خانه کرد، پنجره‌ای رو به فرهنگ کردستان

خانه کرد یا به عبارتی عمارت آصف در خیابان امام خمینی(ره) سنندج نزدیک مسجد جامع سنندج (مسجد دارالاحسان) واقع شده است.

در این بنا که در دوره صفویه احداث و اکنون تبدیل به موزه مردم‌شناسی شده است، بیننده با آداب و رسوم، فرهنگ گذشته و حال مردم کردستان و بزرگان آن قوم و دیگر استان‌های کردنشین کشور، آشنا می‌شود.

عمارت آصف از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی سنندج است که قدمت آن به 280 تا 300 سال پیش بر می‌گردد. یک کارشناس مردم‌شناسی در کردستان در این باره به جام‌جم می‌گوید: این عمارت در سه دوره تاریخی ساخته شده، به طوری که قسمت شمالی آن مربوط به آخر دوره صفویه است و قسمت‌های غربی و شرقی در زمان قاجاریه و قسمت جنوبی هم در زمان پهلوی به ساختمان الحاق شده است؛ الحاقاتی که به دلیل نیاز مالکین بنا در دوره‌های مختلف شکل گرفته است. به گفته غریب حسین‌پناهی عمارت آصف متعلق به یکی از خان‌های کردستان به نام آصف اعظم بوده که مالک 400 پارچه آبادی و یکی از رجال مملکتی مطرح و نایب والی سنندج بوده است.

این بنا که 4000 متر مربع مساحت دارد، دارای چهار حیاط مرکزی، درونی، حیاط مطبخ و حیاط مستخدمین است که هرکدام مزین به یک آبنمای زیباست که آب این آب‌نماها از طریق آب‌های منابع زیرزمینی رشته کوه‌های آبیدر سنندج تامین می‌شده است به این ترتیب که از طریق کانال‌هایی که به شکل قنات و به طول هفت کیلومتر کشیده شده، به عمارت می‌رسیده و پس از ورود به اتاق تقسیم آب به این چهار حیاط و حمام مجموعه منتقل می‌شده است.

حیاط مستخدمین که در جنوبی‌ترین بخش ساختمان و در قسمت ابتدایی و ورودی خانه واقع شده با عمارتی مجزا اما کوچک و ساده‌تر محل اقامت مستخدمین است.

قسمت شمالی عمارت جای مهمانان و خواصی بوده که از مرکز حکومت برای دیدار با والی می‌آمدند. در این بخش ساختمانی با معماری به‌روزتر وجود دارد که حیاط اندرونی خوانده می‌شود. این حیاط در زمان پهلوی ساخته شده است.

قسمت شرقی سفره‌خانه و قسمت غربی هم محل اداری تلقی می‌شده، یعنی محل ملاقات ارباب و رعیت و رسیدگی به حساب و کتاب‌هایی که در این زمینه وجود دارد.

خانواده آصف دیوان از نادر خانواده‌هایی بوده که در گذشته حمام خانگی داشته است. مهندسی این حمام که زیباترین حمام تاریخی سنندج است و در جنوب غربی بنا واقع شده، مانند سایر حمام‌های سنتی ایران از سه بخش سربینه،‌ میان‌دری و گرمخانه تشکیل شده و دارای ستون‌های سنگی حجاری شده و تزئینات آهک بری و کاشیکاری است.

سبک معماری بنا، اصفهانی است که در آن‌زمان سبک رایج در کل ایران بوده و شامل اتاق‌های سه دری، درهای اروسی، اتاق‌های گوشواره، وجود ایوان‌ها،‌ سیستم گچ‌بری و آهک‌بری داخل حمام و مقرنس‌کاری‌ و آیینه‌کاری است.

به گفته حسین‌پناهی عمارت آصف در سال 76 از ورثه آن خریداری شد و به تملک میراث فرهنگی درآمد و از سال 78 تا 82 و به مدت چهار سال مرمت و بازسازی شد و در نهایت در سال 82 به عنوان موزه مردم‌شناسی یا خانه‌کرد افتتاح شد.

این کارشناس مردم‌شناسی خاطرنشان می‌کند: اکنون در هر یک از اتاق‌های این موزه نحوه زندگی‌ شهری و روستایی، پوشاک، زیورآلات و طرز آداب و معیشت مردم کرد به نمایش گذاشته شده است.