گلستان فرهنگ ایرانی از نگاه جهانگرد غربی

دوک‌نشین شلسویگ هلشتین فردریک سوم، از آنجا که منطقه خود را به واسطه جنگ‌های 30 ساله (1648 ‌ـ ‌1618) در فقر و رکود شدید اقتصادی می‌دید، مصمم شد در جهت پایه‌گذاری روابط اقتصادی، هیاتی را به سرپرستی اتو بروگه مان از مشاهیر هامبورگ، روانه مسکو و ایران کند. ازجمله دیگر اعضای برجسته این هیات می‌توان به شاعر نامدار و جهانگرد معروف پاول فلمینگ و جهانگرد مشهور یوهان فون آلبرشت مندلسو اشاره کرد.

این هیات در 1637 از طریق شماخی وارد اردبیل شد، پس از دو ماه اقامت در اردبیل و پشت سر نهادن شهر‌های سلطانیه، قزوین، ساوه، قم و کاشان، سوم آگوست 1637 به اصفهان رسید و در شانزدهم همان ماه به حضور شاه صفی پذیرفته شد و پس از پنج ماه توقف در شهر اصفهان از مسیر رشت، لنکران، آستاراخان، غازان و مسکو به خانه بازگشت.

الئاریوس، نخستین اروپایی است که نقشه‌ها و مناظری از شهر‌های ایران مانند اردبیل، قم، کاشان و اصفهان به دست می‌دهد. توصیفات وی دقیق است و با نکته‌سنجی و تیزبینی خاصی به شرح آنچه در ایام اقامت خود در ایران دیده است، می‌پردازد.

مونتسکیو در نگارش نامه‌های ایرانی از ترجمه فرانسوی کتاب‌های وی بهره برده و گوته در یادداشت‌هایش بر دیوان شرقی و غربی خود، وی را به عنوان مرد ممتاز ستوده است و در میان ترجمه‌های گوناگون از شاهکار ادبیات فارسی، ترجمه وی از گلستان سعدی مشهور است.

محمد جمالی / جام‌جم