امیدبه نجات محیط زیست

امروزه یکی از مهمترین مشکلات زیست محیطی ، تخلیه فاضلاب های صنعتی به محیط زیست است. در این میان صنایع تولید خمیر کاغذ و کاغذسازی به دلیل حجم زیاد فاضلاب تولیدی از عمده ترین آلاینده های صنعتی به شمار می روند.
کد خبر: ۵۷۷۶۳

این پسابها با داشتن رنگ زیاد ناشی از الیاف سلولزی و ترکیبات لیگنین و همچنین موادآلی کلر حاصل از فرآیند سفیدسازی خمیر کاغذ نقش بسیار مهمی در برهم زدن تعادل اکوسیستم دارند. بتازگی پژوهشگران ایرانی موفق شده اند برای نخستین بار در جهان به دانش تصفیه موثر این پسابها دست یابند.یکی از مشکلات دنیای صنعتی و حتی کشورهای در حال توسعه ضایعات فاضلاب های صنعتی است.
تخلیه پسابهای صنعتی در آبهای پذیرنده با دبی و مقادیر زیاد آلاینده سبب آلودگی منابع آب می شوند. نمکهای معدنی که بیشتر در فاضلابهای صنعتی وجود دارند سبب سختی آب می شوند و آب جاری را برای مصارف صنعتی ، شهری و کشاورزی نامطلوب می کنند.
اسیدها و بازهایی که از طریق کارخانه های شیمیایی و دیگر صنایع دفع می شوند، پرورش و تکثیر آبزیان را نیز غیرممکن می سازند. موادآلی منابع اکسیژن رودخانه ها را مصرف می کنند و باعث ایجاد مزه ناخوشایند و بوی تعفن می شوند. به دلیل کمبود اکسیژن ، بیشتر موجودات آبزی از میان می روند. مواد جامد مطلق در کف بستر ته نشین شده یا پس از انباشته شدن در کناره ها و سواحل ، تجزیه و باعث کاهش اکسیژن و ایجاد بو در آب رودخانه ها می شوند. مواد شناور جامد و مایع که شامل چربیها ، روغن ها و دیگر مواد شناور در سطح آب می شوند ، نه تنها رودخانه ها را بدمنظره می کنند بلکه مانع عبور نور به داخل آب و عمل فتوسنتز می شوند.
در این میان تخلیه فاضلاب های حاوی آب گرم نظیر آب کندانسورها به داخل رودخانه ها موجب افزایش دمای آب می شود که اثرات زیان بخش متعددی دارد.
رنگ که به وسیله صنایعی مانند کاغذسازی ، نساجی و دباغی تولید می شود نیز یک شاخص آلودگی است. رنگ در عبور نور خورشید به داخل آب اختلال ایجاد می کند و عمل فتوسنتز کمتری انجام می شود.
در نهایت هر دو نوع موادشیمیایی آلی و معدنی حتی در غلظتهای بسیار کم ممکن است برای ماهیان آب شیرین و دیگر موجودات کوچکتر آبزی سمی باشند.
مهندس رامین محمدعلی تهرانی ، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد در این باره می گوید: با توجه به انواع آلاینده هایی که همراه فاضلاب های صنعتی به آبها وارد می شوند و هر یک از آنها به شکلی به اکوسیستم آبی اثر می گذارند ، بررسی و تصفیه این نوع فاضلاب ها موضوعی ضروری است.
در واقع دنیای صنعتی در حال حاضر نمی تواند بدون حل مساله آلودگی محیط زیست به حیات خود ادامه دهد.

لزوم تصفیه مهمترین پساب صنعتی



با توجه به رشد روزافزون جمعیت و گسترش صنایع و نیز به دلیل محدود بودن منابع و ذخایر آب در بیشتر نقاط کشور، حفظ کیفیت آبها به لحاظ آلودگی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
اگر این منابع مهم حیاتی دستخوش آلودگی های میکروبی و شیمیایی شوند ، آسیبهای جبران ناپذیری برمحیط زیست و در نهایت بشریت وارد خواهد شد. جبران این آسیب ها یا غیرممکن است یا با صرف هزینه های بسیار گزاف همراه است.
از جمله صنایعی که سهم عمده ای در آلوده کردن آبها دارند ، صنایع خمیر و کاغذ است. میزان آب مصرفی یا فاضلاب تولیدی این صنعت به عوامل گوناگونی مانند میزان تولید محصول ، با نوع فناوری به کار گرفته شده و کیفیت مواداولیه مورد مصرف بستگی دارد.

  • در روش ابداعی مواد زاید در پساب های صنعتی ، حتی بیش از میزان استاندارد کاهش می یابند

  • علاوه بر مواد آلی ، آلاینده های دیگری مانند رنگ ، مواد کف زا، جامدات معلق و مواد شناور جامد (پوست درخت و الیاف) نیز توسط این صنایع به محیطزیست وارد می شوند. با توجه به این نکات ، لازم است فاضلاب صنایع خمیر و کاغذ قبل از ورود به آبها توسط سیستم مناسبی تصفیه شود.
    تهرانی می گوید: پساب حاصل از واحدهای تولید خمیر و کاغذ حاوی ترکیبی آلی موسوم به لیگنین است که پایداری شیمیایی بسیار بالای دارد.
    این ماده آلی را نمی توان با روشهای فیزیکی و بیولوژیکی متعارف تصفیه کرد. ورود این ترکیب آلاینده به محیطهای آبی باعث جذب اکسیژن محلول در آب و تهدید حیات ماهی ها و دیگر آبزیان می شود.
    از طرف دیگر لیگنین می تواند در ترکیب با عناصر فلزی ، کمپلکس های پایداری تشکیل دهد که قابل تجزیه نیستند. تهرانی در ادامه می افزاید:
    با توجه به آلایندگی بالای پساب صنایع خمیر و کاغذ استانداردهای محیطی بسیار سختگیرانه ای در این زمینه وضع شده که براساس آنها اکسیژن خواهی شیمیایی (COD)پسابها باید پیش از ورود به طبیعت تا کمتر از 100 PPmو میزان رنگ TCU آنها تا زیر 80 واحد پلاتین - کبالت کاهش یابد.

