جام جم آنلاین: دیابت در ایران به یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی تبدیل شده است؛ بیماریای که ممکن است سالها بدون نشانههای آشکار پیشرفت کند و زمانی خود را نشان دهد که عوارض آن بخشهای مختلف بدن را درگیر کرده باشد. اکنون، پنج سال پس از آخرین پیمایش ملی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر، تکرار مطالعه STEPS فرصتی برای ارزیابی دوباره وضعیت سلامت ایرانیان و بررسی روند گسترش بیماریهایی مانند دیابت، فشار خون و چاقی فراهم میکند.
دکتر علیرضا زالی، رئیس پژوهشکده و مرکز تحقیقات جراحی مغز و اعصاب عملکردی، با تأکید بر اهمیت استمرار این پیمایش ملی، معتقد است اطلاعات حاصل از آن میتواند تصویری دقیقتر از تغییرات سبک زندگی و عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در کشور ارائه دهد.
به گفته او، روند ابتلا به دیابت در ایران افزایشی است و شناسایی افراد در مرحله پیشدیابت میتواند نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری داشته باشد.
بر اساس نتایج هشتمین پیمایش ملی STEPS که در سال ۱۴۰۰ اجرا شد، دستکم ۱۴ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال کشور به دیابت مبتلا بودهاند؛ رقمی که معادل بیش از ۷.۵ میلیون نفر است.
زالی با اشاره به تغییرات شیوع دیابت در سالهای گذشته، از افزایش قابلتوجه موارد ابتلا در تهران و سایر استانها سخن گفته و برآوردی در محدوده ۱۴ تا ۱۶ درصد برای جمعیت بالای ۲۵ سال مطرح کرده است.
البته این برآوردها باید با توجه به تفاوت زمان و روش محاسبه از نتایج پیمایش ملی تفکیک شوند. تکرار STEPS میتواند امکان مقایسه دقیقتر دادهها و شناسایی روندهای جدید را فراهم کند.
پیمایش STEPS یکی از برنامههای مهم مراقبت از عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر است که با تکیه بر راهنمای سازمان جهانی بهداشت اجرا میشود.
در این مطالعه، اطلاعات رفتاری، اندازهگیریهای جسمانی و آزمایشهای بیوشیمیایی گردآوری میشود تا وضعیت عواملی مانند دیابت، فشار خون، چاقی و کمتحرکی مشخص شود.
آخرین دوره این پیمایش در اسفند ۱۴۰۰ و همزمان با شرایط دشوار همهگیری کرونا اجرا شد. زالی معتقد است اجرای آن در آن مقطع مانع ایجاد وقفه در روند پایش سلامت جامعه شد.
اکنون تکرار این مطالعه پس از پنج سال میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره تغییر الگوهای بیماری، وضعیت سلامت استانها و تأثیر تحولات سبک زندگی بر سلامت عمومی ارائه کند.
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرحشده درباره گسترش دیابت، افزایش جمعیت مبتلا به پیشدیابت است؛ مرحلهای که سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی قرار دارد، اما هنوز به محدوده تشخیص دیابت نرسیده است.
زالی برآورد اولیه شیوع پیشدیابت در استان تهران را حدود ۱۸.۵ تا ۲۰ درصد اعلام کرده، اما تأکید داشته است که این ارقام قطعی نیستند و احتمال وجود موارد شناسایینشده نیز وجود دارد.
تشخیص بهموقع این وضعیت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با آموزش، اصلاح الگوی تغذیه، کنترل وزن و افزایش فعالیت بدنی میتوان احتمال پیشرفت به دیابت نوع دو را کاهش داد.
تغییر الگوی ابتلا به دیابت از دیگر موضوعات نگرانکنندهای است که زالی به آن اشاره کرده است.
به گفته او، دیابت نوع دو که در گذشته بیشتر در سنین بالاتر مشاهده میشد، اکنون در سنین پایینتر و حتی میان جوانان نیز دیده میشود.
همچنین افزایش موارد ابتلا در مناطق روستایی و تغییر الگوی پراکندگی جغرافیایی بیماری نشان میدهد که عوامل خطر دیابت دیگر محدود به جمعیت شهری نیستند.
