حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
قطار دوبله ایران سر از زیرزمین در آورد
مدتی است در کنار برخی رشتههای هنری که محافظتکننده بدنه فرهنگ و پاسداشت زبان و ادبیات فارسی است با خط قرمزهایی مواجه میشویم که بسادگی نمیتوان از آنها عبور کرد، چرا که آسیبهای احتمالی آنان بیش از آنچه تصور میشود، است.
هر چند اگر چشمانمان را کمی باز کنیم و به اطراف خود نگاهی بیندازیم متوجه میشویم بلای خانمانسوز زیرزمیننشینی فقط مخصوص هنرهای هفتگانه نیست و در گوشه و کنار برخی مشاغل، حواشی بسیاری از این دست و از جنس خودشان و تاثیرگذار بر آنها دیده شده است، اما آنچه پیش از آن بارز بوده و رخ مینموده دامنگیرشدن عرصه موسیقی در زیرزمین بوده است. سالها در عرصه موسیقی با مشکلاتی چون کارهای غیرقانونی و بدون مجوز و در اصطلاح زیرزمینی روبهرو بودیم. پس از رایجشدن اصطلاح موسیقی زیرزمینی و به دنبال آن انتشار آثار این گروه در بازار، همه به فکر راه چاره افتادند، اما مدت زمانی بعد، بسیاری چیزها به فراموشی سپرده شد و برخی یادآور شدند موسیقی زیرزمینی معنا ندارد. موسیقی، موسیقی است.
بسیاری دیگر نیز در این عرصه اظهار کردند ممانعت از برخی کارهای جوانان در این حیطه سبب بروز این آسیبها میشود. عدهای هم به طور کل ریشه و پایه این نوع موسیقی را با تبر زدند. با همه این دیدگاهها و نقد و نظرها، موسیقی زیرزمینی همچنان آرام به زندگی خود ادامه میدهد، اما این مساله فقط موسیقی ایرانی را درگیر نکرد و به هنر دوبله ایران نیز رسوخ کرد و این روزها، هنر دوبله است که با دوبلههای زیرزمینی مواجه شده و از قطار زیرزمینیها واگنی به آن تعلق گرفته است؛ هنری که به یقین میتوانیم آن را دنباله هفت هنر بدانیم و از آن به عنوان هنرهشتم یاد کنیم. چون در سالهایی که ایران عرصه تاخت و تاز فیلمهای خارجی و حتی صامت بود تنها حوزهای که توانست به رونق و گسترش این نوع فیلمها کمک کند هنر دوبله بود، که سبب شد جامعه ایرانی در رویارویی با فیلمهایی که زبان و مفهومشان ناآشنا و بیگانه مینمود توجه گزینشی اختیار نکند و به یکباره دیدگان خود را از این نوع فیلمها بر نگرداند. دوبله با اتصال دوباره میان مردم و این گونه فیلمها، راه آشنایی با دیگر فرهنگها را همچنان باز نگه داشت.
حال بماند چقدر موضعگیریها و انتقادها از سوی مخالفانی نخبهگرا بر این هنر وارد شد. البته بسیاری از این انتقادها به سبب این که تغییر ماهیت یک اثر هنری را به واسطه دوبله بیان میکردند، صحیح بود، اما ذکر این نکته الزامی است که دوبله ایران از جمله حیطههایی به شمار میآید که با اصل رعایت امانت، هنرمندانه به این فعالیت پرداخته است. به گونهای که این هنر گاه حکم نوستالژی برای بسیاری از مردم داشته و بیشتر از آن که فیلم و اثر سینمایی بر ذهن و زبان مخاطب ماندگار باشد صداپیشگی آن اثر بر روح و جان مردم باقیمانده و سبب رویآوری و توجه بیش از پیش به این هنر و اظهار علاقه برای کار در این حوزه شده است. هنری که توانست فیلمهایی را که از ساخت و پرداخت مناسب برخوردار نبودند با صداپیشگی حرفهای و هنرمندانه، در ردهبندی بهتر و بالاتری قرار دهد. گذشته از تمام رویدادهای خوشایندی که دوبله مسبب آن بوده است امروزه با مشکلاتی در این عرصه روبهرو شدهایم که قلب بسیاری از پیشکسوتان و کسانی را که در این حوزه مشغول کار هستند به درد آورده است. با رونق گرفتن دوبلههای فارسی در شبکههای ماهوارهای و پیشرفت روزافزون آنان در دوبله فارسی، از گوشه و کنار این خبر به گوش میرسد که ضبط دوبله فارسی برخی فیلمهای شبکههای ماهوارهای در ایران و به صورت غیرقانونی انجام میگیرد و تاکنون اقدامات قاطعی برای جلوگیری و مبارزه با آنان ترتیب داده نشده است. غلامعلی افشاریه از جمله پیشکسوتان این حرفه است که دوبلههای زیرزمینی را امری نادرست و غیر اصولی میداند. او میگوید: گزینشهای سخت برای کار در حرفه گویندگی تا حدوی بجاست؛ چون این حرفه با شرایطی که از لحاظ کاری دارد از جمله حجم پایین کار و وجود دوبلههای زیرزمینی که کارها را درجای دیگر غیر از مراکز قانونی آن دوبله میکنند ظرفیت کمی برای پذیرش نیروهای جدید و جوان دارد.
وی اظهار کرد: هم اکنون بسیاری از گویندگان باسابقه نیز حتی با داشتن ثبات شغلی در این حرفه، مخارج زندگی خود را بسختی تامین میکنند.
صداپیشه زورو در پاسخ به این پرسش که دوبلورهای زیرزمینی به لحاظ کاری خبره و حرفهای هستند یا خیر، بیان کرد: آنچه اهمیت دارد تنها خبرگی نیست، بلکه قضاوت و رضایت مردم است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
غلامعلی افشاریه با بیان این که دوران طلایی برای دوبله ایران در فاصله سالهای 60 تا 70 بوده است، افزود: طی این سالها دوبله ایران بر اساس اصول و قواعد خود که جذب افراد حرفهای و آشنا با دوبله بود، پیش رفت و همه کارها با حساب و کتاب انجام میشد. وی در ارتباط با داشتن مجوز در این حرفه گفت: قطعا اعضای سازمان سینمایی دارای مجوز هستند، اما با توجه به این که اکنون گویندگی بخش مستند را به عهده دارم هنوز هم متاسفانه کسانی هستند که بدون مجوز فعالیت میکنند و عضو انجمن گویندگان نیستند و باید گفت گاه بخش اعظم کار ما را کسانی انجام میدهند که عضو انجمن گویندگان نیستند، اما در هر صورت باید منتظر و امیدوار باشیم این مشکلات بزودی حل شود و بار دیگر دوبله در ایران روند آرام و رو به رشد خود را طی کند.
سارا فتحآبادیپور
گفت و گو
