خانه دوم مادربزرگ و پدربزرگ‌ها

چند نفری برای اردو برنامه‌ریزی می‌کنند، عده‌ای از سفر زیارتی حرف می‌زنند و چند نفری نیز به قول معروف گل می‌گویند و گل می‌شنوند؛ هرچند کوچک بودن ساختمان فعالیت سالمندان را محدود کرده، اما آنها از کنار هم بودن لذت می‌برند. روی دیوار‌های این مرکز عکس‌هایی که آنها در اردو‌های مختلف انداخته‌اند، خودنمایی می‌کند. افرادی که در قاب این تصاویر ثبت شده‌اند همگی لبخند به لب دارند. به نظر می‌رسد پدربزرگ و مادربزرگ‌هایی که در این مرکز حضور دارند، نمی گذارند‌ اوقاتشان با غم سپری شود. عکس‌های زیادی روی دیوار جا خوش کرده، اما تصاویر دسته‌جمعی و چند عکس که در آنها اعضای این مرکز مشغول آماده کردن کباب هستند بیشتر از همه به چشم می‌آید.

دوستان جدید

اگر پای حرف‌های سالمندانی که به مرکز روزانه سالمندان ‌یاس‌ آمده‌اند، بنشینید خواهید شنید ‌ همه آنها روی این نکته تاکید دارند که در این مدت توانسته‌اند دوستان زیادی پیدا کنند؛ دوستانی که حالا اوقات فراغت یکدیگر را بخوبی پرکرده و برای هم کم نمی‌گذارند. یکی از آنها درباره خدماتی که در این مرکز ارائه می‌شود، می‌گوید: اینجا ورزش می‌کنیم، امکانات فیزیوتراپی وجود دارد، خاطره‌درمانی داریم و بعضی وقت‌ها هم با هزینه خودمان به اردو می‌رویم.

سعی شده در مراکز روزانه سالمندان، پدربزرگ و مادربزرگ‌ها روابط اجتماعی خود را تقویت کنند و هرچه بیشتر در اجتماع حضور یابند.

مرضیه شیرازی‌خواه، مدیر مرکز مورد نظر به «جام‌جم» می‌گوید: این مرکز، خدمات مراقبت در منزل و خدمات روزانه را در قالب مرکز جامع توانبخشی سالمندان ارائه می‌کند.

مراکز روزانه نگهداری از سالمندان بر توانمندسازی سالمندان تاکید دارد. کارشناسان این مراکز با هدف اجرای برنامه‌های اجتماع‌محور تلاش می‌کنند در حالی که سالمندان در محیط زندگی خود هستند، از خدمات پیشگیری بهره‌مند شوند. درواقع هدف دیگر چنین مراکزی این است که از بستری شدن سالمندان در آسایشگاه‌ها و آسیب دیدن بیشتر آنها پیشگیری کند.

شیرازی‌خواه درباره انواع خدماتی که در مراکز روزانه سالمندان ارائه می‌شود، می‌افزاید: خدمات توانبخشی، پزشکی، روانپزشکی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، پرستاری و هیدروتراپی از جمله خدماتی است که در این مراکز به متقاضیان ارائه می‌شود.

یکی از نکات قابل توجه در مراکز نگهداری سالمندان این است که خدمات به صورت تیمی ارائه شده و سبب می‌شود ‌ اثربخشی خدمات بیشتر شود.

کاهش وابستگی به بستگان

شیرازی‌خواه عنوان می‌کند، ما به دنبال این هستیم که زندگی سالم را به سالمندان آموزش دهیم و از عوارض سالمندی پیشگیری کنیم، البته خدمات نوین آموزشی مانند فیلم‌درمانی، خاطره‌درمانی و هنردرمانی که در قالب نقاشی، موسیقی‌درمانی و کار با سفال نیز به سالمندان ارائه می‌شود.

این فعالیت‌ها کمک می‌کند هیجانات سالمندان تخلیه شود. به این ترتیب درمانگرها می‌توانند سبب ارتقای سطح روحی و روانی سالمندان شوند.

در واقع افرادی که می‌توانند از این مراکز استفاده کنند، دو دسته هستند؛ گروه اول را سالمندانی تشکیل می‌دهند که از نظر وضع جسمی توان آمدن به مراکز را دارند. آنها دوست دارند برای تقویت روابط اجتماعی خود در کنار همسالان خود اوقات فراغت خود را پر‌کنند. گروه دوم نیز سالمندانی هستند که افرادی مانند فرزندان و بستگان‌شان وظیفه نگهداری از آنها را به عهده دارند. طبیعی است افرادی که در خانواده‌هایشان از سالمندان نگهداری می‌کنند بعضی وقت‌ها به دلیل مشکلات یا کارهای روزانه فرصت نگهداری از آنها را ندارند. مراکز روزانه نگهداری از سالمندان فرصتی ‌ فراهم کرده تا این افراد با سپردن افراد سالخورده به آنها بتوانند به کارهای خود رسیدگی کنند.

