توسعه آزادی بیان در گرو سعه صدر مسئولان است

پس از انتخابات 88، رهبر معظم انقلاب در خطبه‌های نمازجمعه بیست و نهم خرداد سال 88 ضمن برشمردن نقاط ضعف و قوت مناظره‌های نامزدهای ریاست جمهوری که آن زمان برای نخستین‌بار برگزار شد، تاکید کردند چه خوب است مناظره‌ها در طول سال ادامه پیدا کند که همه هیجانات پشت سر انتخابات نرود، اما این کار که باید طبیعتا در حوزه سیاسی صدا و سیما عملیاتی می‌شد تا آبان 91 روی زمین ماند تا این که معاونت سیما در «دیروز، امروز، فردا» با مناظره آقایان شریعتمداری و اصغرزاده آن را کلید زد و پس از آن هم برنامه «پایش» مناظرات را در حوزه اقتصاد ادامه داد و دیدیم اثرات بسیار مثبتی در فضای جامعه داشت و با همین مناظرات پراکنده و متناوب در 9 ماه مانده به انتخابات ما فضای پرنشاط، اما بسیار آرام و اخلاقی را در مناظرات و انتخابات ریاست جمهوری 92 داشتیم و ادامه این کار در قالب برنامه مناظره قطعا آغاز راهی بسیار مبارک است که البته ادامه‌اش بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.

معتقدم این برنامه رفته‌رفته جا می‌افتد و به پختگی لازم به لحاظ شکل و محتوا خواهد رسید، گرچه آنچه هم اکنون در حال پخش است برنامه‌ای قابل قبول است. همان‌طور که رئیس سازمان هم در افق رسانه 33 به آن اشاره و از این برنامه ابراز رضایت کرد.

لزوم سعه صدر مسئولان

به‌عنوان یک مجری ـ سردبیر معتقدم برنامه مناظره به کمک و هم‌اندیشی‌های بسیاری نیاز دارد و مهم‌ترین نکته این است که گروه‌های مختلف و مسئولان سیاسی سعه‌صدرشان را بیشتر کنند. ممکن است 90 درصد بحث درست باشد و ناخواسته 10 درصد به یک طرف بحث روی آنتن جفا شود. بهتر است برای این که فرهنگ مناظره و آزادی بیان در جامعه فراگیر شود به جای اعتراض و شکایت، سعه‌صدر نشان دهند تا فرهنگ مناظره به صورت عملیاتی در نظام اسلامی ما جا بیفتد تا همان‌گونه که در مردم‌سالاری دینی کم رقیبیم در فضای نقد و نقادی منصفانه و مناظرات نیز الگویی به دنیا ارائه کنیم.

در عین حال مهم‌تر از این هدف بلندمدت و عمیق‌تر از آن، این است که تامل و صبوری و همراهی مسئولان و سیاسیون در این عرصه با رسانه ملی سبب می‌شود مردم هر روز اطلاعات و آگاهی بیشتری کسب کنند و جامعه‌ای رو به رشد داشته باشیم که هر لحظه بدقت کارگزاران خود را رصد می‌کند و این خود یک گام بلند درمبارزه با فساد بویژه در عرصه‌های اقتصادی، اداری و اجتماعی است.

برنامه مناظره، نقطه آغاز خوبی است، اما نقطه پایانی نخواهد بود و ما باید تلاش کنیم مناظره فقط به این برنامه و یک ساختار مشخص منتهی نشود. باید فضای چالشی، مناظره و بحث را در برنامه‌های دیگر گسترش دهیم تا به رشد و حد مطلوب در این زمینه دست یابیم.

بدون بینش سیاسی نمی توان مجری شد

اجرای برنامه‌های سیاسی به‌یقین حساسیت‌هایی دارد که برنامه‌های دیگر فاقد آن هستند. در عرصه سیاسی باید با دقت و شدت بیشتری مراقب منافع ملی و خط قرمز‌ها بود. اعتراض به برخی بحث‌ها در همان لحظه و روی آنتن از طریق پیامک‌ها و تماس تلفنی به گوش ما می‌رسد.

شما نمی‌توانید مجری یک برنامه سیاسی را پیدا کنید که عقیده سیاسی مختص به خود نداشته باشد. اصلا اگر یک مجری بینش سیاسی نداشته باشد نمی‌تواند مجری برنامه‌ای سیاسی شود. این خود جزو سختی‌های کار است، چراکه باید این بینش را در بحث‌ها و مناظره‌ها پنهان کند و کاملا بی‌طرفانه اجرای برنامه را انجام دهد. آزمایش سختی است، چرا که اگر مجری دقت لازم را نداشته باشد به دلیل وجود بینش و تفکر سیاسی‌ای که در ضمیر ناخودآگاه او به مرور زمان نشسته است، ممکن است حرفی بزند که جبهه‌گیری محسوب شود و این بزرگ‌ترین آفت است.

البته آفت دیگر در این زمینه برای مجری، تطمیع‌شدن او از سوی جناح‌های مختلف سیاسی یا آدم‌های بانفوذ اقتصادی است که دستی در سیاست دارند. اگر یک لحظه غفلت کنید و خدای‌نکرده غافل شوید از خداوند متعال و آموزه‌های اهل بیت(ع) به این دام گرفتار می‌شوید. واقعا مهم‌ترین دعا برای امثال بنده حقیر این است که خدا عاقبت بخیرمان کند و یک لحظه ما را به خود وانگذارد.

ویژگی‌ مهم برنامه سیاسی، به‌روز بودن آن است

تولید برنامه سیاسی پیچیده است، مثلا نمی‌توان موضوع برنامه‌ها را از یک ماه قبل مشخص کرد، البته امکان چنین برنامه‌ریزی‌ای وجود دارد، اما به‌یقین یکی از چهار برنامه هفتگی که در یک ماه برگزار می‌شود تغییر خواهد کرد، چون برنامه سیاسی متکی به اتفاق‌ها و جریان‌هایی است که در جامعه رخ می‌دهد و اگر آن جریان را پوشش ندهد و براساس برنامه‌ریزی قبلی حرکت کند با استقبال مخاطب رو به رو نخواهد شد. یکی از ویژگی‌های مهم برنامه سیاسی به‌روز بودن آن است و همین کار پیش تولید را سخت می‌کند و گاهی پیش می‌آید چند ساعت مانده به شروع برنامه، موضوع و مهمانان و ماجرا تغییر می‌کند و برنامه با موضوع و مهمانانی دیگر روی آنتن می‌رود.

رسانه ملی هم فارغ از این که چه فردی در راس آن نشسته و تفکری دارد به دلیل فراگیری و مخاطب گسترده‌اش با حساسیت‌های بالایی روبه‌روست. نمی‌توان در همه‌جا و همه لحظات موضعگیری شفاف و صریحی داشته باشیم. ما باید حواسمان باشد مهمانان خط‌‌قرمزها را رعایت و در مسیر سیاستگذاری رسانه حرکت کنند و این کار مجری را بسیار سخت می‌کند. مجری، سردبیر، تهیه‌کننده و برنامه‌ساز سیاسی باید درعین حال که کاملا حواسش به حساسیت‌ها و خط قرمزهای جامعه و سیاستگذاری به روز رسانه باشد، نوآوری و حرف جدیدی را که برای مخاطب جذاب باشد نیز در برنامه‌شان بگنجاند و این در بیشتر موارد و لحظات کاری بس دشوار است.

محمد حسین رنجبران