دارند استاد محمدعلی اسلامی ندوشن می گوید: عجیب آن است که در بعضی اجزا، چنان تشابهی میان ایلیاد و شاهنامه دیده می شود که من چون باریک شدم ، براستی حیرت کردم . نزدیک به 70 تشابه بارز بیرون آوردم و: هم فزون آید، اگر چونان که باید بشمری موسیقی سنتی یونان ، قرابت قابل توجهی با موسیقی ایران دارد و فرهیختگان دو کشور، از موسیقی یکدیگر لذت می برند. چندی پیش نمایشگاهی از سازهای یونانی به مناسبت ورود رئیس جمهور این کشور به ایران ، برگزار شد که در این نمایشگاه بسیاری از سازهای سنتی کشورمان با همان نام ایرانی اش ، به نمایش گذاشته شده بود.برخی از کلمات فارسی در زبان یونانی استفاده می شود؛ به عنوان مثال واژه "فارسی " در زبان یونانی به معنای "خیلی خوب " استعمال می شود و به فرد با شخصیت نیز، "ایرانی " می گویند متقابلا کلمات یونانی نیز در ادبیات ما وارد شده است که بغیر از حوزه فلسفه و منطق ، در اشعار بعضی از شاعران نیز مشاهده می شود که در ذیل یکی از غزلیات مولوی ذکر می شود: نیمه شب از عشق تا دانی چه می گوید خروس خیز شب را زنده دار و روز روشن نستکوسپرها بر هم زند یعنی دریغا خواجه امروزگار نازنین را می دهد بر آنموسدر خروش است آن خروس و تو همی در خواب خوشنام او را طیر خوانی نام خود را اثربوسآن خروسی که ترا دعوت کند سوی خدااو به صورت مرغ باشد در حقیقت انگلوسمن غلام آن خروسم کو چنین پندی دهد خاک پای او به آید از سر و اسلیوسگرد کفش خاک پای مصطفی را سرمه سازتا نباشی روز حشر ازجمله کالویروس رو شریعت را گزین و امر حق را پاس دارگر عرب باشی و گر ترک و گر سراکنوسفرهنگ یونان زیربنای فرهنگ اروپاست و مظاهر هنری و ادبی اروپای بعد از رنسانس ، منبعث از ادبیات و هنر یونان است نکته مهم در اینجا این است که این فرهنگ به واسطه مسلمانان به اروپا معرفی شده است هنگامی که در قرن دوم هجری ، نهضت ترجمه در بغداد گسترش یافت و بیت الحکمه تاسیس و آثار یونانی به عربی ترجمه شد، آن آثار به اروپا راه یافت و زمینه ساز رنسانس در غرب شد.این موقعیت ویژه یونان ، به اقرار اکثر مورخان ، پس از جنگ با ایران به وجود آمده است در این زمینه استاد محمدعلی اسلامی ندوشن می گوید:جنگ ایران و یونان منشا یک تحول بزرگ و یک نهضت فرهنگی و فکری در یونان گشت که دامنه اش تا اروپا کشیده شد و بر اثر آن ، زمینه ای فراهم شد تا شاعرانی چون ایسخیلوس ، سوفوکلس و یورپیدس ، جولان فکری بیابند و استعداد خود را بشکفانند؛ در فلسفه نیز سقراط و افلاطون و ارسطو مطرح شدند در زمینه علم تاریخ ، هرودت کتاب خود را با نام ایران آغاز کرد و با نام ایران خاتمه بخشید و گزنفون نیز قهرمان بزرگ آرمانی خود را با نام کوروش خوانده است با این که فلسفه یونان ، زیربنای فلسفه اسلامی را تشکیل می دهد و روح فلسفه ارسطو و افلاطون بر این فلسفه حاکم است ، اما در طول قرون متمادی ، این مباحث در ذهن اندیشمندان مسلمان متحول شده و امروزه فلسفه اسلامی ، خود ماهیت جدیدی یافته است ؛ به گونه ای که فلسفه یونان هنگام ورود به حوزه اسلامی ، دارای 120 قاعده عقلی بوده و امروزه بیش از700 قاعده عقلی در فلسفه اسلامی تعریف شده است که تعدادی