در واقع این مراکز با شرایطی که فراهم کرده‌اند سبب می‌شوند ‌ سالمندان در حالی که در منازل خود به صورت مستقل زندگی می‌کنند از میزان وابستگی خود به فرزندان یا دیگر بستگان کم کنند.

خدمات با توجه به نیاز سالمند

نکته دیگری که سبب شده سالمندان از مراکز نگهداری روزانه استقبال کنند، این است که آنها با توجه به نیازشان می‌توانند از خدمات این مراکز استفاده کرده و هروقت احساس نیاز کردند به مراکز مراجعه کنند.

نکته اینجاست که افراد سالخورده دوست ندارند هر روز مانند کارمندان برای استفاده از خدمات مراکز نگهداری از سالمندان از خانه‌های خود خارج شوند؛ به همین دلیل مراکز روزانه نگهداری از سالمندان نیز برای آنها محدودیتی در نظر نگرفته و به این شکل سالمندان می‌توانند هر وقت که دوست داشتند به این مراکز بروند و از خدمات آنجا استفاده کنند.

مدیر مرکز توانبخشی سالمندان یاس می‌گوید: براساس تجربه ما، سالمندان تمایل دارند دو یا سه روز در هفته و هر روز سه تا چهار ساعت از فضای درمانی و مراقبتی استفاده کنند. البته ما چیدمان وسایل مرکز را نیز مانند منازل آنها مرتب کرده‌ایم تا سالمندان احساس راحتی بیشتری کنند.

مسئولان مراکز روزانه نگهداری از سالمندان تلاش می‌کنند محیط شاد و ایمنی را برای سالمندان فراهم کنند تا این افراد بتوانند روابط اجتماعی خود را بیشتر کرده و در کنار آن نیز از خدمات مراقبتی و توانبخشی استفاده کنند. این در حالی است که بیشتر این مراکز به دلیل کمبود بودجه آن‌طور که باید و شاید فضای مناسبی در اختیار ندارند. باید گفت به این علت آنها نمی‌توانند جوابگوی تعداد زیادی از سالمندان باشند. افزون بر این اگر مسئولان برای بیشتر شدن بودجه این مراکز قدم برندارند، کارشناسان این مرکز برای رسیدن به هدف نهایی خود که توانمندسازی سالمندان با تکیه بر دانش روز است با مشکل روبه‌رو خواهند شد.

فعالیت 93 مرکز روزانه نگهداری از سالمندان

در دنیا افراد بالای 65 سال را سالمند می‌خوانند، اما در کشورمان مسئولان افراد شصت‌ساله را سالمند محسوب کرده و برای آنها خدماتی درنظر می‌گیرند. با همین تعریف، سازمان بهزیستی به 60 درصد از سالمندانی که از مراکز روزانه سالمندان استفاده می‌کنند، یارانه پرداخت می‌کند.

زهرا نوع‌پرست، مدیرکل توانبخشی روزانه و امور توانپزشکی سازمان بهزیستی کشور در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: این مراکز خصوصی هستند، به همین دلیل ما به سالمندان نیازمند یارانه می‌دهیم که براساس مصوبه سال گذشته دولت 140 هزار تومان است. درباره شهریه افراد عادی نیز در مراکز روزانه سالمندان باید گفت با توجه به خدماتی که مراکز ارائه می‌کنند شهریه‌ها متفاوت است، اما میزان شهریه تقریبا یک و نیم برابر یارانه‌ای است که دولت به سالمندان نیازمند ‌ می‌پردازد،‌‌‌ در حالی ‌که تعداد افرادی که از مراکز روزانه نگهداری از سالمندان استفاده می‌کنند حدود 5000 نفر برآورد شده و در این بین سازمان بهزیستی به 3100 سالمندی که از این مراکز استفاده می‌کنند، یارانه می‌دهد.

البته با توجه به این‌که کارشناسان هشدار می‌دهند تا 37 سال دیگر 26 درصد از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد، باید مسئولان به توسعه مراکز روزانه سالمندان توجه بیشتری کنند. نوع‌پرست می‌افزاید: مراکز روزانه نگهداری از سالمندان محلی است که با هدف ارتقای سلامت برای همه سالمندان تشکیل شده و هر فرد بالای 60 سال‌ می‌تواند از خدمات این مراکز بهره‌مند شود و در این مراکز به ارتقای سلامت در همه ابعاد پرداخته می‌شود.

