محصولاتی که دور ریخته می‌شود

به عقیده کارشناسان، تبدیل کشاورزی سنتی به مدرن،‌ تجهیز کارخانجات فرآوری به وسایل پیشرفته و بازاریابی مناسب برای محصولات کشاورزی از جمله صیفی‌جات که فسادپذیرتر است، می‌تواند در کاهش این ضایعات نقش بسزایی داشته باشد.به گفته برخی مسئولان، به‌طور میانگین ۱۷ درصد محصولات کشاورزی ضایع می‌شود که سهم محصولات باغی نسبت به محصولات زراعی با وجود تولید کمتر محصولات، بیشتر است. همچنین ۲۵ درصد ضایعات محصولات غذایی کشور در بخش کشاورزی است که این میزان ضایعات می‌تواند غذای حدود 20 میلیون نفر را در کشور تأمین کند.

در زیر بخش زراعت، محصولاتی همچون گوجه فرنگی، سبزی و صیفی‌جات با حدود ۳۰ درصد ضایعات، بالاترین و حبوبات با 5 درصد، کمترین میزان ضایعات را به خود اختصاص داده است.در زیربخش باغبانی نیز انگور، زردآلو و انار با حدود ۳۵ درصد بالاترین و گردو، بادام و فندق با 8 درصد کمترین ضایعات را به خود اختصاص داده‌ است.

نابودی یک چهارم برنج تولیدی در کشور

بر اساس آمار اعلام شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی، ضایعات برنج در استان‌های شمالی حدود ۲۷ درصد است که بیشتر آن به دلیل نبود کارخانه‌های پیشرفته با تجهیزات مدرن برای شالی‌کوبی است که به شکسته شدن برنج منجر می‌شود.

برنج پس از برداشت باید در کارخانه‌های شلتوک‌کوبی فرآوری شود اما بیشتر این کارخانه‌ها به دلیل نبود سیستم‌ها و تجهیزات مدرن شلتوک‌ها را تبدیل به برنج شکسته می‌کنند.

البته بخشی از میزان ضایعات برنج نیز به مراحل تولید و حتی پس از توزیع برمی‌گردد.

در مرحله تولید، مراحل کاشت، داشت و برداشت به روش سنتی صورت می‌گیرد که در این مراحل بخشی از برنج تولیدی هدر می‌رود. در مرحله پس از تولید نیز در بخش‌های حمل و نقل، سورت (طبقه بندی) برنج و فرهنگ مصرف در کشور، ضایعات زیادی وجود دارد.

یک کارشناس موسسه تحقیقات برنج در این‌باره می‌گوید: در فرآیند تولید برنج سفید حدود ۲۵ درصد برنج شکسته ایجاد می‌شود که یک چهارم کل تولید را شامل می‌شود که این رقم در کشورهای آسیایی کمتر از ۱۰ درصد و در کشورهای توسعه یافته که تولید برنج دارند، کمتر از ۷ درصد است.

شهرام اسدی با تشریح دلیل بالابودن میزان ضایعات برنج کشور ‌می‌افزاید: در ایران حدود 5000 کارخانه شالی‌کوبی با ظرفیت‌های مختلف وجود دارد که با کمال تاسف اغلب کارشناسان و کارگران آن، دوره‌های فنی کار با ماشین‌آلات و دستگاه‌های این کارخانه‌ها را ندیده‌اند، یا اگر دوره‌ای را سپری کرده‌اند، بسیار مختصر و کوتاه بوده است. ضمن این که بسیاری از ماشین‌آلات ارزان که از فیلیپین، کره و چین وارد شده، علاوه بر این که فرسوده و از رده خارج است، فقط مناسب همان کشورهاست و برای شرایط محیطی و وضع تولیدی کشورمان نامناسب است؛ بنابراین ضایعات در این کارخانه‌ها بیداد می‌کند.

عضو هیات علمی دانشگاه کردستان نیز با بیان این‌که مدیریت صحیح فرآیند بازار، مدیریت اقتصادی تولید و آموزش کشاورزان می‌تواند در جهت کاهش ضایعات موثر باشد، یادآور می‌شود: ساختاری که بخش کشاورزی دارد با ساختار صنعت تفاوت معنی‌داری دارد، از جمله این تفاوت‌ها ماهیت فسادپذیری محصولات است که اگر به آن توجه نشود، این بخش آسیب خواهد دید.

قادرزاده در گفت‌وگو با ایسنا می‌افزاید: ماهیت فسادپذیری محصولات کشاورزی بویژه در محصولاتی که مصرف تازه‌‌خوری دارد یا محصولاتی که از آب بیشتری برخوردار است (همچون سردرختی یا صیفی‌جات) در مناطقی که کارخانه‌های فرآوری و صنایع تبدیلی وجود ندارد، به بالا رفتن میزان ضایعات منجر می‌شود.

فساپذیری محصولات کشاورزی

وی با بیان این‌که ضایعات کشاورزی بنا به درجه فسادپذیری محصولات بین 10 تا 30 درصد است، تصریح می‌کند: این نسبت در زمان تولید محصولات در مناطق برحسب عواملی چون نحوه آبیاری و نحوه تربیت محصول، متفاوت است؛ به طور مثال آفتاب‌سوختگی در محصولی چون انگور باعث ایجاد ضایعات می‌شود، در حالی که انگور در خارج از کشور با ارتفاع خاصی تولید می‌شود که ضایعات آن را به طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

این کارشناس کشاورزی با بیان این که بعضا کاشت نادرست نیز باعث می‌شود یک طرف محصول رسیده و طرف دیگر نارس باشد که این به ایجاد ضایعات می‌انجامد، یکی دیگر از دلایل ایجاد ضایعات کشاورزی را هنگام حمل و نقل و بسته‌بندی عنوان می‌کند و می‌گوید: بخش زیادی از ضایعات در این مرحله صورت می‌گیرد. بسته‌بندی محصول در ظروف نامناسب، حجم نامناسب جعبه‌ها، وسایل نامناسب حمل و نقل و جاده‌های نامناسب موجب افزایش ضایعات می‌شود.

وی با اشاره به محصولی چون توت فرنگی که بعد از تولید باید در کوتاه‌ترین زمان به مصرف برسد، می‌افزاید: بعضا این محصول مدت زمان زیادی در داخل جعبه قرار می‌گیرد که باعث آسیب به بافت آن می‌شود و بازارپسندی آن بشدت کاهش می‌یابد.

به گفته قادرزاده، نبود کارخانه‌های صنایع تبدیلی متناسب با تولیدات در مناطق کشاورزی، ضایعات را افزایش می‌دهد؛ بنابراین بهره‌برداران به قصد کسب درآمد بیشتر، محصول ضایع شده را نیز کنار محصول سالم به بازار عرضه می‌کنند و همین باعث می‌شود بخشی از محصول سالم نیز به دلیل مجاورت با محصول ناسالم از بین برود.