راهیابی سیاست به آثار نمایشی تلویزیون

مسیر روشن، ابابیل و فاصله کانونی محصول این حرکت معاونت سیما بود که هر کدام به جنبه‌های مختلف اتفاقات پس از انتخابات 88 می‌پرداخت.

وقتی اسم فیلم‌های سیاسی به میان می‌آید ذهن‌ها متوجه کارهای تاریخی می‌شود که روایتگر بخشی از ماجراهای قدیمی است؛ اما بخش جذاب‌تر آثار سیاسی فیلم‌هایی هستند که به مسائل مبتلا به امروز جامعه می‌پردازند و بخشی از تاریخ را ورق می‌زنند که مردم از نزدیک دیده و لمس کرده‌اند.

چند سال پیش نیز سریالی با نام یک روز قبل پخش شد که داستان آن در مورد جاسوسانی بود که می‌خواستند مانع پرتاب ماهواره امید از طرف ایران شوند.

هم‌اکنون سریال «روح‌الله‌» به کارگردانی راما قویدل در حال پخش است که در آن به گوشه‌هایی از زندگی سیاسی حضرت امام بعد از انقلاب اشاره می‌شود. برخی از فیلم‌های تلویزیونی که روز بیست و دوم بهمن از تلویزیون پخش شدند مثل «نجات» نیز زمان حال را با حادثه انقلاب پیوند زده بودند. در ایام نوروز سال 91 نیز سریال «چک برگشتی» از تلویزیون پخش شد که نیم نگاهی به مناسبات سیاسی و اجتماعی نهمین دوره انتخابات مجلس داشت. ساخت آثار سیاسی درباره مسائل روز از زمانی جدی شد که علی دارابی، معاون سیمای رسانه ملی ابلاغ کرد فیلم‌های متنوعی درباره نهم دی ساخته شود. پیشنهاد دیگر او به شبکه‌ها این بود که برای سال آینده سریالی ساخته شود که دربرگیرنده حوادث نهم دی باشد.

به اعتقاد دست‌اندرکاران فیلم و سریال حرکت جدید تلویزیون در ساخت کارهای نمایشی سیاسی را باید به فال نیک گرفت و در عین حال باید به اقتضائات این فرآیند یعنی بالا بردن آستانه تحمل گروه‌های سیاسی، رعایت انصاف در بیان مسائل و برداشتن خط قرمزهای بی مورد توجه داشت.

شکسته شدن تابوی ساخت فیلم سیاسی در تلویزیون

جواد مزدآبادی، کارگردان فیلم« ابابیل» که به حوادث سیاسی نهم دی مربوط می‌شود، معتقد است فیلمش طلسم‌گونه سیاسی در تلویزیون را شکسته است و اگر مسئولان اجازه بدهند که کارگردان‌ها روش‌‌های اشتباه سیاستمداران را نقد کنند، خیلی فیلم‌ها و سریال‌های دیگر را هم می‌شود، ساخت.

وی افزود: تلویزیون کارهای سیاسی زیادی مثل «کلاه پهلوی» ساخته که به تاریخ معاصر می‌پردازند؛ اما «ابابیل» اولین فیلم سیاسی است که مسائل روز را دستمایه کار قرار داده است. همین الان هم مردم با خیلی از مسائلی که ما در این فیلم به آنها پرداخته‌ایم، موافقند.

وی با اشاره به برخی بخش‌های خبری تلویزیون اظهار کرد: در حال حاضر برنامه بیست و سی صرفا جهت اطلاع با جسارتی مثال زدنی عملکرد وزیران، رئیس‌جمهور و سایر مسئولان را زیر ذره‌بین می‌برد. اوایل که این برنامه پخش می‌شد همه متحیر می‌شدند؛ اما پس از مدتی دیدند که می‌توان در تلویزیون اشتباهات سیاسی را گوشزد کرد.

مزدآبادی با بیان این که در تمام دنیا در کارهای نمایشی به موضوعات سیاسی معاصر می‌پردازند، توضیح داد: مایکل مور زمانی که بوش، رئیس‌جمهور آمریکا بود با فیلم بولینگ برای کلمباین و فارنهایت ۱۱‌/‌۹ او را زیر تیغ نقد برد و جایزه اسکار هم گرفت.

وی با بیان این که به ساخت فیلم‌های سیاسی درباره موضوعات روز علاقه دارد، اظهار کرد: فقط علاقه فیلمسازان تعیین‌کننده نیست، بلکه تلویزیون باید ابزار این کار را هم فراهم کند. همان طور که برای نهم دی فضا را باز کرد باید دوباره فضایی فراهم شود تا فیلمسازان سیاسی بتوانند کار کنند.

کارگردان سریال ابابیل با بیان این که ما اکنون در یک دوره گذار در ساخت فیلم‌های سیاسی هستیم، گفت: در حال حاضر خیلی‌ها فیلم‌های سیاسی را قبول نمی‌کنند و روی این فیلم‌ها حساسیت دارند. به همین خاطر برخی مسئولان و فیلمسازان ما ترس و واهمه دارند و دست به عصا راه می‌روند. حتی برخی بازیگران هم حاضر به همکاری با فیلم‌های سیاسی نیستند. من مطمئنم که بعد از ساختن چند فیلم همه چیز عادی می‌شود.