به گفته وی، هدف از تشکیل این مراکز پیشگیری از معلولیت سالمندان است.

مدیرکل توانبخشی روزانه و امور توانپزشکی سازمان بهزیستی ادامه می‌دهد: یکی دیگر از اهداف مراکز روزانه نگهداری از سالمندان این است که افراد سالخورده به جای این‌که برای سپری کردن اوقات فراغت خود وارد پارک‌ها شوند (که به اعتقاد ما کار بدی نیست) اوقات فراغت را در کنار کارشناس، پزشک و مددکاران این مراکز سپری کنند تا بتوانند بهره بیشتری از وقت خود ببرند، زیرا در این مراکز برنامه‌های رفاهی و کتابخوانی نیز وجود دارد.

اکنون ساعت کار مراکز روزانه نگهداری‌ سالمندان از 8‌صبح تا 6 عصر در نظر گرفته شده است تا افرادی که قصد سپردن سالمندان خود به این مراکز را دارند بعد از اتمام کار خود بتوانند سالمندان را به خانه بازگردانند. باید یادآور شد ‌ این مراکز پنجشنبه‌ها نیز به خانواده‌ها و سالمندان خدمات می‌دهد.

نوع‌پرست می‌گوید: در کل کشور 93 مرکز روزانه نگهداری از سالمندان وجود دارد که با توجه به نیاز و تعداد سالمندان هر شهر فعالیت می‌کند، اما یکی از برنامه‌های ما گسترش این مراکز است چون خیلی از سالمندان از فعالیت آنها اطلاع ندارند.

کمبود اعتبار در سازمان بهزیستی در کنار کم بودن تقاضا برای استفاده از خدمات مراکز روزانه نگهداری از سالمندان سبب شده تعداد این مراکز با تعداد سالمندان کشورمان تناسب نداشته باشد، این در حالی است که در بیشتر کشورهای موفق، خانواده‌ها تمایل به استفاده از خدمات چنین مراکزی دارند، زیرا باور آنها بر این است که سالمند باید در کنار خانواده زندگی کرده و فعالیت‌های اجتماعی خود را افزایش دهد، اما متاسفانه در کشورمان برخی ‌ خانواده‌ها ترجیح می‌دهند، سالمندان خود را به مراکز شبانه‌روزی نگهداری از سالمندان بسپارند. به همین دلیل سازمان‌های درگیر در این حوزه باید برای فرهنگسازی در این زمینه نیز قدم بردارند؛‌ درحالی‌که شهروندانی که قصد استفاده از خدمات این مراکز را دارند، می‌توانند با مراجعه به سایت سازمان بهزیستی، آدرس آنها را به دست بیاورند.

شرایط پذیرش در مراکز نگهداری روزانه سالمندان

افرادی که 60 سال به بالا دارند، می‌توانند از خدمات این مراکز استفاده کنند. سالمندان یا از سوی سازمان بهزیستی به این مراکز معرفی می‌شوند یا خودشان به آنها مراجعه می‌کنند. نکته اینجاست که این افراد باید خودشان بتوانند به مرکز رفت و آمد کرده و از نظر شناختی و ذهنی قادر به برقراری ارتباط با دیگران باشند.

افزون بر این باید یادآور شد سالمندانی که قصد استفاده از خدمات چنین مراکزی را دارند صرفا نباید مشکل جسمی داشته باشند، زیرا آنها می‌توانند برای حل مسائل روحی، روانی و اجتماعی نیز به مراکز نگهداری روزانه سالمندان مراجعه کنند.

شیرازی‌خواه یادآور می‌شود: سالمند وقتی به این مرکز می‌آید از سوی پزشک ارزیابی جامع شده و از نظر جسمی، اجتماعی، روحی و روانی بررسی می‌شود، سپس براساس نتایج این ارزیابی، برای او برنامه درمانی تنظیم می‌شود.

این درحالی است که ارزیابی‌های این مراکز از سالمندان هر سه یا شش ماه یکبار تکرار می‌شود تا برای آنها برنامه‌های درمانی جدید تنظیم شود.

بخش دیگری از خدمات این مراکز که شامل خدمات توانبخشی اجتماعی است با‌توجه‌به هدف افزایش سازگاری سالمندان با محیط و حل مشکلات اجتماعی آنها ارائه می‌شود.

مهدی آیینی‌ /‌گروه جامعه