انتظارات پس از یک تحول عظیم

طی سال‏های اخیر، پخش مجموعه «مختارنامه» تحولی کم‏نظیر در حوزه ساخت مجموعه‏هایی اینچنین ایجاد کرد، زیرا همگان را در ایامی حتی غیر از محرم به عاشورا کنجکاو کرد؛ موضوعی که در دیدگاه دینی باید هدف غایی ساخت هر مجموعه مذهبی باشد یا حتی هر مجموعه معمولی بیننده را فراتر از سرگرمی به تفکر وادارد؛ نکته‏ای که درباره خیلی از مجموعه‏های مذهبی مورد درخواست است. مجموعه خاص مختارنامه از این نظر یگانه است و می‏بینید پخش مجدد آن از چند شبکه تلویزیونی تا چه اندازه مخاطب خانه‏نشین و هیات‌‏برو را جلب کرده است؛ مجموعه‏ای که همگان را به صرافت مطالعه وقایع عاشورا انداخت.

اما اگر بخواهیم عملکرد مجموعه‏سازان را برای ماه محرم ارزیابی کنیم، در نگاهی به مجموعه‏های ویژه این ماه، شاهدیم داستانی تعریف می‏شود و کاراکترهای روایت در بخشی از زندگی، معمولا گذری به هیات و مسجد دارند یا داستانی از قدیم و مرتبط با تاریخ طراحی و اجرا می‏شود. در چنین روایت‏هایی، صرفا زمان برای بیننده می‏گذرد و او هیچ انگیزه‏ای برای ورود به وقایع عاشورا در خود احساس نمی‏کند؛ مثلا این‌که قهرمان روایت برای رسیدن به دختر مورد علاقه خود تصمیم بگیرد برخلاف دستور حکومتی، مراسم تعزیه برپا کند، تخیلی ساده برای ورود به کلیت این موضوع است که در دوره‏های گذشته برخلاف امروز، تضییقاتی برای انجام چنین مراسمی وجود داشته است. از این موارد بدون این‌که بخواهیم نام مجموعه‏ای را بیاوریم، کم ندیده‏ایم.

البته تصور امروزی بر این است که مجموعه مناسبتی محرم یا مانند مختارنامه باید به نقل وقایع آن دوران بپردازد یا تاثیر رویداد عاشورا و درس‏های برگرفته از آن حماسه را به صورتی ملموس در زندگی امروزی به تصویر بکشد و بیننده را در حال و هوای ایام سوگواری قرار دهد. ما نه‌تنها درباره تاریخ انقلاب اسلامی، رویداد عاشورا و حماسه حسینی می‌توانیم مجموعه بسازیم، بلکه بیشتر وقایع انقلاب اسلامی و دوران هشت سال دفاع مقدس و همین‏طور اتفاقات بین‏المللی نیز برای داستان‌پردازی مناسب است و روایت‏هایی تنیده درهم می‌توان تدارک دید. خوشبختانه تجربیات خوبی هم در این حوزه‏ها داشته‏ایم، مانند داستانی که به موضوع جاسوسان موساد و نیروهای مبارز لبنانی اختصاص داشت و انتهای روایت در عزاداری ماه محرم قرار داده شده بود. چنین روشی در مجموعه‏های مرتبط با ماه محرم همچنان کارایی دارد. برای چنین مجموعه‏هایی نباید حد و مرزی غیرعادی تعریف کرد و برخلاف استثنایی چون مختارنامه که در قالب تابلوهای تبلیغاتی در کشورهای خاورمیانه به صورت شمایلی مجسم شد که باز هم نمونه‏هایی مانند آن خواهد آمد و دشمنان را به سزای اعمالشان خواهد رساند، سایر مجموعه‏ها همچنان یک داستان‏سرایی بود‌ه‌ است. بلندپروازی خواهد بود اگر بخواهیم بیننده مانده در خانه با دیدن چنین مجموعه‏هایی، انگیزه ورود مستقیم به مراسم عزاداری هیات‏ها و حسینیه‏ها را پیدا کند و همان‏طور که گفته شد، به همین اندازه که وی را در لحظاتی با داستانی آمیخته با رویدادهای عاشورایی در زمانه فعلی یا در دوره‏ای تاریخی همراه کند، می‏توان به سازندگان آن نمره‏ای مقبول داد.

حسین سلطان‏محمدی