    روش های متداول تصفیه



    با وجود این که صنعت کاغذسازی به کمک ماشین آلات از قرن هجدهم آغاز شده است ، ولی اولین سیستم تصفیه فاضلاب خمیرسازی سال 1966 شروع به کار کرد.
    خوشبختانه با پیشرفت هایی که در چند دهه اخیر صورت گرفته متوسط پساب خام تولید شده در سطح جهان به علت ساخت کارخانه های جدید یا تعویض دستگاه های قدیمی ، آموزش کارکنان ، نگهداری دستگاه ها و استفاده مجدد از پساب ، کاهش یافته است ، ولی هنوز راه طولانی تا رسیدن به حد مطلوب باقی مانده است.
    روشهایی که در حال حاضر برای تصفیه پساب صنایع خمیر و کاغذ استفاده می شود با محدودیت ها و مشکلات جدی همراه بوده و قادر به تامین استانداردهای زیست محیطی لازم نیست. به گفته تهرانی ، یکی از مهمترین این روشها، روش رسوب دهی شیمیایی با استفاده از آلومینیوم ، کلرورفریک و آهک است.
    بالا بودن هزینه موادشیمیایی برای تنظیم PH ، افزایش حجم لجن تولیدی ، پیامدهای ناشی از آب گیری و تخلیه آن ، باقی ماندن مواد منعقدکننده و ایجاد رنگ در سطح آب که تا حد استاندارد کاهش نیافته از معایب این روش است.
    از طرف دیگر استفاده از آلومینیوم خود مشکلات زیست محیطی دیگری را به دنبال دارد. میان روشهای فیزیکی نیز روش استفاده از فیلترهای تند شنی ، فرآیندهای غشایی و جذب سطحی بویژه استفاده از زغال فعال شده مورد مطالعه قرار گرفته است.
    به دلیل هزینه های زیاد و بازده پایین ، این شیوه ها نیز مقرون به صرفه نیستند. دستیابی به روشهایی مناسب و کارآمد بویژه از لحاظ اقتصادی بیش از پیش احساس می شود.

    روشی که جهانی شد



    با بهره گیری از روش ابداعی تهرانی ، ضایعات موجود در پساب صنایع تولید خمیر و کاغذ که از آلاینده ترین نوع پساب های صنعتی هستند ، تا میزان بسیار قابل توجهی کاهش می یابند، ضمن آن که ترکیبات رنگی آن نیز تا حدود 98 درصد تصفیه می شود.
    از آنجا که این روش مبتنی بر کاربرد موادمعدنی استحصال داخل است در مقایسه با شیوه های قدیمی و موجود که تاثیرات سوئجانبی نیز دارند ، کارآیی بسیار بالاتری داشته و در عین حال بسیار کم هزینه است ، به طوری که به ازای هر متر مکعب پساب 0/5 تا 0/7 گرم ماده معدنی مصرف می شود. این مواد بسیار ارزان و قابل دسترس اند و برخلاف دیگر روشها توجیه اقتصادی بسیار مناسبی دارد.
    تصفیه پسابهای صنعتی با استفاده از موادمعدنی پس از 3 سال تحقیق و پژوهش مستمر به نتیجه رسیده است. این روش با بهره گیری از تجهیزات و دستگاه های موجود قابل اجراست.
    براساس آزمایش های علمی انجام شده در واحدهای خمیر و کاغذ قادر است اکسیژن خواهی شیمیایی پساب را به زیر 80PPM و رنگ آن را تا زیر 70 واحد کاهش دهد. یعنی این روش قادر خواهد بود مواد زاید در پسابهای صنعتی را حتی بیشتر از میزان مورد نظر در استانداردهای محیطی برساند.
    در این نوع تصفیه از ترکیب شیمیایی برای حذف رنگ و موادزاید استفاده می شود. از آنجا که با استفاده از مواد منعقد کننده ، جامدات غیرقابل ته نشینی نیز رسوب می کنند ، بازده عملیات ته نشینی مواد جامد نیز بهبود می یابد. تهرانی در انتها می افزاید:
    از این طرح نه تنها بخش صنعتی داخل کشور همچون کاغذ پارس اهواز و کاغذ چوکا مازندران استقبال خوبی داشته اند ، بلکه کشورهای خارجی نیز در کنفرانس های بین المللی با این طرح آشنا شده و تمایل خود را نسبت به برخورداری از آن اعلام کرده اند.
    از آن جمله می توان به سوئد و لهستان اشاره کرد که هر دو از نظر تولید کاغذ سهم بزرگی در دنیا دارند و تا به حال نتوانسته اند با روشهای متداول بر مشکل پسابهای صنعتی خود فایق آیند.



    بهاره صفوی
    newsQrCode
    ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

    نیازمندی ها