سفرهای ایرانیان از دریچه آمار

نشانه دیگر، تلویزیون است. این همه خبر از ترافیک‌های سنگین در محورهای پرتردد ایران از اتوبان قزوین گرفته تا چالوس و محور چناران ـ مشهد. آمارهایی هم که در سال‌های اخیر از مسافران داده می‌شود نشانگر این واقعیت است. (بگذریم از روش جمع‌آوری آمار که منتقدانی دارد) نگاهی به این آمارها ما را به این نکات رهنمون می‌کند که ایرانیان چقدر سفر می‌روند، کجا می‌روند و چگونه سفر خود را می‌گذرانند.

سوال نخست این است که چه تعداد ایرانی به سفر می‌روند؟ آخرین آمار سالانه مرکز آمار متعلق به سال 1390 است. در دو فصل پررفت و آمد این سال یعنی بهار و تابستان به‌صورت حدودی از میان 20 میلیون خانوار ایرانی، 11 میلیون خانوار به سفر رفته‌اند، یعنی کمی بیش از 50 درصد. آمار بهار سال 1391 یعنی یک سال بعد نشان می‌دهد تقریبا همین وضع میان خانوارهای ایرانی حاکم بوده است. مجموع سفرهای خانوارهای ایرانی در سال گذشته 104 میلیون در دو فصل بوده است. این به آن معناست که هر خانوار در این دو فصل نزدیک به ده سفر داشته است. از مجموع 105 میلیون سفر انجام شده در دو فصل سال 1390، دو میلیون سفر خارجی انجام شده است. جالب است بدانید در بهار سال 1391 نسبت به سال قبل سفرهای خارجی حدود 200 هزار مورد کمتر شده و در عوض حدود 17 میلیون سفر داخلی به مجموع سفرها افزوده شده است. بحران ارز، مهم‌ترین دلیل این تغییرات بوده است. از نظر هزینه هم میانگین هزینه برای یک سفر داخلی 64 هزار تومان شده که بیش از دو برابر سال قبل از آن است و میانگین هزینه برای سفر خارجی هم 400 هزار تومانی بیشتر شده است. از میان این سفرها حدود 65 درصد با اقامت شبانه بوده و 35 درصد بدون اقامت شبانه؛ چیزی که در اصطلاح به آن پیک‌نیک می‌‌گویند. جالب است بدانید سال گذشته یعنی سال 1391 میزان مسافرت‌های بدون اقامت شبانه حدود 10 درصد بیشتر شده که احتمالا اثری از شرایط اقتصادی است.

هدف ایرانیان از سفر رفتن چیست؟ آمار مرکز آمار نشان می‌دهد 50 درصد از مردم برای دیدن اقوام و بستگان خود به سفر (با اقامت شبانه) می‌روند. شاید همین موضوع بتواند این را هم توضیح دهد که چرا نیمی از مردم به سفر می‌روند، چون تقریبا نیمی دیگر از مردم خود را برای میزبانی آماده می‌کنند. این ادعا وقتی ثابت می‌شود که بدانید 70 درصد مردم ایران وقتی به سفر می‌روند از خانه اقوام و بستگان به عنوان سکونتگاه خود استفاده می‌کنند. تفریح و زیارت اهداف دیگر مردم از سفر است. 9 درصد سفرها هم به قصد خرید، آموزش یا درمان بوده است.

آیا سفر بدون جا و مکان ممکن است؟ همان‌طور که گفتیم بیشتر ایرانیان از خانه اقوام و بستگان خود برای سکونت استفاده می‌کنند. ویلا و آپارتمان‌های اجاره‌ای با 8 درصد، اقامتگاه‌های عمومی و سازمانی با 10 درصد و ویلا و آپارتمان شخصی نزدیک به 5 درصد دیگر اماکن مورد استفاده ایرانیان برای سکونت هستند. از نظر وسیله مورد استفاده هم، وسیله نقلیه شخصی بیش از 50 درصد مسافران را از مبدا به مقصد رسانده و پس از آن اتوبوس و ماشین‌های کرایه قرار دارند. اگر شناورها را در نظر نگیریم، هواپیما کمترین استفاده را میان مردم ما داشته است.

هم وسیله نقلیه و هم مکان مورد استفاده برای اقامت، هزینه دارد. علاوه بر این، هزینه‌های دیگری هم وجود دارد که باید محاسبه شود. مرکز آمار می‌گوید هزینه سفر داخلی خانوارهای ایرانی در هر فصل نزدیک به دو هزار و 850 میلیارد تومان بوده که از این میزان دو هزار و 450 میلیارد تومان برای سفر با اقامت شبانه و 400 میلیارد تومان هم برای سفر بدون اقامت شبانه است. این به آن معناست که تقریبا هر سفر داخلی به صورت میانگین 27 هزار تومان خرج داشته است. بیشترین هزینه برای حمل و نقل، مواد خوراکی و دخانی و هزینه درمانی پرداخت شده است. در سفرهای خارجی هم حدود 1500 میلیارد تومان در مجموع دو فصل خرج شده که سهم هر سفر 940 هزار تومان بوده است. بیشترین هزینه سفرهای خارجی مربوط به تور بوده است. اگرچه سفرهای خارجی اکثر مردم با تور است، اما آمارها نشان می‌دهد کمتر از 2 درصد مردم با تور به سفر داخلی می‌روند.

شاید بهتر باشد در اینجا نگاهی عمیق‌تر به وضع سفرهای خارجی ایرانیان داشته باشیم. بی‌تردید ترکیه مهم‌ترین مقصد ایرانیان برای سفرهای خارجی است. گزارش شرکت فرودگاه‌های کشور نشان می‌دهد از 30 مسیر هوایی پر تردد ایران در اردیبهشت امسال، هشت مسیر با مبدا یا مقصد ترکیه بوده است. همین آمارها نشانگر این است که فقط از مبدا استانبول یا به مقصد این شهر در اردیبهشت، 58 هزار نفر جابه‌جا شدند. آمار دیگری نشان می‌دهد هفته‌ای 5000 ایرانی فقط به آنتالیا می‌روند. آمار کلی سال 2012 ترکیه هم نشان می‌دهد در یک سال حدود یک میلیون و 700 هزار ایرانی به این کشور سفر کرده‌اند. جای تاسف دارد که در این شرایط، مسئولان ایرانی پرواز هواپیماهای ایرانی به برخی مقاصد ترکیه را ممنوع کردند تا سود حمل و نقل این سفرها هم به جیب شرکت‌های ترک برود؛ شرکت‌های هواپیمایی که امروز تبلیغاتشان تمام تهران را فراگرفته است. در عین حال حدود 700 هزار نفر هم به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و به طور مشخص به دبی می‌روند. سفیر تایلند هم مدتی پیش از ویزای 160 هزار ایرانی در یک سال سخن گفته بود. مالزی، اندونزی و مالدیو هم در شرق آسیا میزبان ایرانیان هستند. در عین حال مقاصدی همچون برزیل هم مورد توجه گردشگران ایرانی است. البته مقاصدی مانند نپال و کوه اورست آن، اسکاندیناوی و قطب شمال، کنیا و حیات وحش آن و نیز مصر (تا مدتی پیش) در فهرست سفر برخی ایرانیان بود. سفرهایی که در کنار سفر به ایالات متحده و اروپا می‌تواند برای ده روز، از پنج تا 20 میلیون تومان قیمت داشته باشد. حالا دیگر می‌توان گفت ایرانیان اهل سفر هستند، حتی اگر شرایط اقتصادی خیلی سخت باشد.