پایان کتاب کاغذی در یک اظهار نظر رسمی

ایشان در این نشست به بهانه گرانی کاغذ و شرایط موجود جامعه، خواستار صرفه‌جویی در مصرف کاغذ شد و اظهار کرد که خوب است در این زمینه صرفه‌جویی کنیم تا هم منابع ارزی را هدر ندهیم و هم مشکلاتمان رفع شود. نکته مهم سخنان کسی که تا پایان عمر دولت دهم احتمالا سکاندار حوزه کتاب و نشر خواهد بود این است که خواستار بهره‌گیری از فناوری‌های روز در حوزه نشر شده و از اعضای ستاد هفته کتاب خواسته است تا نسبت به تغییر رویه تولید کتاب از کاغذ به فرمت دیجیتال فرهنگسازی کنند.

این سخن در ابتدا چندان مهم به نظر نمی‌رسد، ولی با کمی تامل نشان می‌دهد که این پیشنهاد در صورت عملی شدن به همان چیزی منجر شود که سال‌هاست همه فعالان حوزه کتاب و نشر از آن ابراز نگرانی کرده‌اند: پایان کتاب کاغذی.

صد البته توجه به دانش روز جهانی و همگام شدن با فناوری‌های نوین و تولید کتاب به صورت دیجیتال و حتی صوتی یکی از راه‌های موفقیت ما در هر دو عرصه داخلی و خارجی است، اما این سخن هرگز نباید این گونه تعبیر شود که باید کتاب کاغذی را کنار گذاشت. سویه مشکل‌آفرین این پیشنهاد آنجاست که از سوی یکی از بالاترین مقامات فرهنگی کشور مطرح می‌شود وگرنه هر روز هزاران مقاله و سخنرانی در باب پایان عصر مکتوب و تسلط عصر دیجیتال بر زندگی بشر منتشر می‌شود و در برابر آن به همین میزان مقاله و سخنرانی ارائه می‌شود که کتاب کاغذی هیچگاه نمی‌میرد.

این پیشنهاد از این رو خطرناک تلقی می‌شود که هم در زمانی منتشر می‌شود که بحران کاغذ بشدت صنعت نشر کشور ما را تهدید می‌کند و بسیاری از ناشران بزرگ و معتبر هم فتیله کار را تا حدی پایین کشیده‌اند و منتظرند تا اوضاع دوباره به سامان شود و هم متولیان امر اجرا در کشور ما به جایگزینی روش‌های ساده‌تر و حذف صورت مساله‌ها بشدت علاقه نشان می‌دهند و بعید هم نیست که چند روز دیگر همین پیشنهاد در دستور کار قرار گیرد و سیاست‌ها به سمت نشر دیجیتال تغییر جهت بدهد.

این تغییر نرم برنامه‌ای که مورد تاکید سرپرست کنونی و احتمالا معاون بعدی قرار هم گرفته است جای نگرانی دارد چرا که شاید در آن، انتهای ذهن کسی که می‌خواهد سکان فرهنگی کشور را به دست بگیرد تغییر مسیر تولید کتاب (البته به بهانه گرانی و نبود کاغذ و مسیر جهانی کنونی نشر) است و شاید بتواند ما را تا حدی از مشکلات کنونی برهاند.

این یادداشت تنها در حد یک هشدار به متولیان و فعالان حوزه فرهنگ است و امید دارد که آنها به همه توانایی‌ها در یک حد بنگرند و سیاست‌هایشان را به موازات هم پیش ببرند تا نابسامانی‌های این حوزه پر چالش اندکی کاهش یابد و چرخ نشر همچنان بچرخد.