چگونه یک برنامه تلویزیونی خندهدار میشود؟
با این که در کشور ما مردم بسیار شوخطبع هستند و برنامههای طنز را دوست دارند، اما معلوم نیست چرا در تلویزیون کمتر به جایگاه طنز و شوخی توجه شده است. در این نوشتار قصدمان آسیبشناسی جایگاه و شرایط طنز در تلویزیون نیست، بلکه میخواهیم نکتههایی را درباره روش ساخت برنامههای طنز پیشنهاد کنیم؛ مولفههایی عمومی که امروز در سراسر جهان رعایت و به آن توجه میشود.
ساخت یک مجموعه طنز تلویزیونی به نسبت فیلمهای غمگین و جدی سختتر است. مولفههای اولیه در یک برنامه طنز حضور بازیگران باهوش با توانایی لازم و همکاری کارگردانان و نویسندگانی است که خودشان حس بذلهگویی دارند.
امروزه در دنیا، مجموعههای طنز به صورت داستانهای دنبالهدار ساخته میشود. به طوری که در هر قسمت بازیگران و شخصیتها در موقعیتهای جدید قرار میگیرند. استفاده از ضربالمثلهای قدیمی، لطیفهها و تکیهکلامهای مشهور از دیگر نکتههایی است که در فیلمنامهها رعایت میشود. داستانها هم اغلب برگرفته از قصههای واقعی است و مجموعههای طنز تلویزیونی نباید از صحنههای تکراری فیلمهای دیگران استفاده کنند.
نویسندگان طنز با همه استعدادهایشان نباید فقط به قدرت تخیل خود متکی باشند، بلکه باید سبک شخصی خود را ابداع کنند. برای نمونه، وقتی کاری از وودی آلن میبینید، میدانید باید منتظر نوع خاصی از کمدی روشنفکرانه باشید. او از همان سالهای اول فعالیتش، مسیر خود را مشخص کرده است.
استفاده از زبان بدن از دیگر نکتههای ساخت برنامههای طنز است. گاهی هم میتوان از کلید واژههایی استفاده کرد که توجه یک جمع را جلب میکند، برای مثال «هی!» طوری که گروهی از مردم به سمت صدا برگردند. این سر و صداها ضرباهنگ برنامه را تند میکند. پشت پا زدن، پرتکردن غذاها به طرف همدیگر، دویدن و فریاد زدن یا از در فرارکردن پای ثابت برنامههای کمدی است. استفاده از آواز میان صحنهها نیز برنامه را شادتر میکند.
این روزها انیمیشن هم کاربرد دارد. نوشتن دیالوگهای خندهدار به طبع نویسنده برمیگردد و به همین سبب، اگر نویسنده خبره باشد به آموزش نیاز ندارد و همه چیز به صورت خودکار بر متن جاری میشود.
برای این موضوع هیچ کتابی وجود ندارد. طنزنویسی یک جادوی شگفتانگیز است که معلوم نیست از کجا میآید. بسیاری هستند که میتوانند حرفهای بامزه بزنند و بسیاری هم نمیتوانند. در عین حال تجربه ثابت کرده دو نفر بهتر از یک نفر میتوانند فکر کنند. پس در برنامههای طنز وجود دو یا چند نویسنده، کمک بزرگی به نتیجه کار میکند.
جالب است بدانید روانشناسان در گذشته معتقد بودند طنزنویسی و بذلهگویی از عهده کسانی برمیآید که با جامعه خود تعارض دارند و به دلیل همین مخالفت، به صورت ناگهانی و احساسی از خودشان حرکات شوکآور نشان میدهند! اما عقاید جدید میگوید بذلهگویان افرادی هستند که هوش هیجانی دارند.
قالبهای برنامهسازی تلویزیون، از سینما و پیشتر از تئاتر میآید. کمدیهای اولیه در اصل از یونان باستان آمده است. بعد از آن افرادی چون چارلی چاپلین بهترین نمونه کمدیهای صامت را نشان دادند و سپس گروهی از شخصیتهای معروف مانند باب هوپ و ادی مورفی توانستند با سبکهای مخصوص خود به شخصیتهای جهانی تبدیل شوند. امروزه سریالهای کمدی آمریکا و انگلیس مخاطبان بینالمللی دارند و بسیاری از آنها الگوی برنامهسازی کشورهای دیگر هستند.شاید لازم باشد در کشورهای شرقی نظیر ایران که متنهای قوی و استعدادهای سرشاری در زمینه طنز وجود دارد ابتدا به صورت بومی در ساخت برنامههای طنز تلاش بیشتری صورت گیرد و در مراحل بعدی به ابعاد بینالمللی کار فکر شود. اگرچه ممکن است برای عدهای این مقصد دور به نظر برسد، اما طولانیترین سفرها از اولین گام آغاز میشود چون برنامههای طنز، نشاندهنده قدرت روحی مردم یک کشور است؛ این که آنها چگونه با شوخطبعی مشکلات را پشت سر میگذارند. در سطح داخلی هم برنامههای طنز میتواند آموزنده باشد. وقتی شما به یک بازیگر میخندید، درواقع در حال خندیدن به خودتان هستید. بنابراین سعی میکنید بتدریج آن نقطهضعف اخلاقی یا فرهنگی را اصلاح کنید.
میترا لبافی
گفت و گو
