فانتزی‌های ایرانی

می‌توان بجای ماکروویو برای گرم کردن غذا به همان اجاق گازهای قدیمی اکتفا کرد اما امروزه ماکروویو در خیلی از خانه‌ها وجود دارد. می‌شود بجای فرش با یک گلیم ساده کف را پوشاند. شما از کدام دسته آدم‌ها هستید؟ از آن دسته انسان‌ها که اشیا را وابسته به کارکردشان می‌دانید یا از آن گروهی هستید که ظاهر و زیبایی یک وسیله برایتان اهمیت بیشتری دارد؟ خلاصه این‌که جنبه تزئینی اشیا را مهم‌تر می‌دانید یا کاربردشان را؟ شاید هم آنقدر معقول و معتدل هستید که می‌گویید هم کاربرد و هم زیبایی. هر کشوری فانتزی‌ها و زیبایی‌های خاص خود را دارد. این تصور از زیبایی و تزئین برآمده از فرهنگ‌ها و دسته‌ای از عقاید است که بستر تربیت و سلیقه‌داری افراد می‌شود. در اینجا نگاهی به پاره‌ای فانتزی‌های مختص ایرانیان خواهیم کرد که از گذشته فرهنگی و ترکیبات فکری این جامعه است.

قدمت و سنت؛ ابزار فانتزی‌سازی

در بسیاری از خانه‌های ایرانی نوعی تمایل فراگیر به کالاهایی مشاهده می‌شود که بویی از قدمت دارد، گویی این اشیا اصالت خانوادگی، دارندگی موروثی، داشتن اصل و نسب و ریشه را نشان می‌دهد. استفاده از قالی و فرش دستبافت ایرانی در رج بالای چهل که با نخ و ابریشم بافته شده، زینت بخش خانه‌های این دسته از ایرانی‌ها است که البته عام‌ترین و هنرمندانه‌ترین این تزئینات است. این گروه معمولا خانه‌هایشان را با انواع نقره‌جات قدیمی، بشقاب‌ها و ظروف تاریخی (یا بیشتر تاریخی‌نمای) دست‌ساز تزئین می‌کنند و آیینه و شمعدان نقره همیشه بر طاقچه خانه‌شان قرار دارد. چراغ‌های لاله هم یکی دیگر از این اشیای فانتزی است که دیگر کارکرد روشنایی بخشش را از دست داده و به دکوری با ارزش و زیبا و قدمت‌دار بدل شده است.

گلیم و گبه و دست بافته‌های پشمینه برای مفروش‌کردن خانه‌ها استفاده می‌شود. سماور ذغالی گوشه‌ای به شکل تزئین شده قرار گرفته و در گوشه دیگر آفتابه و لگن، صندوقی قدیمی هم در کنار مبلی چوبی قرار دارد و احتمالا با ترمه تزئین شده است. در این خانه‌ها سلیقه صاحب خانه معمولا استفاده از ظروف سفالی است و رومیزی‌های قلمکاری شده سفره این خانه‌هاست. افرادی با این نوع سلیقه معمولا از زیورآلات سنتی، ملیله یا مینا کاری شده استفاده می‌کنند و علامت چشم‌زخم و نظرقربانی در پوشش‌شان دیده می‌شود. لباس‌هایشان ازانواع بافت‌های سنتی و پارچه‌های ایرانی است. لباس‌هایی که تقلیدی است از لباس‌های محلی مناطق مختلف ایران. بر دیوار خانه‌هایشان نقاشی‌های ایرانی و قهوه‌خانه‌ای در قاب‌های خاتم به چشم می‌خورد. حالا هم که بازار لباس‌هایی با دوخت سنتی و الیاف طبیعی داغ است و هر روز مغازه‌هایی با این ادعا افتتاح می‌شود، استفاده از این سلیقه رواج بیشتری هم یافته است.

غیرفانتزی‌هایی با کارکرد زیبایی‌شناسانه

بعضی از افراد با نوع پوشش‌شان و استفاده از اشیای مذهبی اعتقادشان را بیان می‌کنند. شاید اصطلاح فانتزی در این مورد صحیح نباشد چرا که کارکرد اعتقادی و حتی معنوی چنین اشیایی غلبه دارد. اما در هر حال این کالاها زینت بخش خانه انسان‌های متدین است که ضمن اعلام اعتقاد، به خانه‌هایشان زیبایی مورد نظرشان را می‌بخشد. به عنوان مثال استفاده از نام الله در زیورآلاتی مثل گردنبند یا انگشتر نمونه‌ای از پوشش متدینین است. مثال دیگر وان‌یکاد یا نام معصومین به عنوان زیور و آویز یا به شکل تابلو فرش نفیس بر دیوار منزل است. این افراد در خانه‌هایشان از شمایل امامان و امام زادگان و شهدای اسلام استفاده زیادی می‌کنند. معمولا سر در خانه‌ها به نوشته‌ای قرآنی مزین شده است یا بسم‌الله بر آن آویخته شده است.

فانتزی‌هایی از جنس طبیعت

گروهی از افراد خانه‌هایشان را با انواع گل و گیاه و گلدان‌های متفاوت تزئین و محیطی از منزل را شبیه باغچه‌ای کوچک درست می‌کنند. سلیقه آنها در پروراندن و رسیدگی به گیاهان، خانه‌هایشان را با طراوت و شاداب و متفاوت‌تر از بقیه خانه‌ها می‌کند. آنها آن بخش از شخصیت‌شان را که مربوط به زایندگی و رویاندن و جان دادن است در معرض دید قرار می‌دهند. دوستی با طبیعت که پیش از هر زمان دیگر نیازش در انسان حس می‌شود در بین این خانواده‌های ایرانی بسیار رواج یافته. ایرانیان از ایام دور با نبض طبیعت زیسته‌اند و لذا تعجبی ندارد اگر تزئینات منزلشان برساخته این عادت نیکوی دیرینه باشد.

نیاز به مجلل بودن، باشکوه بودن و آراستگی‌بخشی از نیاز‌های انسان است که مستقیم با روحیه فرد در ارتباط است. احساس زیبایی و زیبا جلوه کردن، به چشم آمدن و دیده شدن رضایت درونی افراد را هم سبب می‌شود و نادیده گرفتن آن نشدنی و غیرضروری است.

پری بهار / جام‌جم