سعید بیابانکی / شاعر و ترانه سرا
حق التالیف بزرگان
بازار موسیقی و بخصوص موسیقی پاپ، شعر و ترانه را به کالا تبدیل کرده است و گاه برای چند بیت پیش پا افتاده که به لحاظ ادبی فاقد ارزش ویژهای است مبالغ عجیب و غریبی رد و بدل میشود.
تازه اگر ترانهسرای محترم بهمدد کلیپهای آنچنانی ماهوارهها به نامی و شهرتی کاذب دست یافته باشد که داستان بهگونهای دیگر رقم میخورد. تا اینجای کار ایرادی ندارد، چرا که متاع کفر و دین بیمشتری نیست؛ ولی این که برای این چند بیت بیارزش باید پول داد و غزلهای حافظ و سعدی و مولانا و دیگر بزرگان مفت و مجانی در اختیار همه است و بدون هیچ حقوق مادی میتوان از آنها استفاده کرد و آلبوم موسیقی تولید کرد و کار اقتصادی انجام داد واقعا دردناک است.
به نظر میرسد شورای عالی شعر صداوسیما و شورای شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دو نهاد کلان درخصوص تولید آثار موسیقایی به گونهای باید برای آثار بزرگان هم حقالتالیف در نظر بگیرند. البته میتوان بنیادی به نام آنها ایجاد کرد و از حقوق مادی آثار بزرگان به گونههای مختلف حمایت کرد. این بنیاد میتواند به عنوان یک صندوق عمل کرده و از درآمد ناشی از آثار بزرگان کارهای کوچک و بزرگ فرهنگی هم انجام دهد. شاید این پیشنهاد در نگاه نخست اندکی شوخی و البته غیرعملی به نظر بیاید ولی بههرحال حقوق مادی آثار بزرگان که البته بسیار هم قابلتوجه است در شرایطی نادیده گرفته میشود که آثار بیارزش و ابتدایی ترانهسرایان جوان که به مدد رسانهها به شهرتی کاذب و زودرس دست یافتهاند از حقوق مادی و معنوی بسیاری برخوردار شده است.
در روزگاری که بسیاری از شاعران توانا و مستعد که غالبا دور از پایتخت هستند و دسترسی به رسانه و مطبوعات ندارند و در شرایطی ناگفتنی زندگی میکنند و با یک بیماری و ناتوانی مالی ممکن است از دست ادبیات و فرهنگ کشور بروند و متاسفانه اعتبارات دولتی هم گاه دردی از آنها دوانمیکند بنیاد بزرگان میتواند به عنوان یک صندوق ذخیره مرهمی کوچک باشد بر این زخم.
این پیشنهاد صرفا برای آلبومهای موسیقی مطرح شده است که سازوکار سادهتری دارد و حوزههای دیگر مثل کتاب و رسانه و آثار مکتوب شاید به دلیل پیچیدگی و گستردگی براحتی در این پیشنهاد نگنجد. ناگفته نماند که براساس قانون آثار هنرمندان و صاحبان قلم 50 سال پس از مرگ پدیدآورندگان آنها عمومی شده و از حقوق مادی بینصیب میشود. یعنی هر کس میتواند از این آثار به درآمد برسد بدون این که حقالتالیفی پرداخت کند که این قانون بیشتر به کام کسانی است که یا ناشرند یا شرکت تولید آلبوم موسیقی دارند یا به نوعی نیازمند آثار ادبی و بخصوص شعر هستند برای تولید محصول. به هرحال بزرگان تاج سر ما هستند و آثارشان نباید رایگان در اختیار همه باشد.
گفت و گو
