انصاف در جامعه

چنانچه در جامعه معتدل و با انصاف،‌ داد مظلوم از ظالم ستانده شود، هر گونه عوامل و بسترهای افراطی و تفریطی در اذهان افراد اعم از خرد و کلان جامعه و منصفان آن باطل محسوب می‌شود، پس کسب این فضیلت در جوامع بشری سبب سوق آن برای کاستن از هر گونه تضاد و نابرابری در هر شکل و صورت آن خواهد بود. جامعه‌ای که اعتدال و انصاف اقتصادی را سرلوحه امور باطنی و ظاهری خود قرار دهد، شکاف‌ و آسیب‌های عدیده و خانمانسوز ناشی از ایجاد چنین معایبی را پیشگیری کرده، در نتیجه نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها و مشکلات عدیده اجتماعی، در چنین فضایی کمتر به چشم خواهد خورد.

در جامعه شیعی که پیرو راستین حضرت ختمی‌مآب(ص) و ائمه اطهار(ع) هستند، انصاف امری پسندیده محسوب می‌شود. سیره این وارستگان علما ‌و عملا خود گواه مدعاست که حضرات ایشان از هر گونه افراط و تفریط به جد پرهیز کرده و آن را مذموم و موجب مرض و بروز انواع بیماری‌های روحی و جسمی برشمرده‌اند چنان که در توصیه‌های ایشان رعایت انصاف و عدالت در بیشتر موارد معلوم و مشهود است. ایشان در فرمایشات خویش نیز انصاف و اعتدال در قضاوت، ‌دوستی‌ها و معاشرت‌ها، خواب، خوراک و... را بجد از پیروان راستین خود خواستار شده‌اند، چون افراط و تشدید ناشی از آن و تفریط و سستی برخاسته از آن در هر امری خرد جامعه را به تباهی کشانده و مانع رشد و پویایی و نورانیت جامعه و افراد آن می‌شود؛ پس اگر اعتدال و انصاف در رفتار و کردار خرد و کلان آحاد آن جامعه نصب‌العین شود مهر و محبت و جذب قلوب به حق و حقیقت در آن جامعه به مرور رونق و تزاید یافته، افراد آن جامعه رو به کمال و فلاح حقیقی الی‌الله ره می‌یابند، اما افراط و تفریط موجب می‌شود تا به عناوین مختلف حق‌الناس بر ذمه (بنابر وسعت، شدت، ضعف اعمال و در نتیجه حاصله از آن) بر افراد معین شود و حق‌الناس طبق فرمایش قرآن عظیم‌الشان و دستورات صریح حضرت ختمی‌مآب(ص) و حضرات ائمه(ص) از گناهان بزرگ محسوب و گذر از دادگاه عدل الهی با وجود حق‌الناس بر‌ذمه فرد، کاری بس گران است و عقوبت حق‌الناس مانع از فلاح حقیقی و رسیدن به قرب حضرت جانان خواهد بود.

لذا انصاف در جامعه را توان شاخص توازن و ترازوی‌ جامعه برشمرد که اگر هر کدام از کفه‌ها رو به یک سمت سنگینی کند آثار و اثرات آن دامن آحاد جامعه را در کوتاه یا بلندمدت خواهد گرفت و جبران خسران و تبعات ناشی از آن نیز مستلزم صرف نیرو و هزینه‌های مضاعف نسبت به رعایت انصاف در بزنگاه‌ها خواهد بود.

حضرت مولا(ع) فرموده‌اند که گناه نکردن آسان‌تر از توبه بعد از گناه است و خردمندان نیز می‌گویند پیشگیری بهتر از درمان است؛ پس اگر انصاف و اعتدال سرلوحه خرد و کلان افراد و نهادهای کوچک و بزرگ یک جامعه مدنی قرار گیرد، پویایی و بالندگی در آن بهتر و سریع‌تر به رشد معنوی و سیر کمال انسانی و الهی خواهد انجامید.

هوشنگ شکری / جام‌جم