آمازون ترس ندارد

این روزها که مهم‌ترین رویداد جهانی حوزه نشر در فرانکفورت آلمان برگزار شد شاید ما را بیشتر به این سمت ببرد که واقعا یکی از راه‌های مغفول مانده در این زمینه، فروش کتاب در حوزه نشر بین‌الملل است به شکلی که مخاطبان براحتی بدون واسطه‌های مختلف به آن دست یابند و در این میان با توجه به فراگیر بودن استفاده از اینترنت، پیش از هر چیزی فروش کتاب از طریق سایت آمازون به یاد می‌آید. اخیرا برخی از ناشران بزرگ از جمله سوره مهر در این سایت کتاب‌های فارسی خود را به فروش می‌رسانند. در این گزارش از سختی‌ها و منفعت‌های فروش کتاب در سایت آمازون و دیگر نمونه‌های جهانی صحبت می‌شود.

ضرورت فروش کتاب برای مخاطبان جدید

می‌دانیم که نویسندگان ایرانی در حوزه‌های مختلف آثار خوبی نوشته‌اند و می‌دانیم که آثار خوب همیشه خوانندگان خاص خود را دارد، اما چرا آثار خوب ایرانی، هیچ گاه جهانی نمی‌شود؟ این سوال را از زاویه‌های گوناگونی می‌توان پاسخ داد. یکی از آنها این است که چون آثار نویسندگان ایرانی در صحنه نشر بین‌الملل عرضه نمی‌شود. چطور می‌توان از کتابی با توزیعی تقریبا ناقص در کشور خود، انتظار داشت که مخاطبان خاص خودش را در همه جای دنیا بیابد و خود را به دست آنها برساند؟

برای رسیدن به این مهم لازم است که درگاه‌های ورود کتاب ایرانی به عرصه نشر بین‌الملل را یافت. یکی از تخصصی‌ترین جایگاه‌ها، عرضه کتاب‌ها جهت فروش کپی‌رایت در نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب در کشورهای مختلف است. هم تجربه نشان می‌دهد و هم شرایط امروز، که این راه آن چنان برای ناشران و نویسندگان ایرانی مقدور نیست. زیرا هزینه‌های سنگین راهیابی به این نمایشگاه‌ها و ناآشنایی با قواعد شرکت در چنین مراکزی، عملا عده زیادی از نویسندگان و ناشران را از این دور خارج می‌کند. البته بماند که تا کتابی بخواهد در نمایشگاه عرضه شود و مورد تائید ناشران یا آژانس‌های پرنفوذ قرار بگیرد و بعد کپی‌رایتش فروخته شود و چاپ و توزیع شود، زمانی بسیار طولانی می‌طلبد. هرچند لازم است اشاره کنیم که ناشرانی مثل نشر جمال حتی در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران کپی‌رایت 36 عنوان از کتاب‌های خود را می‌تواند به یک ناشر ترکیه به فروش برساند، ولی گزارش‌ها و آمارها نشان می‌دهد که چنین موقعیتی برای کمتر ناشری رخ می‌دهد.

راه ساده‌تر و در دسترس‌تر این است که مخاطب کتابخوانی که از سیستم رایانه و اینترنت استفاده می‌کند، خودش بتواند به کتاب فارسی دلخواهش دست پیدا کند و عادی‌ترین راهی که به نظر می‌رسد، معرفی کتاب‌های فارسی در سایت آمازون است. سایتی که با سابقه کاری خود اعتبار زیادی را برای کتابخوان‌ها فراهم کرده و دسترسی به آن از جهات گوناگون آسان است. البته سایت گوگل پِلِی هم هست. اما اگر شما هم کتاب‌های ایرانی را در این سایت‌ها جستجو کنید، ممکن است به نتیجه خاصی نرسید.

بخش خوشحال‌کننده این است که ماجرای سایت آمازون به این قصه تلخ که هیچ کتابی از ناشران ایرانی در آن نیست، ختم نمی‌شود. کتاب‌هایی از نشر حوا، نشر سوره مهر و... در این سایت هست و نویسندگانی مانند رحماندوست کتاب‌هایشان را در این سایت به فروش گذاشته‌اند.

حضور کمرنگ ناشران در سایت‌های بین‌المللی

چرا سایت آمازون اینقدر دور از دسترس به نظر می‌رسد و چرا ناشران ما به دنبال بازار فروش کتاب در سایت‌های بین‌المللی نیستند؟ پاسخ این سوال مهم را نباید در پایین‌بودن کیفیت کتاب‌های فارسی جستجو کرد. بلکه اشکال از موارد دیگری است مثل: آگاهی نداشتن ناشران و نویسندگان از روند ورود به این سایت، هموار نشدن راه از سوی مدیران فرهنگی و گاه سنگ‌اندازی‌ برخی مسئولان و ناامیدی از فروش کتاب در دیگر کشورها به علت تاثیرپذیری از فروش کم کتاب در ایران. انتشارات جمال که عمده کارش، عرضه کتاب در نمایشگاه‌های بین‌المللی است و با قواعد شرکت در چنین نمایشگاه‌هایی به علت تجربه زیاد آشناست، تاکنون بارها تلاش کرده که در سایت آمازون کتاب‌های خود را به فروش برساند، ولی موفق نشده است.

مهدی نجفی، مدیر فروش نشر جمال، درباره علت توفیق نیافتن در این راه می‌گوید: «ما کتاب‌هایمان را با کیفیت بالایی به زبان‌های انگلیسی ترجمه کرده‌ایم. علاوه بر این که تاکنون چند باری خودمان اقدام به فروش کتاب در آمازون کرده‌ایم (چه از طریق تک‌فروشی و چه فروش رایت)، از چند آژانس ادبی هم همین درخواست را داشته‌ایم. معمولا در این روند، چند مرحله پیش رفته‌ایم و در نهایت، از رسیدن به نتیجه نهایی بازمانده‌ایم. نمی‌توانم بگویم کدام دلیل خاص هست که مانع از رسیدن به این هدف شده است. فقط مطمئن هستم از لحاظ کیفیت کتاب و ترجمه و... ما هیچ مشکلی نداریم..»

نجفی معتقد است که وزرات ارشاد باید یک ساختار اساسی برای ورود به سایت آمازون و سایت‌های مشابه ایجاد کند تا ناشران بدون صرف انرژی و هزینه مازاد بتوانند براحتی کتاب‌هایشان را در آنجا به فروش برسانند. و ناشران بسادگی فقط از طریق ارشاد اقدام کنند.

انتشارات سوره مهر در چند ماه اخیر اقدام به فروش کتاب‌هایش در سایت آمازون کرده و البته در این کار موفق بوده است. ابراهیم اسکندری‌پور، ‌کارشناس سوره مهر الکترونیک، نظر دیگری دارد و معتقد است که راهیابی به سایت آمازون آنقدرها کار دشواری نیست و می‌توان به نتیجه رسید و اقدامات نشر خود را گواهی بر ادعایش می‌داند. او معتقد است که حضور کمرنگ ناشران ایرانی در این سایت به علت نا آشنایی آنهاست و در این باره می‌گوید: «بعضی از ناشران حضور در آمازون را کاری بسیار سخت و دشوار می‌پندارند. در حالی که آنها نیازی نیست حتی هزینه خاصی برای فروش کتابشان داشته باشند. حتی دیجیتال کردن کتاب هم کار هزینه‌بری نیست.»

نویسندگان و آشنایی با فروش بین‌المللی کتاب

در ماجرای فروش کتاب در سایت‌های معتبر خارجی، تمام تقصیرها بر گردن ناشران یا حتی وزارت ارشاد نیست. بلکه بخشی از این اشکال متوجه نویسندگان می‌شود. بعضی از نویسندگان هیچ آشنایی خاصی با فروش کتاب در سایت‌هایی مثل آمازون ندارند. بنابراین برای رشد در این مسیر، نیازمند آگاه‌سازی آنان نیز هستیم تا در شرایطی که ناشر برای یافتن بازار جدید اقدامی نمی‌کند، نویسنده خود برای فروش کتابش تلاش کند.

