20 سال کنسرت موسیقی روی دیوار

پس در این دوران پوسترها نقش کلیدی و چه بسا حیاتی را در برقراری ارتباط میان مخاطب و هنرمندان موسیقی داشتند و پلی می‌شدند برای شرکت مردم در یک رویداد هنری. بخشی از این پوسترها این روزها مهمان دیوارهای طبقه سوم موزه هنرهای دینی امام علی(ع) شده‌اند و 69 پوستر مربوط به رویدادهای موسیقایی دهه‌های 40 تا 60 به نمایش درآمده است.البته بیشتر این پوسترها مربوط به گرو​ه های کلاسیک و سنتی است و به طور طبیعی آثار خوانندگان مساله دار را شامل نمی شود.در این نمایشگاه آثاری از طراحان گرافیکی همچون ژوبین آصف‌جاه، صادق بریرانی، ابراهیم حقیقی، بهزاد حاتم، درخشانی، قباد شیوا، حسن فوزی‌تهرانی، مرتضی ممیز، محمد وجدانی و.. روی دیوار رفته است.

نگاهی به این پوسترها می‌تواند فارغ از بررسی تفاوت‌های تکنیکال آنها با پوسترهای موسیقی امروزی نکات دیگری را بر ما روشن کرده و پرسش‌هایی را هم در ذهنمان ایجاد کند. فکر می‌کنم اگر شما هم مثل من چند بار همه پوسترهای موجود در این نمایشگاه را نگاه کنید ناخواسته در ذهنتان مقایسه‌ای میان پوسترهای موسیقی در گذشته و امروز خواهید داشت. نخستین پرسشی که برای من پیش آمد این بود که چرا در دهه‌های 40 تا 60 در پوسترهای موسیقی کمتر از چهره خواننده یا نوازنده‌های مطرح استفاده می‌شده است؟ هرچه باشد امروز اغلب ما عادت داریم تصویر بزرگی از خواننده یا نوازنده مشهور گروه را گوشه‌ای از بنرها و پوسترها ببینیم و چه بسا ذهنمان عادت کرده باشد​ براساس دیدن چهره‌های موجود روی یک پوستر به خرید بلیت آن کنسرت ترغیب شود.

وقتی این موضوع را با فرزاد ادیبی، هنرمند گرافیست مطرح می‌کنم، می‌گوید: من کم و بیش در جریان برخی سفارش‌های موسیقی امروز بوده‌ام و می‌دانم سفارش‌دهندگان اصرار دارند تصویر خواننده یا نوازندگان مطرح و برجسته هر گروه روی پوستر یا کاور سی دی دیده شود. البته این کار ابتدایی‌ترین و معمولی‌ترین برخورد در طراحی پوسترهای موسیقی است.

کار یک طراح پوستر به اندازه مترجم یک کتاب فلسفی دشوار است، چرا که او باید بتواند متن یا یک اثر موسیقی را به تصویر ترجمه کند. ادیبی در این باره می‌گوید: هر قدر اموری که با آنها روبه‌رو هستیم تجریدی‌تر و انتزاعی‌تر باشد تبدیل آنها به پوستر هم دشوارتر می‌شود. موسیقی هم یکی از انتزاعی‌ترین هنرهاست و طراحی پوستر برای آن مانند ترجمه از زبان مبدا به مقصد دشوار است.

این دشواری اما در پوسترهای به نمایش گذاشته شده در موزه امام علی(ع) به شکلی زیبا و هنرمندانه رعایت شده است. این طراح گرافیک در این باره توضیح می‌دهد: در گذشته نگاه‌ها به طراحی پوسترهای موسیقی کاملا هنری بود و سفارش‌دهندگان اجازه می‌دادند هنرمندان گرافیست کارشان را بدرستی انجام دهند و اصراری بر حضور چهره‌ها در پوستر نداشتند. او ادامه می‌دهد: اکنون با پوسترهای موسیقی بدترین برخوردها می‌شود. پوستر باید بتواند برگردان درستی از موضوع به زبان تصویر باشد و حتی در همین نمایشگاه آثاری روی دیوار رفته‌اند که در آنها هیچ تصویری هم به چشم نمی‌خورد و طراحان آنها با به کارگیری فونت‌ها و نوشتن اطلاعات، اجرای یک برنامه موسیقی در شکلی خاص، اطلاع رسانی را به طور کامل انجام داده‌اند. فرهاد مشکات و قباد شیوا از جمله هنرمندانی هستند که طراحی چنین پوسترهایی را تجربه کرده‌اند.

ادیبی تاکید می‌کند که نمی‌توان گفت همه پوسترهای امروزی که چهره یک خواننده یا نوازنده را روی خود دارند موفق نیستند، اما طراحی چنین پوسترهایی نوعی ابتذال در کار است. او می‌افزاید: هر چند امروزه پوستر دیگر کارکرد گذشته را برای مخاطبان ندارد و مدیاها و رسانه‌های دیگر این وظیفه را به عهده گرفته‌اند اما باز هم نمی‌توانیم از پوسترها به​عنوان سندهای تاریخی دور شویم. چون نقش اساسی را در ثبت یک رویداد هنری مانند کنسرت دارند و برگردان تصویر روی دیوار برگزار‌کننده کار هستند.

ادیبی تاکید می‌کند: برخورد سفارش‌دهندگان این روزها طراحی پوسترهای موسیقی را به مسیر ابتذال سوق می‌دهد و آنها این اجازه را نمی‌دهند که طراحان بتوانند با دیدی هنری کار کنند.

امیر عبدالحسینی مدیر موزه امام علی(ع) و هنرمند گرافیست هم درباره این نمایشگاه می‌گوید: این پوسترها در مقایسه با پوسترهای موسیقی که امروزه طراحی می‌شود کیفیت به مراتب بهتری دارند. طراحی و رنگ‌گذاری مناسب از جمله ویژگی‌های این پوسترهاست که توجه هر بیننده حساسی را به خود جلب کرده و ذهن او را به واکنش و مقایسه پوسترهای گذشته و امروز وا می‌دارد.

این هنرمند هم مانند فرزاد ادیبی نگاه چندان مثبتی به پوسترهای امروزی ندارد و تاکید می‌کند: در گذشته پوسترها به جنبه اطلاع‌رسانی‌شان وفادار بودند، اما امروزه پوسترها به یک شو و نمایش تبدیل شده‌اند و از کارکرد اصلی خود فاصله گرفته‌اند.

این نمایشگاه علاوه بر این‌که مورد توجه هنرمندان قرار گرفته، با استقبال خوبی از سوی علی مرادخانی، معاون هنری وزیر ارشاد هم روبه‌رو شده است. او که هنوز ریاست موزه موسیقی را به عهده‌​ دارد، در آیین افتتاحیه این نمایشگاه حضور پیدا کرد و گفت: خوشحالم از این‌که اولین بازدید رسمی‌ام به عنوان معاون هنری از این نمایشگاه بوده و همچنین خرسندم از این‌که پوسترهای موسیقی به نمایش در آمده‌اند.

او همچنین تاکید می‌کند: سعی می‌کنیم آثار این نمایشگاه را در گالری موزه موسیقی که بزودی افتتاح می‌شود به نمایش بگذاریم، چون آثار موجود بسیار ارزشمند و در خور توجه هستند. این نمایشگاه، سومین نمایشگاه ادواری موزه گرافیک ایران است که تا هجدهم شهریور در موزه‌ هنرهای دینی امام علی(ع) برپا خواهد بود.

زینب مرتضایی‌فرد ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر