شبکه‌های استانی؛ تقسیم عادلانه امکانات فرهنگی

تلویزیون به عنوان در دسترس‌ترین و البته پرمخاطب‌ترین رسانه جمعی همیشه رسالت سختی برای راضی کردن سلایق گوناگون مردم ایران بر دوش دارد. این رسالت از زمانی که تلویزیون فقط دو کانال داشت و شبانه روزی هم نبود، آغاز شد و برخلاف تصور جمعی با افزایش تعداد کانال‌ها هر روز مسیر دشوارتری را پیمود تا این که به تدبیر صحیحی به نام شبکه‌های استانی رسید. طی چند سال گذشته 33 مرکز صدا و سیمای استانی تاسیس شده که آخرین آن مرکز البرز شنبه چهار خرداد افتتاح شد تا هر روز از ساعت 14 تا 24 برنامه‌هایی را روی آنتن ببرد. نخستین شبکه استانی شبکه تهران بود که آذر 1374 تاسیس شد و پخش محدود خود را فقط در تهران آغاز کرد. این شبکه با حال و هوای اهالی پایتخت تولید محتوا می‌کرد و جذابیت و محبوبیت فوق‌العاده‌ای در زمان خود پیدا کرد. شبکه تهران به مرور در سایر شهرها هم روی آنتن رفت و کارکرد انحصاری خود را از دست داد و ساز و کاری نزدیک به سایر شبکه‌های تلویزیونی پیدا کرد.

بعد از آن طرح هر استان یک شبکه مخصوص روی میز مدیران صدا و سیما رفت و شبکه فارس نخستین مرکز مستقل صدا و سیما با پخش برنامه‌های 24 ساعته در کل کشور شد. پس از استقبال مخاطب از این شبکه 32 استان دیگر هم صاحب شبکه شدند و با گسترش فرهنگ استفاده از گیرنده‌های دیجیتال، با قرار گرفتن برنامه‌های این شبکه‌ها روی ماهواره، نمایش این شبکه‌ها از شرایط انحصاری درون استان خارج شد و توانست مخاطبان علاقه‌مند سایر شهرها را نیز به خود جلب کند. برنامه این شبکه‌ها را می‌توان در دو دسته عمده تقسیم‌بندی کرد. یک دسته شامل برنامه‌های مشترک و مشابه همه شبکه‌های داخلی و برون‌مرزی شامل فیلم‌های سینمایی ایرانی و غیرایرانی، سریال‌هایی که بعضا از سایر شبکه‌ها پخش شده و اکنون بازپخش می‌شوند، مسابقات ورزشی و برنامه‌های ثابتی است که نمی‌شود با روایت‌های مختلف تعریفش کرد و فرقی نمی‌کند از کدام شبکه در کدام استان پخش شود، اما دسته دیگر و قابل توجه تولیدات انحصاری مرکز صداوسیما در آن شهر مخصوص است. سریال‌ها یا تله‌فیلم‌هایی که با لهجه و فرهنگ همان شهر در لوکیشن‌های بومی خودشان ساخته می‌شود و علاوه بر حس همذات‌پنداری در مخاطب هم‌استانی‌شان باعث آشنایی مردم با فرهنگ‌های همجوارشان می‌شود. همچنین اخبار داخلی هر استان یکی دیگر از امتیازهای دیگر این شبکه‌ها محسوب می‌شود. اخباری که مفصل و مبسوط است و سایر شبکه‌ها هرگز مجال پرداختن به آن را درباره هر استانی نخواهند داشت. در حالت کلی شکل‌گیری این شبکه‌های استانی ایده بسیار خوبی است که نباید از مسیر اصلی خود خارج شود و با تکرار مجموعه‌های تلویزیونی شبکه‌های دیگر و عموما شبکه‌های یک تا پنج کارکرد اولیه و ایجابی خود را از دست بدهد.

حمید سلیمیان