میزبانی اجباری به رسم همسایگی

آنهایی که دنبال دردسر نبودند، ترجیح دادند از همان اول کارت اقامت بگیرند تا اگر خواستند ازدواج کنند یا شغلی برای خودشان دست و پا کنند مشکل قانونی نداشته باشند، اما آنهایی که خود را چندان مقید به قانون نمی‌دانستند، ترجیح دادند همان‌طور که بی‌سر و صدا و غیرقانونی وارد خاک ایران شدند، همان‌طور هم به زندگی مخفیانه‌شان ادامه دهند.

سرقت، تجاوز، انتقال‌ بیماری‌ها، قتل، ازدواج‌های غیرقانونی با اتباع ایرانی، کودکان بدون شناسنامه و... از جمله مسائل و جرائمی است که متاسفانه در این سال‌ها ارتکاب آنها از سوی اتباع بیگانه غیرقانونی در کشورمان کم نبوده است.

حالا چه آنهایی که حضورشان در ایران قانونی و چه آنهایی که بودن‌شان غیرقانونی است حاضر به ترک کشورمان نیستند؛ آنها می‌گویند کجا برویم؟ وقتی اینجا خانه ما شده است!

جنگ و بیکاری، مهم‌ترین دلیل مهاجرت

چه آن زمان که اولین گروه از افغانی‌ها وارد کشور شدند و چه در سال‌های اخیر که تعدادی از کشورهای همسایه مانند عراق و پاکستان با جنگ‌های داخلی و حملات نظامی بیگانگان دست به گریبان بوده‌اند، اوضاع به گونه‌ای رقم خورده تا با تداوم ناامنی، نبود کار، وضع غذا، سلامت و حفظ جان به ایران مهاجرت کرده و براحتی با اجاره یک خانه با قیمتی مناسب به زندگی بپردازند.

چرا که در نظر آنان، ایران کشوری است آرام، با بازاری تقاضامند و دارای مردمی با روحیه‌ای منعطف. بنابراین آنها نه مشکل جنگ و درگیری و کشتار دارند و نه با مشکلی در زمینه کار و اشتغال مواجه می‌شوند.

بازار کار، تحت تاثیر حضور اتباع بیگانه

واقعیت آن است که وضع اشتغال کشور در پی حضور غیرقانونی اتباع بیگانه و نیروی کار غیرمجاز چندان مطلوب نیست که در این میان بیشترین ضرر متوجه کارگر ایرانی است که دغدغه‌ جایگزین‌شدن با نیروی کار ارزان را دارد.

محسن علیمردانی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، آسیب جدی ناشی از حضور اتباع بیگانه را متوجه اشتغال کشور می‌داند و می‌گوید: متقاضیان ورود به کشور به طور معمول از کشور‌هایی هستند که شرایط مطلوب اقتصادی ندارند، به همین دلیل است که این افراد حاضرند در ازای دستمزد اندک و بدون بهره‌مندی از خدماتی نظیر بیمه، مشغول کار شوند که این مساله برخی کارفرمایان را به استفاده از اتباع بیگانه به عنوان نیروی کار ارزان ترغیب می‌کند.

وی تاکید می‌کند: مسئولان اجرایی باید در اجرای قوانین مربوط در خصوص به‌کار نگرفتن اتباع غیرمجاز خارجی در کشور جدیت لازم را داشته باشند و با متخلفان برخورد‌های منطبق با قانون انجام دهند.

600 هزار تبعه غیرمجاز در پایتخت

بر اساس آخرین سرشماری از حضور اتباع بیگانه در پایتخت سال 90 حدود 276 هزار و 45 نفر افغانی مجاز دارای کارت اقامت در تهران حضور داشته‌اند و پس از آنها 5 هزار و 800 نفر تبعه عراقی، در جایگاه بعدی قرار دارند که به این ترتیب بیشترین اتباع بیگانه مجاز ساکن در تهران افغانی‌ها و عراقی‌ها هستند.

البته اتباع بنگلادشی و پاکستانی را هم باید حساب کرد که تعدادشان نسبت به دو گروه قبلی بسیار کمتر و حدود 1000 نفر است.

اتباع خارجی که به آنها اشاره شد، گروهی هستند که کارت اقامت داشته و حضورشان در کشور قانونی است البته به شرطی که هر سال نسبت به تمدید کارت اقامت خود اقدام کنند.

اداره کل اتباع استان تهران، حدود دو سال پیش طرحی را برای شناسایی اتباع بیگانه غیرمجاز در پایتخت به اجرا گذاشت که بر اساس آن فراخوانی برای اتباع بیگانه در تهران صادر کرد و از افرادی که کارت اقامت نداشتند خواست با حضور در اداره اتباع، نسبت به گرفتن کارت اقامت و قانونی‌شدن حضورشان در ایران اقدام کنند.

بر این اساس به اتباع بیگانه هشدار داده شده بود که مراجعه‌نکردن آنها برای گرفتن کارت اقامت به منزله حضور غیرقانونی‌شان بوده و در صورت شناسایی با آنها برخورد قانونی خواهد شد.

به گفته کارشناسان اداره اتباع استان تهران، در آن زمان حدود 600 هزار اتباع بیگانه غیرمجاز که البته بیشترین آنها تبعه افغانی بودند در تهران شناسایی شدند.

از آن سال تاکنون آمارگیری جدیدی درباره وضع حضور اتباع بیگانه غیرمجاز در تهران انجام نشده تا مسئولان اداره اتباع مطلع شوند که آمار قبلی چقدر کم یا زیاد شده است.

بیش از 2 میلیون تبعه مجاز و غیرمجاز در ایران

آمارها می‌گویند هم اکنون بالای یک میلیون نفر تبعه خارجی البته از نوع مجاز و قانونی آن در کشور اقامت دارند.

از این تعداد 840 هزار نفر پناهنده افغانی و 24 هزار نفر پناهنده عراقی هستند که هر دو گروه کارت پناهندگی و اقامت مجاز دارند. در این میان تعدادی هم از اتباع پاکستانی، برمه و بنگلادشی دیده می‌شوند.

این آماری است که مدیرکل اداره اتباع خارجی وزارت کشور از حضور اتباع بیگانه مجاز در کشور به ما ارائه داده و می‌گوید: علاوه بر اتباع بیگانه مجاز که دارای کارت اقامت در ایران هستند، بین 700 تا یک میلیون تبعه غیرمجاز نیز در کشورمان حضور دارند که بدون رعایت قوانین بین‌المللی وارد ایران شده‌اند.

عزیز کاظمی به جام‌جم توضیح می‌دهد: هم‌اکنون ایران در ورود اتباع بیگانه غیرمجاز و مجاز به کشور سختگیرانه برخورد می‌کند، اما در این مرحله باید مشکل را از چشم کشورهای مهاجر فرست دید.

کاظمی، موضوع کنترل حضور اتباع بیگانه غیرمجاز در کشور را رابطه‌ای دو سویه می‌داند و معتقد است: کشورهایی مانند افغانستان و پاکستان که مرزهای خود را به درستی کنترل نمی‌کنند و از سوی دیگر برخی خلأ‌های کنترلی که در مرز ایران وجود دارد شرایطی را فراهم می‌کند که اتباع غیرمجاز با استفاده از شرایط موجود وارد کشور شوند، اما این مشکل باعث نمی‌شود که ما درباره حضور اتباع غیرمجاز در کشور کوتاه بیاییم.

وی تاکید می‌کند: نیروهای مرزبانی، در کنترل مرزهای ورودی کشور جدی و با تمام توان فعالیت می‌کنند، اما فعالیت باندهای قاچاق انسان که در آن سوی مرزها هستند موجب شده آنها براحتی اتباع بیگانه غیرمجاز را ابتدا به پاکستان و از آنجا به ایران انتقال دهند.

وی حساب اتباع بیگانه مجاز را از غیرمجاز‌ها جدا و تاکید می‌کند: اتباع بیگانه مجاز تا وقتی کارت اقامت دارند و حضورشان در کشور قانونی است به‌عنوان پناهنده در کشور می‌مانند و مشکلی درباره اقامت شان وجود ندارد، اما مشکل اصلی ما از بابت ورود و اقامت غیرمجازهاست که تا وقتی مجوز حضور در ایران را ندارند، هیچ بهانه‌ای در این زمینه پذیرفته نیست.

دولت مصمم به بازگرداندن غیرمجاز‌ها

شناسایی و بازگرداندن اتباع بیگانه غیرمجاز به کشورشان، طرحی نیست که اجرای آن به یک سال یا زمان خاصی محدود شود و اداره کل اتباع وزارت کشور با همکاری نیروی انتظامی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در این سال‌ها همواره شناسایی و کنترل اتباع بیگانه مجاز از غیرمجاز‌ها را در دستور کار دارد و با جدیت این کار را پیگیری می‌کند.

این گفته مدیرکل اداره اتباع خارجی وزارت کشور است در حالی که تاکید می‌کند: این مجموعه برای برخورد با ورود‌های غیرمجاز از راه مرزها به کشور دست روی دست نگذاشته است. کاظمی با تاکید براین‌که برخورد با اتباع غیرمجاز و بازگرداندن آنها با روی کار آمدن دولت جدید با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد، می‌گوید: شناسایی اتباع بیگانه غیرمجاز و بازگرداندن آنها امسال از برنامه‌های مهم اداره اتباع با همکاری دستگاه‌های دیگر است که به طور جدی دنبال خواهد شد.

مردم کمک کنند

مثل خیلی از کارهای دیگر، کارشناسایی، ساماندهی و حتی اخراج اتباع بیگانه غیرمجاز از خاک ایران کاری جمعی است که همت همه دستگاه‌های مسئول را می‌طلبد.

مدیر کل اداره اتباع خارجی وزارت کشور معتقد است: در کنار اقدامات دستگاه‌های مسئول، حتی مردم نیز می‌توانند در شناسایی اتباع بیگانه غیرمجاز به وزارت کشور کمک کنند.

آنها می‌توانند وقتی از به‌کارگیری تبعه بیگانه غیرمجاز در یک کارگاه تولیدی یا هر شغل دیگری از سوی کارفرمای خود (با وجود اطلاع از غیرقانونی‌بودن این کار) باخبر می‌شوند، موضوع را به ما اطلاع دهند.

مجلس دست به کار می‌شود

مشکل کجاست که طرح‌های خروج اتباع بیگانه غیرمجاز تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است؟ همکاری نکردن دستگاه‌های مسئول با یکدیگر؟ ضعف‌های موجود در کنترل مرزها؟ همکاری نکردن کشورهای مبدا؟ مقاومت اتباع بیگانه غیرمجاز برای بازگشت و...

مجلس آماده است تا خلأ‌های قانونی در زمینه ساماندهی و حضور اتباع بیگانه را در کشور برطرف کند.

مرادی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، تاکید می‌کند: جمع‌آوری و ارجاع این اتباع به کشورشان، کنترل و انسداد مرزها، ساماندهی حضور برخی از این اتباع در کشور و ممنوعیت استفاده از آنها در بازار کار از جمله اقداماتی است که می‌تواند به‌عنوان راهکار‌های جدی در این حوزه مورد توجه مسئولان قرار گیرد.

پوران محمدی / گروه جامعه