سفر به‌سرزمین‌شاهان

وجود آثار باستانی بی شمار در منطقه کرمانشاهان از دوران قبل از تاریخ تا دوران اسلامی، اهمیت این منطقه را نشان می‌دهد، از جمله مجموعه طاق بستان و شکارگاه خسرو پرویز که در گذشته 5 کیلومتر بیرون از شهر قرار داشته و اکنون گسترش شهر به آن رسیده است. این بنا یکی از مشهورترین بناهای تاریخی مربوط به زمان ساسانیان است که سنگبری و حجاری‌های آن صحنه‌هایی از تاجگذاری و شکار شاهان را نشان می‌دهد. ‌همچنین در بیستون در 25 کیلومتری کرمانشاه کتیبه مربوط به داریوش کبیر واقع‌شده و شاه را در جشن پس از پیروزی جنگ نشان می‌دهد. در دیگر بخش‌های منطقه کرمانشاه از جمله جوانرود، اسلام‌آباد غرب، معبد آناهیتا در کنگاور، سرپل ذهاب، سنقر، صحنه، قصرشیرین و گیلانغرب آثار زیادی از دوران ایران‌باستان از جمله مجسمه هرکول و... وجود دارد که مجموعه‌ای را با مرکزیت شهر کرمانشاه تشکیل می‌دهند و ارتباط این آثار با یکدیگر به عنوان مکان‌های باستانی منطقه بسیار حائز اهمیت است.

چه کسی را سراغ دارید که از بیستون و طاق‌بستان نشنیده و حتی برای یک بار هم که شده طعم نان شیرینی مشهور کرمانشاهی را نچشیده باشد؟ شهرت این آثار تاریخی بدون اغراق فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران بوده و بسیاری از گردشگران خارجی را نیز به خود جذب می‌کند. اما بیستون و طاق‌بستان تمام داشته‌ها و بضاعت گردشگری این منطقه زیبای ایران نیست و در گوشه و کنار این شهر آثار و دیدنی‌های زیادی وجود دارد که دیدن هریک از آنها می‌تواند برنامه سفر شما را کامل کرده و شیرینی دیدن آثار مشهور این شهر را برایتان دو چندان کند. ‌در گذشته نه‌چندان دور و تا اواسط قرن بیستم، کرمانشاه دروازه بازرگانی ایران، عراق، سوریه و اردن به شمار می‌آمد. کرمانشاه در این دوره، شهر تجاری بزرگ و نیرومندی محسوب می‌شد، بازار جامع آن را راسته‌ها، تجارتخانه و کاروانسراهای بزرگی تشکیل می‌داد و محلات اطراف بازار بسیار پر رونق و ثروتمند بودند.

یکی از دیدنی‌های مهم این شهر بازار قدیمی آن است که بدون تردید تجربه قدم‌زدن و خرید در آن برای هر گردشگری، جذاب و دیدنی است. قسمت اعظم بافت قدیم کرمانشاه در دوره زندیه و قاجار در اطراف بازار گسترش یافت و قدیمی‌ترین نمادهای آن از دوره زندیه و بیشترشان از دوره قاجاریه بر جای مانده است. اما از اوایل قرن گذشته میلادی جلوه‌های معماری ملی در معابر و بناهای جدید بروز کرد و شیوه خاص معماری کرمانشاه در بناهای مجاور خیابان اصلی شهر ، مهمانخانه‌ها ، بناهای بزرگ مسکونی، عمارت‌های عمومی و خدماتی و میدان‌های شهر انعکاس یافت.

هر چند تاریخ شکل‌گیری نخستین سکونتگاه در کرمانشاه به روزگاران دور باز می‌گردد، اما به درستی روشن نیست نخستین هسته کالبدی شهر کی و در کجا پدید آمده است. گمان می‌رود در زمان ساسانیان شهر در نزدیکی کوه طاق‌بستان جای داشته است سنگ‌نگاره‌ها و سنگ‌نوشته‌های طاق‌بستان بر بودن سکونتگاهی پیرامون آن گواهی می‌دهد که حاکم‌نشین شهر بوده است.

