نخستین رسانه شیعی جهان اسلام

تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شیعیان در همه جهان اسلام، اقلیت جمعیتی و حتی سیاسی محسوب می‌شدند و طبعا «رسانه‌ای» هم مختص خود نداشتند، در ایران قبل از انقلاب اسلامی هم رسانه‌های رسمی ـ به تبع نگاه رژیم شاه به مذهب ـ در خوشبینانه‌ترین حالت به مفاهیم و آموزه‌های شیعی با عینک سکولاریسم می‌نگریستند و نهایت احترام و جایگاه محرم در تلویزیون قبل از انقلاب، به پخش نشدن موقت موسیقی و رقص و آواز در روز تاسوعا و عاشورا محدود می‌شد، اما اثری از مناسک و آیین‌های عاشورایی در قاب تلویزیون ایران نبود.

پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357 علاوه بر همه دستاوردها و برهم زدن معادلات جهانی، صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران را تبدیل به نخستین «رسانه رسمی شیعی» جهان اسلام کرد که البته بی شک نقش «تلویزیون» در این نامگذاری خاص‌تر و پررنگ‌تر از رادیوست.

تلویزیون جمهوری اسلامی ایران، را در همان اولین ماه‌های بعد از انقلاب، شعائر و مناسک حسینی- که تا پیش از آن در میان توده‌های مردم و به صورت آئینی وجود داشت- «پخش» کرد، طوری که بسیاری از خاطرات عاشورایی مردم ایران اینک با انگاره‌های تلویزیونی آن گره خورده است.

از این فراتر این‌که حتی در شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای غیرایرانی اما شیعی در اقصی نقاط جهان، الگوگیری مستقیم خواسته یا ناخواسته از انگاره‌های عاشورایی تلویزیون جمهوری اسلامی ایران دیده می‌شود.

با گذشت بیش از 33 سال از پیروزی انقلاب و تجارب متعدد صداوسیما در بازخوانی و بازتولید آیین‌ها و مناسک عاشورایی متناسب و هماهنگ با قالب رسانه مدرن، اینک شاهد آفرینش گونه‌های جدید از نمایش رسانه‌ای آیین‌ها و مفاهیم عاشورایی و حسینی در تلویزیون هستیم، از سریال‌های عاشورایی ماندگار چون «شب دهم، مختارنامه و...» که جزو فاخرترین‌های تلویزیون هستند تا ابداعی چون «مراسم شیرخوارگان حسینی» که امسال قرار است به صورت زنده از شبکه دو پخش شود و این مراسم را در 40 کشور دنیا نیز پوشش دهد.

هرچند تاکنون راه پرفراز و نشیبی طی شده است اما غنای مفاهیم عاشورایی، استمرار پیام امام حسین(ع) در طول تاریخ از یک سو و ظرفیت بالای رسانه و بخصوص تلویزیون برای بیان غنای این پیام ماندگار، نشان‌دهنده این است که این راه را پایانی نیست و هیچ گاه خلاقیت‌های جدید رسانه‌ای در بازنمایش مناسک و مفاهیم عاشورایی متوقف نخواهد شد.

بهمن هدایتی - جام‌جم