اسکندری‌پور، درباره تجربه برخورد با نویسندگان مختلف درباره فروش کتاب‌هایشان مانند: زیتون سرخ، شطرنج با ماشین قیامت، فال خون و... در این روش می‌گوید: «ما به عنوان ناشر مسیر فروش کتاب‌ها در سایت آمازون را به عهده گرفته‌ایم. ولی بخشی از مساله متوجه نویسندگان می‌شود. زیرا باید زمانی را صرف توجیه‌کردن آنها کنیم. لازم است که نویسندگان ما نیز آگاه شوند که فروش نسخه دیجیتال کتاب باعث کاهش فروش کتاب‌های آنان نمی‌شود، زیرا خرید و فروش این نسخه‌ها در دیگر کشورها تحت قانون کپی‌رایت است. از طرفی باید باور کنیم که داخل کشور عده‌ای بدون اجازه ناشر و مولف اقدام به تولید پی‌دی‌اف کتاب در سایت‌های مختلف می‌کنند، حال چرا خود ما روند قانونی فروش کتاب را پیش نگیریم و منافع اقتصادی به دست نیاوریم؟»

البته ناآگاهی درباره این مساله را نباید به تمام نویسندگان تعمیم داد. اگر در سایت آمازون نام مصطفی رحماندوست، شاعر و نویسنده را جستجو کنید با کتاب‌های متعددی از او مواجه می‌شوید.

رحماندوست هم می‌گوید، زمانی از این روند آنچنان که باید خبر نداشته تا این که توسط یک سایت که واسطه فروش کتاب را در سایت آمازون به عهده گرفته، از چنین موقعیتی آگاه می‌شود و چند کتابش را در اختیار این سایت قرار می‌دهد. او درباره روند فروش کتاب‌ها در آمازون می‌گوید: «این سایت، کتاب‌های ایرانی را با زبان فارسی به صورت نسخه دیجیتال در اختیار سایت آمازون قرار می‌داد. اگر کسی کتاب را از آمازون خریداری می‌کرد، سایت آمازون نسخه دیجیتال کتاب را تکثیر می‌کرد و در اختیار فرد قرار می‌داد.»

رحماندوست که خود بیش از 85 عنوان از کتاب‌هایش را در سایت شخصی‌اش به صورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد، تاکید می‌کند که فروش کتاب در آمازون هیچ مغایرتی با قوانین چاپ و نشر ایران ندارد.

فارسی‌زبان‌ها را دریابید

اگر راه عرضه کتاب در عرصه نشر بین‌الملل باز شود و ناشران و نویسندگان بیش از گذشته در این راه قدم بردارند، یک تیر با چند نشان است.

از یک طرف ناشران با بازاری جدید از مخاطبان مواجه می‌شوند که خصوصا با توجه به مابه‌التفاوت قیمت دلار، درآمد خوبی برایشان حاصل خواهد شد تا جایی که حتی می‌تواند در بعضی مواقع جبران فروش‌های کم داخل کشور را هم بکند. از طرف دیگر باید به خاطر داشته باشیم که مخاطب کتاب فارسی زبان فقط ایرانی‌های داخل کشور نیستند. مخاطب این کتاب‌ها در حوزه نشر بین‌الملل، به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند: ایرانی‌های خارج از کشور، شرق‌شناسانی که به دنبال منابعی با زبان فارسی هستند، فارسی‌زبان‌هایی که عمدتا در کشورهای شمال ایران زندگی می‌کنند، در نهایت، آن دسته از دانشجویان خارجی که در کشورهای مختلف مشغول یادگیری زبان فارسی هستند. رساندن کتاب‌های فارسی به دست آنان، علاوه بر اشاعه‌اندیشه ایرانیان، کمک به رواج زبان فارسی و زنده ماندن آن در میان مردمان دیگر کشورهاست.

حورا نژادصداقت ‌‌‌/‌‌ جام‌جم