می‌توانیم فکر دیگران را بخوانیم؟

پروفسور ویلیام ایکس، نویسنده کتاب «فکرخوانی هر روزه» معتقد است این مهارت می‌تواند به چنان نتایج درستی منجر شود که نوعی تله‌پاتی به نظر آید. فکرخوانی، بخش عمده‌ای از زندگی روزمره ماست و ما آن را به عنوان واقعیت پذیرفته‌ایم، البته غیر از مواقعی که از پس آن برنمی‌آییم.

طی این تحقیق، ویلیام ایکس و همکارانش پرده از مهارت‌های فکرخوانی برداشتند و در کنارش نشان دادند باورهای نادرستی در موردش وجود دارد‌. اگر نکته‌هایی را که ایکس اشاره کرده در خاطر داشته باشیم، یاد می‌گیریم چگونه با طرف مقابل بهتر ارتباط برقرار کنیم، چگونه مهربان‌تر باشیم و حس اعتماد را در طرف مقابل تقویت کنیم و در نتیجه از نظر اجتماعی موفق‌تر باشیم.

از آنچه پنهان است آگاه باشید

براساس تحقیقات ایکس، استعداد ذاتی شما مهم‌ترین عامل موثر در فکرخوانی نیست، بلکه «خواندنی‌بودن» هدف شماست. اگر هدف شما دلایلی برای مخفی‌کردن افکار و احساساتش داشته باشد، مانعی بزرگ در راه فکرخوانی است.‌ در این مواقع، خیالپردازی بیش از اندازه گرهی نمی‌گشاید و در عمل بی‌فایده است.

عامل مهم دیگر، در نظرگرفتن افکار و احساسات پنهان خود شماست. ما معمولا به این نکته فکر نمی‌کنیم افکار و احساسات ما تا چه اندازه بر قضاوت‌هایمان تاثیرگذار است، اما نباید از این نکته غافل شد فیلتر احساسات ما در قضاوت درباره رفتار دیگران موثر است و آن را از بی‌طرفی ساقط می‌کند.

اگر ما اندکی پارانوئید ـ که طبق آن، فرد مبتلا دارای سوءظن، حسادت و هذیان بزرگمنشی است ـ یا کمرو باشیم، بسیار احتمال دارد این نوع نگرش بر تفسیر رفتار دیگران تاثیر بگذارد. همیشه به توضیح‌های جایگزین فکر کنید.

پس به برداشت اول از رفتار دیگران قناعت نکنید و از خود بپرسید آیا توضیح و تفسیر جایگزینی برای رفتار آنها وجود ندارد.

صمیمیت به معنای صحت در گمان نیست

زندگی مشترک بیست ساله به هیچ‌وجه به این معنی نیست که شما چنان از خلقیات همسرتان آگاهید که دیگر به گفت‌وگو و برقراری دیالوگ نیازی نیست. برعکس، ایکس به این نتیجه رسید بسیاری از زوج‌هایی که سال‌های طولانی زیر یک سقف زندگی کرده‌اند، به نحو چشمگیری در پیش‌بینی افکار طرف مقابل ضعف دارند.

به همان میزان که ارتباط عاطفی ما گسترش پیدا می‌کند، پیش‌فرض‌های ما از همسرمان نیز قالبی‌تر و ثابت‌تر می‌شود بنابراین مشکلات بیشتری در تفسیر و تعبیر بی‌طرفانه احساسات و افکار آنها داریم. ایکس نام «تله‌ آشنایی» را بر آن می‌نهد.

برای رهایی از تله آشنایی هرگز خیال نکنید که می‌دانید همسرتان به چه فکر می‌کند. در این مواقع، اولین حدس چندان صحیح نیست و باید دوباره سعی کنید.

بازخورد را فراموش نکنید

براساس تحقیقات یک روان‌شناس اجتماعی، اروینگ گافمن، همه مکالمات ما در «چارچوب» شکل می‌گیرد. چارچوب، واژه‌ای است که می‌گوید ما چطور رویدادهای اطرافمان را تعبیر و تفسیر می‌کنیم، اما ما همیشه چارچوب مشترکی با مخاطب‌مان نداریم. برای نمونه، بسته به شناخت مخاطب‌تان می‌توان چشمک را نشانه ابراز علاقه، نشانه شوخی یا حتی پرش ساده چشم تعبیر کرد. در نظر داشتن چارچوب غلط می‌تواند به سوءتفاهم منجر شود.

با گفتن جملاتی نظیر «به نظر من، شما درباره... فکر می‌کنید. ‌درست است؟» به راحتی می‌توانید درباره آنچه در مورد طرف مقابل‌تان می‌اندیشید به او بازخورد بدهید و چارچوب ذهنی خود را درباره او تصحیح کنید تا در حدس‌های بعدی با اطمینان بیشتری عمل کنید.

نقاط مشترک را بیابید

با دوستان یا آشنایان‌مان درباره اتفاقات و افرادی که هر دو به خوبی می‌شناسیم، گفت‌وگو می‌کنیم برای مثال؛ اگر خواهر شما دوست جدیدش را با سوزی در جشن تولدش مقایسه کند، بدون توضیح بیشتر هر دوی شما به خوبی به خاطر می‌آورید چقدر بدلباس بود.‌ ما این را با مشاهدات‌مان درباره رفتار آنی افراد می‌آمیزیم تا به نتیجه‌گیری درباره رفتار آنها بپردازیم.

تحقیقات ثابت کرده اگر از ابتدا زمینه‌های مشترک اخلاقی، علاقه‌ای و اعتقادی را بخوبی شناسایی کنیم، می‌توانیم «دقت همدلانه» را در هر رابطه بهبود ببخشیم. از طریق بحث درباره اتفاقاتی که هر دوی ما به خوبی درباره‌اش می‌دانیم، می‌توانیم در مورد احساسات افراد و دیدگاه آنها در مورد افراد و مکان‌ها به نتایج درستی برسیم.

به عقیده ایکس، بهترین راه برای شناسایی نقاط مشترک خودمان با کسی که تازه با او آشنا شده‌ایم این است که خیالپردازی نکنیم و با برقراری دیالوگ و مطرح‌کردن یکسری سوال به نوع نگرش او به موضوعات گوناگون پی ببریم.

بعضی مواقع بهتر است ندانید

فراموش نکنید ممکن است ندانستن آنچه از ذهن دیگری می‌گذرد، نعمت بزرگی باشد. «اشتباه انگیزه‌دار» مانع فهمیدن آنچه ما نباید درباره افکار پدر و مادرمان بدانیم می‌شود. ایکس می‌گوید موفق‌ترین زوج‌ها کسانی هستند که به‌طور غریزی از نقاط حساس و شکننده رابطه‌شان آگاهند و از تحریک آنها خودداری می‌کنند.

مثلا وقتی کسی می‌گوید اجازه دهید به آن نپردازیم، غیرمستقیم به طرف مقابل هشدار می‌دهد که دارد به منطقه خطر نزدیک می‌شود و باید احتیاط کند. اشتباه نکنید، بسیاری از مواقع به نفع‌تان است ندانید در ذهن طرف مقابل چه می‌گذرد. پس تلاش نکنید بفهمید، از آن فاصله بگیرید.

محمد ملکی‌/ ‌روان‌شناس