در میان استانهای کشور نیز زالی از یزد، مازندران و گیلان بهعنوان مناطقی با شیوع بالای دیابت نام برده است. سالمندی جمعیت، چاقی، کمتحرکی و تغییر سبک زندگی از جمله عواملی هستند که میتوانند در این وضعیت نقش داشته باشند.
خطر دیابت تنها به افزایش قند خون محدود نمیشود. این بیماری در صورت کنترلنشدن میتواند به عروق و اعصاب آسیب برساند و بخشهای مختلف بدن را درگیر کند.
دکتر مهری مهراد، فوق تخصص نورو اورولوژی و رئیس دپارتمان نورو اورولوژی مرکز تحقیقات اعصاب عملکردی بیمارستان شهدای تجریش، درباره عوارض کمترشناختهشده دیابت هشدار داده است.
به گفته او، برخی بیماران مشکلاتی مانند اختلالات جنسی، بیاختیاری ادرار و بیاختیاری مدفوع را موقتی تصور میکنند، در حالی که این مشکلات ممکن است با آسیبهای عصبی ناشی از دیابت ارتباط داشته باشند.
دیابت میتواند با مختلکردن خونرسانی به اعصاب محیطی و مرکزی، زمینه بروز نوروپاتی را فراهم کند. یکی از شکلهای شناختهشده این عارضه، کاهش حس در دستها و پاهاست که معمولاً به الگوی دستکش و جورابی معروف است.
مهراد توضیح داده است که آسیب عصبی ناشی از دیابت ممکن است فراتر از دستها و پاها پیش برود و عضلات و اعصاب مرتبط با مثانه، روده و کف لگن را نیز درگیر کند.
در چنین شرایطی، حس طبیعی دفع ممکن است مختل شود و فرد با مشکلاتی مانند احتباس ادرار یا بیاختیاری ادرار و مدفوع مواجه شود.
از دست رفتن حس پری مثانه نیز میتواند باعث باقیماندن ادرار در مثانه و بروز مشکلات تشخیصی شود. این عوارض علاوه بر تحمیل هزینههای درمانی، ممکن است کیفیت زندگی بیماران را بهشدت کاهش دهد و زمینه انزوای اجتماعی و آسیبهای روانی را فراهم کند.
یکی دیگر از نکات مهم در اظهارات مهراد، مشاهده عوارض عصبی دیابت در افراد جوان است.
به گفته او، مشکلات ناشی از نوروپاتی دیابتی حتی در بیماران جوان، از جمله افراد حدود ۲۵ ساله، نیز مشاهده شده است.
او همچنین به تأثیر دیابت بر عملکرد جنسی زنان و مردان اشاره کرده و تأکید دارد که بسیاری از این مشکلات به دلیل موانع فرهنگی و شرم از بیان علائم، دیرتر مطرح و پیگیری میشوند؛ در حالی که ارزیابی پزشکی و درمان مناسب میتواند به بهبود بسیاری از این اختلالات کمک کند.
مجموع این هشدارها نشان میدهد که مقابله با دیابت نیازمند دو اقدام همزمان است: استمرار پایش ملی و تقویت برنامههای پیشگیری و غربالگری.
تکرار پیمایش STEPS میتواند مشخص کند که در پنج سال گذشته چه تغییراتی در وضعیت سلامت ایرانیان رخ داده و کدام استانها و گروههای جمعیتی به مداخله بیشتری نیاز دارند.
در کنار آن، شناسایی افراد مبتلا به پیشدیابت، اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک، تغذیه سالم و مراجعه بهموقع برای بررسی قند خون میتواند از گسترش بیماری و بروز بسیاری از عوارض آن جلوگیری کند.
دیابت بیماریای است که گاهی پیش از آنکه بیمار متوجه حضورش شود، آثار خود را بر بدن گذاشته است؛ به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و جدیگرفتن علائم هشداردهنده، اهمیتی فراتر از یک آزمایش ساده دارد.
اولین واکنشها به تازهترین انیمیشن دیزنی: