شکم‌ درد با‌ کسی ‌شوخی ‌ندارد

اول فکر می‌کنید چیز مهمی نیست. روی صندلی می‌نشینید و سعی می‌کنید آرام بمانید، اما درد خیال ندارد آرام شود. دوستان و همکاران هم متوجه می‌شوند و می‌خواهند کمک‌تان کنند. نبات و عرق نعناع می‌آورند، پالتویی روی پهلو و شکم‌تان می‌اندازند و هر کاری از دست‌شان بربیاید انجام می‌دهند تا بلکه درد کمی آرام بگیرد. آنها همه کار می‌کنند بجزء تماس گرفتن با اورژانس یا رساندن بیمار به بیمارستان، چراکه دل درد از نظر آنها مشکل مهمی نیست و جای نگرانی ندارد. البته این طرز فکر فقط مربوط به اطرافیان شما نیست. خیلی‌ها هستند که دردهای شکمی را چندان مهم نمی‌دانند؛ در حالی که همین دردهای بظاهر ساده که تصور می‌شود با عرق نعناع و نبات و موادی از این دست بهبود خواهد یافت، گاهی حتی می‌تواند ناشی از مشکلات قلبی باشد که نادیده گرفتنش هم ممکن است جان بیمار را تهدید کند.

دردهایی شدید و ناگهانی

درد یک نشانه است؛ نشانه‌ای که باید به آن توجه کرد تا به کمک آن عامل ایجاد کننده‌ درد هم تشخیص داده و بموقع درمان شود. حالا زمانی که این دردها به طور حاد و ناگهانی بروز می‌کند، اهمیتش هم بیشتر می‌شود.

دکتر شهاب دولتشاهی، فوق تخصص گوارش در گفت‌وگو با «جام‌جم» توضیح می‌دهد: دردهای شکمی حاد، دردهایی است که به صورت ناگهانی و در زمان کوتاهی ایجاد می‌شود و معمولا هم شدید است. البته این‌ دردها، دردهای مهمی است و حتما باید مورد توجه قرار گیرد.

علل مختلف برای دردهای متفاوت

خیلی ساده و مختصر می‌گوییم دل درد داریم، اما همین دل درد به ظاهر ساده می‌تواند به شکل‌های متفاوت و با علل مختلفی بروز کند که گاهی خیلی هم ساده و پیش‌پاافتاده نیست. دکتر دولتشاهی در این‌باره توضیح می‌دهد: در صورت بروز دردهای شکمی حاد براساس محل درد و همین‌طور سن و جنس بیمار می‌توانیم تشخیص‌های مختلفی مطرح کنیم. به عنوان نمونه اگر در چند ساعت اخیر دردی شدید و ناگهانی در قسمت بالا و وسط شکم فردی مسن که سابقه بیماری‌هایی مانند فشار و چربی خون نیز دارد، ایجاد شده باشد به اولین مشکلی که باید فکر کرد، بیماری‌های قلبی است. بنابراین قبل از هرچیز باید احتمال بروز مشکلات قلبی را در این شرایط بررسی کنیم و در صورتی که مسائل و مشکلات قلبی مطرح نباشد، موضوع بیماری‌های گوارشی مهمی مانند زخم‌های معده یا اثنی‌عشر مطرح می‌شود که یا پاره شده است یا تمایل به پارگی دارد. علاوه بر اینها، ممکن است درد مربوط به پشت معده و لوزالمعده باشد. در واقع، التهاب لوزالمعده یا پانکراتیت می‌تواند موجب بروز دردی شدید شود که طی آن، بیمار در حالت خم شده به جلو احساس بهتری پیدا می‌کند.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌افزاید: پانکراتیت به علل مختلفی مانند مصرف داروها، سنگ، چربی بالای خون و... می‌تواند ایجاد شود. زخم‌معده و اثنی‌عشر هم به علت‌های متفاوتی بروز می‌کند؛ مصرف داروهای مسکن ضدالتهابی مانند بروفن یا عوامل میکروب معده که بر اثر آنها زخم ایجاد شده و به سمت پارگی رفته باشد از جمله مواردی است که می‌تواند موجب درد حاد در این ناحیه شود.

دکتر دولتشاهی ادامه می‌دهد: اگر دردی ناگهانی در ناحیه پایین و راست یا چپ شکم خانمی در دوره بارداری ایجاد شود، حتما ابتدا باید احتمال حاملگی‌های خارج از رحم را بررسی کنیم. کیست‌های تخمدانی هم می‌تواند موجب بروز چنین دردهایی شود که باید مورد توجه قرار گیرد.

وی می‌افزاید: اگر درد ناگهانی یا درد خفیفی که بتدریج شدید می‌شود، در قسمت پایین و راست شکم اتفاق بیفتد، حتما باید به آپاندیسیت فکر شود که البته ممکن است با تب، تهوع و بی‌اشتهایی هم همراه باشد. در صورتی که درد در قسمت مقابل، یعنی پایین و چپ شکم بروز کند نیز بیماری‌های التهابی روده مطرح می‌شود مانند دیورتیکولیت.

این دردها خطرناک است

دردهای شکمی معمولا خیلی جدی گرفته نمی‌شود و بسیاری از افراد تصور می‌کنند در صورت بروز چنین دردهایی نباید کار خاصی انجام داد. در حالی که دردهای شکمی می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی و خطرناک باشد که متاسفانه گاهی نادیده گرفته می‌شود.

دکتر دولتشاهی با تاکید بر این‌که پزشکان هم باید به این موضوع توجه داشته باشند که ممکن است درد ناشی از مشکلات قلبی باشد، توضیح می‌دهد: در صورتی که این احتمال نادیده گرفته شود، ممکن است به اشتباه بررسی‌های گوارشی برای بیمار انجام شود و طی آن، زمانی که بیمار به داروهای مخصوص برای برگردان عروق قلب نیاز دارد، از دست برود. مسلما چنین شرایطی می‌تواند خطرات زیادی داشته باشد. از طرف دیگر، در بسیاری از موارد هم خود بیماران دیر مراجعه می‌کنند و این دردها را خیلی جدی به حساب نمی‌آورند.‌ وی در این زمینه توصیه می‌کند: بیماری که با درد حاد و ناگهانی در ناحیه شکم مواجه می‌شود، بلافاصله باید به پزشک مراجعه کند و در صورتی که در آن زمان از روز به پزشک دسترسی نداشته باشد باید خودش را به اورژانس بیمارستان برساند.‌ در این شرایط، اما خیلی‌ها به جای این‌که به پزشک مراجعه کنند، از درمان‌های خانگی کمک می‌گیرند که به گفته این فوق تخصص گوارش، چنین درمان‌هایی مبتنی بر شواهد نیست.

البته چنین طرز فکری خیلی هم به سطح سواد و دانش افراد ارتباط پیدا نمی‌کند و در هر قشری از جامعه ممکن است مشاهده شود، ولی این فوق تخصص گوارش می‌گوید: باید به این موضوع توجه داشته باشیم که بهبود بیمار با استفاده از این روش‌های درمانی چندان مهم نیست و در مقابل آنچه مهم محسوب می‌شود این است که چنین درمان‌هایی می‌تواند درمان اساسی را به تعویق بیندازد. به عبارت دیگر، در این موقعیت ممکن است زمان طلایی درمان از دست برود.

علائم خطر را بشناسید

دکتر دولتشاهی می‌گوید: اگر بیمار همراه با درد شکم، تب هم داشته باشد تشخیص‌مان به این سمت می‌رود که شاید یک ضایعه التهابی عفونی در شکم اتفاق افتاده است. به عنوان نمونه اگر دردهایی که در ناحیه بالا و وسط شکم رخ می‌دهد، با تب بروز کند ممکن است ناشی از پانکراتیت باشد. همچنین درد ممکن است بر اثر درگیری کیسه صفرا و مجاری صفراوی ایجاد شده باشد که همراه با تب و حتی مختصری زردی نمایان می‌شود. بنابراین می‌توان گفت وجود تب از نظر بیماری‌هایی که ممکن است داخل شکم اتفاق افتاده باشد، موضوع را بسیار مهم‌تر می‌کند.

این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران یادآور می‌شود: درد شدید، درد خنجری، دردی که به پشت می‌زند، دردی که توام با استفراغ یا استفراغ خونی باشد، درد همراه با تب، همراه با زردی،‌ دردی که بیمار را بی‌قرار کند و دردی که با تغییر رنگ ادرار همراه است، همگی مواردی هشدار دهنده به حساب می‌آید.

دکتر دولتشاهی توصیه می‌کند: افرادی که دچار درد ناگهانی در ناحیه شکم می‌شوند، حتما بلافاصله به پزشک مراجعه کنند و این موضوع را به تعویق نیندازند. چون در صورتی‌که تاخیری در درمان ایجاد شود، ممکن است خطراتی بیمار را تهدید کند. به عنوان نمونه در مورد زخم اثنی‌عشر یا زخم معده پاره شده اگر در همان مراحل اولیه و قبل از 24 ساعت، مشکل تشخیص داده و اقدامات درمانی لازم برای بیمار انجام شود، ممکن است عمل جراحی در همان مرحله کافی باشد، اما اگر این زمان از دست برود و مواد داخل معده و ترشحات شیره معده داخل شکم بریزد، بروز التهاب و عفونت‌ها می‌تواند موجب افزایش خطر مرگ و میر شود و از طرف دیگر، درمان قطعی را هم به تعویق می‌اندازد. بنابراین در افراد مختلف و سنین متفاوت حتما باید به این دردها توجه ویژه‌ای شود و به هیچ عنوان نباید آنها را شوخی گرفت.

نیلوفر اسعدی‌بیگی ‌/‌ گروه سلامت