تلویزیون درباره انتخابات تله فیلم بسازد

محمدرضا شفیعی، تهیه‌کننده سریال« روح‌الله» با بیان این که ساخت فیلم‌های سیاسی روز در تلویزیون با همت آقای دارابی شروع شد، گفت: من از ایشان خواهش می‌کنم، دستور بدهند برای انتخابات خرداد ماه سال آینده نیز کارهایی ساخته شود. از الان تا انتخابات چند ماه زمان داریم و می‌توانیم آثار نمایشی زیادی را بسازیم.

وی در گفتگو با جام‌جم افزود: تلویزیون چون رسانه ملی است می‌تواند سلایق سیاسی قرار گرفته در چارچوب نظام را پوشش دهد. به نظر من، تلویزیون می‌تواند درباره دیگر موضوعات روز مثل تحریم‌ها، ‌انرژی هسته‌ای و انتخابات هم کارهای نمایشی بسازد. در برنامه طنز رادیویی جمعه ایرانی هم خیلی از موضوعات سیاسی نقد می‌شود و کسی اعتراض نمی‌کند، چون زبان هنر زبان تلطیف شده‌ای است.

تهیه‌کننده سریال «وضعیت سفید» با بیان این که ساختن فیلم و سریال سیاسی نیاز به کار جهادی دارد توضیح داد:‌ چند سال پیش در سینما کارهایی در گونه سیاسی ساخته شد که واقعا بد بود. این فیلم‌های بد باعث شد که بعضی‌ها بگویند اصلا دنبال این‌گونه برویم. ولی مسلم است که نباید روی یک‌گونه خط کشید و کنارش گذاشت.

وی استقبال از سریال روح‌الله‌ را خوب توصیف کرد و ادامه داد: معمولا کارهای سفارشی دهه فجر کمتر دیده می‌شود، اما این سریال بازخورد خوبی داشت. سریال روح‌الله حاصل اعتماد معاونت سیماست. آنها می‌دانستند که نگاه فیلمساز کاملا مثبت است و به همین دلیل اجازه دادند کار ساخته شود.

شفیعی درباره جنبه‌های سیاسی سریال گفت: در یکی از داستان‌ها نشان می‌دهیم که امام روزی در یک روستا نماز خوانده‌اند و در آنجا یک جریان فکری به راه افتاده است. همچنین چهار، پنج قسمتی که به رحلت امام مربوط می‌شود، حاوی مسائل سیاسی است. به‌دلیل این که این قسمت‌ها لحن غمگینی دارد، ما ترجیح دادیم پخشش در جشن‌های دهه فجر صورت نگیرد و به خرداد موکول شود.

تغییرات سیاسی سریع رخ می‌دهد

آرش قادری، فیلمنامه‌نویس سریال «ماتادور» پایین بودن آستانه تحمل برخی گروه‌های سیاسی را مهم‌ترین مانع ساخت این‌گونه آثار در تلویزیون دانست.

وی گفت: در فیلم‌های سیاسی روز من به عنوان فیلمنامه‌نویس وقتی راجع به یک حزب سیاسی حرف می‌زنم، نمی‌توانم به تمام جوانبش بپردازم و بنابراین فیلمنامه‌ام ناقص می‌شود. در فیلم سیاسی دوربین را یا باید این طرف قرار داد یا آن طرف و نمی‌شود دوربین را وسط گذاشت. در حالی که برخی کسانی که در ماجراهای سیاسی تصمیم گیرنده بودند الان از صحنه سیاست حذف شده‌اند و بنابراین نمی‌شود درباره شان حرفی زد.

قادری افزود:‌ سیاست یک فرآیند طولانی است و در یک لحظه از آن ممکن است یک نفر محبوب یا مغضوب شود، ولی کسی که می‌خواهد روایت سیاسی داشته باشد، باید مقطعی طولانی را روایت کند. تغییرات سیاسی خیلی سریع رخ می‌دهد و فیلمساز همیشه نمی‌تواند سرعت فیلمسازی‌اش را با این تغییرات هماهنگ کند. البته این مساله فقط مربوط به کشور ما نیست و در تمام دنیا فیلمنامه‌نویسان با نگارش مسائل سیاسی روز مشکل دارند به این دلیل که قدرت، مدام بین جناح‌ها جابه‌جا می‌شود.

این فیلمنامه‌نویس با بیان این که سیاست مبتنی بر سیاستمداران است و نه برعکس توضیح داد: این سیاستمداران هستند که جریان‌های سیاسی را ایجاد می‌کنند. وقتی آن آدم‌ها را نتوانی نشان بدهی، معلوم است که فیلمنامه ات دچار لکنت می‌شود. به گفته آرش قادری، تاریخ زندیه یا قاجاریه را خیلی راحت می‌شود روایت کرد، چون کسی آن زمان را ندیده است ولی وقتی درباره تاریخ معاصر صحبت می‌کنی، باید کاملا به ذهنیت مردم نزدیک بشوی.