30 سال رصد سیاسی در برنامه‌ای رادیویی

اجتناب از تحلیل‌های خسته‌کننده

در فرصتی که ایجاد می‌شود با علی ظریف، سردبیر برنامه صحبت می‌کنم. او می‌گوید: این برنامه عمده‌ترین محورهای خبری و تحلیلی سیاسی رخ داده در ایران و جهان را در هفته گذشته دربر می‌گیرد. در این برنامه دو موضوع اصلی به صورت تحلیلی و با حضور کارشناسان مورد بررسی دقیق قرار می‌گیرد و ابعاد مختلف آن رویداد را برای شنوندگان تحلیل می‌کنند.

در بخش فراسو (که زهرا نصیر پور آن را آماده می‌کند)، مهم‌ترین اخبار جهان اسلام برای شنوندگان عنوان می‌شود. با توجه به زمان کم برنامه، قابلیت تحلیل رویدادهای مختلف از جمله اخباری که در بخش فراسو منعکس می‌شود، وجود ندارد و تنها خبر و حواشی آن برای شنوندگان بازگو می‌شود. در بخش دیگر برنامه فاطمه توکلی، گزارشگر برنامه، گزارشی از اخبار قوای سه گانه ارائه می‌کند که عمده‌ترین اخبار قوای سه گانه را مصوبات دولت و مجلس شورای اسلامی تشکیل می‌دهد و در صورت وجود اخباری از قوه قضاییه مورد توجه قرار می‌گیرد. در بخش پایانی برنامه هم یادداشت هفته پخش می‌شود که معمولا خودم آن را می‌نویسم و یکی از موضوعات مهم جامعه را چه در بعد داخلی و چه در بعد خارجی مورد بررسی قرار می‌دهد.

از ظریف می‌پرسم در برنامه بیشتر از نظر کارشناسی چه کسانی استفاده می‌کنید که می‌گوید: بیشتر از کسانی که در مسائل سیاسی فعال هستند مثل نماینده‌های مجلس یا مسئولان اجرایی یا کسانی که در سازمان‌ها و نهادها فعال هستند، دعوت می‌کنیم به عنوان کارشناس در برنامه حضور یابند. هر چند در تولید برنامه‌های سیاسی تلاش می‌شود از کارشناسان متعدد استفاده شود تا دیدگاه‌های متفاوت درخصوص مسائل سیاسی و بین‌المللی برای مخاطبان ارائه شود. همچنین از ارائه تحلیل‌های یکسان و خسته‌کننده اجتناب می‌شود.

ظریف که از سال 81 کارش را با گروه مطالعات بین‌الملل اداره آموزش و پژوهش سیاسی سازمان صدا و سیما شروع کرده در خصوص ویژگی‌های برنامه سیاسی می‌گوید: برنامه سیاسی باید با توجه به سیاست‌ها و مصالح کشور و رسانه ملی ابعاد مختلف یک رویداد یا تحول سیاسی را برای مخاطب بازگو کند. البته در تولید برنامه باید ارتقای سطح علمی و تحلیلی مخاطبان را در نظر داشت و با توجه به شاخصه‌های فوق نسبت به تولید برنامه اقدام کرد.البته باید توجه داشت محدودیت‌های متعددی در تولید برنامه‌ها وجود دارد. به طور مثال مدت زمان برنامه رویدادهای هفته به گونه‌ای است که امکان تحلیل همه جانبه رویدادها وجود ندارد و ما مجبوریم به دلیل بخش‌های متعدد در ارائه تحلیل‌ها بسیار موجز و کوتاه از کنار آن بگذریم.

اجرا در چارچوب خاص

پروانه بهروزمنش، گوینده برنامه می‌گوید: کار گوینده‌ها و مجریان برنامه‌های سیاسی از نظر ویژگی‌های صدا، نحوه اجرا و لحنی که در حین اجرا دارند، مقداری متفاوت‌تر از دیگران است. صدای مجری یا گوینده برنامه سیاسی در درجه اول باید از یک ویژگی خاص، پختگی بالا و تونالیته صوتی خاص و اثرگذاری برخوردار باشد که بتواند پیام آن مطلب و متنی را که می‌خواند به مخاطب و شنونده‌اش برساند. البته این ویژگی در کارهای غیرسیاسی هم حاکم است، اما در مورد کارهای سیاسی که حساسیت خاصی دارد، مساله در این قضیه دوچندان می‌شود. لحن باید با توجه به متنی که به گوینده داده می‌شود با همان فضای متن و نوشته شکل بگیرد. صدا باید پر باشد و از همه مهم‌تر این که مجری یا گوینده اشراف و تسلط کافی داشته باشد.

بهروزمنش با توجه به تحصیلاتش که کارشناسی مترجمی زبان آلمانی است، به عنوان مترجم زبان آلمانی در واحد مرکزی خبر در بولتن برنامه‌های سیاسی کارش را آغاز کرد و تقریبا تجربه 20 سال اجرای برنامه‌های سیاسی را - چه در رادیو وچه در تلویزیون - به عنوان نریشن‌خوان تفسیرهای سیاسی به عهده داشته است.

او درخصوص برنامه بررسی رویدادهای هفته می‌گوید: در این برنامه مهم‌ترین رویدادهای هفته با توجه به سیاست‌های حاکم بر برنامه‌های گروه سیاسی رادیو که در طول هفته اتفاق افتاده بیان می‌شود، هر چند کارشناسان برنامه بررسی می‌کنند کدام یک از موضوعات را انتخاب و برای مخاطبان و شنوندگان عزیز مطرح کنند. البته انتخاب آن خبر و رویداد به تیم برنامه‌ساز گروه مربوط می‌شود.

بهروزمنش ادامه می‌دهد: ممکن است خیلی از دوستان شنونده ما در طول هفته خبرها را دنبال نکرده باشند یا شرایط‌شان به گونه‌ای باشد که نتوانسته باشند از طریق روزنامه‌ها پیگیر اخبار باشند؛ پس این برنامه می‌تواند اطلاعات خوب و فشرده‌ای در یک زمان 20 الی 30 دقیقه‌ای به شنونده‌ها بدهد و اخبار برجسته و مهمی را که در طول هفته رخ داده به گوش مخاطب خود برساند.

هیجان سیاسی

جواد فیاضی، تهیه‌کننده برنامه با توجه به این‌که هر برنامه بستگی به موضوع آن، فرم خاصی از لحاظ ترکیب دارد، می‌گوید: ورودیه هر برنامه مخاطب را می‌تواند به خودش جذب کند و تا انتها او را پای برنامه نگه دارد تا به برنامه گوش کند.

او ادامه می‌دهد: رویدادهای اتفاق افتاده را با یک موسیقی تند و سیاسی برای مردم بازگو می‌کنیم و آن هیجان را در آنها به وجود می‌آوریم که تا انتهای برنامه ما را همراهی و مشروح آن رویداد را دنبال کنند.

فیاضی می‌گوید: در این برنامه چون از نظر طراحی برنامه بیشتر به کلام و مستندات رویدادها در هفته گذشته می‌پردازیم، بیشتر از آرم استیشن و پالس‌های سیاسی کوتاه استفاده می‌شود که فرم برنامه جذاب و شنیدنی‌تر شود. همچنین برای معرفی هر بخش از برنامه از یک موسیقی خاص و شناخته شده استفاده می‌شود که شنونده حرفه‌ای این برنامه با شنیدن آن موسیقی خاص بتواند تشخیص دهد در حال حاضر چه بخشی از برنامه در حال پخش است.

او ادامه می‌دهد: تهیه‌کننده برنامه‌های سیاسی باید در جریان اخبار و رویدادهای اتفاق افتاده داخل و خارج از کشور باشد تا بتواند از قبل، حضور ذهن برای طراحی باکس‌ها و موسیقی‌های رویدادهای اتفاق افتاده را پیش‌بینی کند. به طور مثال در مذاکرات ژنو، هفته دولت، دفاع مقدس و سایر مناسبت‌ها تهیه‌کننده باید با حضور ذهن و انتخاب موسیقی‌های مورد نظر برای برنامه چینش مناسبی داشته باشد.

اجرای برنامه‌های سیاسی، خشک نیست

از بهروزمنش می‌پرسیم برخی می‌گویند برنامه سیاسی برنامه‌ای خشک است و اجرای چنین برنامه‌ای برای مجریان نرم نیست.

بهروزمنش می‌گوید: من با واژه خشک زیاد موافق نیستم و متاسفانه این به غلط در برنامه‌های سیاسی جا افتاده است. معتقدم خیلی راحت می‌شود حتی در متن‌های برنامه‌های سیاسی هم به‌گونه‌ای دست به خلاقیت زد که برای مخاطب جذاب باشد. البته این به تبحر و مهارت گویندگان و تجاربی که در طول سال‌های کاری کسب کرده‌اند، برمی‌گردد. برنامه‌های سیاسی چارچوب دارند اما خشک نیستند. این برنامه‌ها را باید در یک چارچوب خاصی اجرا کرد.

سابقه 30 ساله

سابقه این برنامه به قبل از دهه 70 می‌رسد. این برنامه زیر نظر گروه تحقیق و تفسیر خبر معاونت سیاسی به تهیه کنندگی سرور مزینانی و نویسندگی جعفر قنادباشی، مرحوم منصور پی‌آفرین، دکتر نوذر شفیعی و دکتر حاکم قاسمی صورت می‌گرفت. قالب این برنامه به خاطر شرایط رادیو گفتار محور بود، اما از سال 1381 بر اساس تغییر و تحولاتی که در ساختار برنامه‌های رادیویی ایجاد شد، این برنامه از حالت گفتاری ساده به برنامه ترکیبی تغییر جهت داد.

احمد الهی‌قلی، یکی از برنامه‌سازان گروه سیاسی رادیو درخصوص تاریخچه برنامه می‌گوید: از سال 81 تا 87 که من سردبیری برنامه بررسی رویدادهای هفته را به عهده داشتم، سیمین صداقت و کوروس نصرت‌زاده گویندگان برنامه بودند. همچنین سهیلا درودی و مرتضی حافظی از گویندگان دیگری بودند که با برنامه همکاری داشتند. این برنامه با مناسبت‌های مختلفی از آنتن رادیو ایران پخش می‌شد و بعد از آن تیم‌های مختلفی کار را به عهده گرفتند.

زهره زمانی