از آنها را استاد دکتر دینانی در3 جلد کتاب قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی جمع آوری کرده اند به دلیل همین روح کلی است که ارسطو و افلاطون در نزد دانشمندان اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده ؛ به طوری که مرحوم استاد فاضل تونی در هر شب جمعه برای ارسطو نماز می خوانده و امام فخر رازی ، از افلاطون با عنوان امام افلاطون یاد می کرده است این رابطه تنگاتنگ بین فلسفه ایران و یونان ، موجب شد تا اگر ارسطو به عنوان معلم اول در دنیا شناخته شد، فارابی نیز معلم ثانی نام گرفت.امروزه یونانیان ، ایران را تنها وارث فلسفه خویش می دانند و تعدادی از استادان یونانی در ملاقات با استاد دکتر اعوانی درخواست کرده اند که برای تدریس فلسفه یونان به دانشجویان رشته فلسفه دانشگاه های یونان ، به آن کشور عزیمت کند و به این واقعیت اذعان کرده اند که استادان و دانشجویان ما قادر نیستند با متون فلسفی یونان قدیم، ارتباط برقرار کنند.با این که یونانی ها به لحاظ خاطره ناخوشایندی که از حدود4 قرن تسلط حکومت عثمانی بر این کشور دارند، ذهنیت مثبتی نسبت به مسلمانان ندارند؛ اما خوشبختانه به دلیل درک صحیحی که از ایرانی مسلمان و بخصوص شاهان صفوی دارند، مشکلی را که با ترکیه و قبرس دارند، به ایران تعمیم نمیدهند.از منظر دین شناسی ، اسلام بیشترین قرابت را با مذهب ارتدکس دارد. مردم یونان نیز96 درصد مسیحی ارتدکس هستند و تشکیلات کلیسا نیز منحصرا در اختیار این فرقه مسیحی قرار دارد. در این ارتباط از سال 1369 تشکیلاتی تحت عنوان "گفتگوی بین اسلام و مسیحیت " در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی راه اندازی شده و تا کنون 5 همایش -3 مورد در تهران و2 مورد در آتن - برگزار شده و دانشمندان دو کشور در این هم اندیشی ها، مطالبی را عرضه کرده اند شایان ذکر است ششمین هم اندیشی نیز در سال 81 ، در آتن با موضوع جهانی شدن و ادیان الهی برگزار خواهد شد به منظور توسعه روابط بین دو کشور، ابتدا چند سال پیش ، "انجمن دوستی یونان و ایران " در آتن و سپس "انجمن دوستی ایران و یونان " در تهران شکل گرفت و استادان و فرهیختگانی از دو کشور در این انجمن ها عضویت دارند و در جهت توسعه روابط ایران و یونان تلاش می کنند.با توجه به موارد گفته شده و همچنین سفر قریب الوقوع جناب آقای خاتمی ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران به یونان ، به نظر می رسد زمینه فعالیت های فرهنگی برای توسعه و تقویت روابط بین دو کشور، بیش از بیش ضروری می نماید به این منظور پیشنهاد می شود اقداماتی نظیر راه اندازی تشکیلاتی تحت عنوان گفتگوی بین فلاسفه ایران و یونان ، ترجمه شاهنامه به زبان یونانی ، تدوین فرهنگ سه زبانه فارسی ، انگلیسی و یونانی ، ترجمه فیلمهایی نظیر مردان آنجلس و مریم مقدس به زبان یونانی ، ایجاد خواهرخواندگی بین پرسپولیس و اکروپلیس ، برگزاری نمایشگاهی از آثار باستانی مشترک بین دو کشور، برقراری ارتباط میان ناشران ایرانی و یونانی ، برگزاری نمایشگاهی از آثار نویسندگان یونانی که در ایران ترجمه شده است در اولویت فعالیتهای فرهنگی قرار گیرد.