بیستون و کتیبه مشهور چند هزار ساله‌اش را بدون تردید می‌توان یکی از اصلی‌ترین مکان‌هایی دانست که گردشگران به دیدن آن می‌روند. شاید بسیاری از گردشگران ندانند در فاصله‌ای بسیار نزدیک از کتیبه بقایای یک کاروانسرای قدیمی با قدمتی حدود 800 سال قرار دارد که دیدن آن می‌تواند برای هر بازدیدکننده‌ای جذاب باشد.

این کاروانسرا در محوطه میراث جهانی بیستون، جنب ساختمان پایگاه میراث فرهنگی قرار دارد. کاوش‌های باستان‌شناسی حاکی از آن است که شروع ساخت این بنا در دوره ساسانی بوده، اما بنا به دلایلی این کار نیمه‌تمام رهاشده و در دوره ایلخانی مجدد کاروانسرایی در آن احیا و ساخته می‌شود.

اطراف حیاط کاروانسرا 62 اتاق و در میانه آن مسجد کوچکی وجود دارد. این کاروانسرا روی بقایایی از یک بنای سنگی دوره ساسانی ساخته شده است که به کاخ خسرو معروف است. به این ترتیب که ایلخانیان با الحاق دیوارهایی به دیوارهای محیطی بنای ساسانی، کاروانسرا را احداث کرده‌اند.

پس از بروز زلزله‌ای در دوره ایلخانیان، کاروانسرا کاربری خود را از دست داده و در دوره تیموری مجدد ساخت و سازهایی توسط گروه‌های کم‌درآمد و کوچ‌رو در این محل انجام می‌گیرد.

یکی از آثار دیدنی کرمانشاه که کمتر شناخته شده، پل کهنه این شهر است. پل کهنه کرمانشاه در شرق کرمانشاه کنونی روی رودخانه قره‌سو قرار دارد که خود رودخانه قره‌سو پس از گذشتن از لرستان و ایلام و یکی شدن با رودخانه گاماسیاب وارد خوزستان شده و به کارون سرازیر می‌شود.‌ این پل راه ارتباطی قدیم کرمانشاه ـ همدان و کرمانشاه ـ اصفهان را در دو سوی رودخانه قره‌سو به‌هم متصل می‌ساخته که نقش مهمی جهت ارتباط این راه به عتبات عالیات برای عبور زائران و مسافران ایفا کرده است. در حال حاضر این پل به منظور عبور و مرور وسایل نقلیه سنگین باربر جهت حمل تولیدات کوره‌های آجرپزی موجود در شرق کرمانشاه استفاده می‌شود. عبور وسایل نقلیه سنگین‌ با بار بیش از حد مجاز، سبب آسیب‌هایی اساسی در پل از جمله رانش طاق دهانه‌ها و تخریب جان پناه پل شده است.

تاریخ ساخت پل با توجه به نوع قوس‌های اجرا شده در پل، مربوط به دوره صفوی است، البته در کتاب معماری ایران، یوسف کیانی این پل را ساسانی ـ سلجوقی معرفی کرده است و همچنین در کتاب پل‌های قدیمی ایران (تحقیق و تالیف: محمدعلی مخلص ـ سازمان میراث فرهنگی) آمده است: «بنیان اولیه ساسانی، تعمیر سلجوقی و بازسازی کامل صفویه .»

وقتی به کرمانشاه سفر می‌کنید تقریبا محال است دیدنی‌های طبیعی این منطقه را نادیده بگیرید. دالاهو و کوهستان‌های زیبای کرمانشاه همواره مورد توجه دوستداران طبیعت قرار داشته است. اگر به قصد کوهنوردی و دیدن زیبایی‌های بکر و شگفت‌انگیز دالاهو به این منطقه رفتید، فرصت را مغتنم شمرده و از بقعه بابایادگار و قلعه یزدگرد هم دیدن کنید. این آرامگاه در روستای بان زرده کرند، نزدیک قلعه یزدگرد و در دامنه کوه دالاهو قرار دارد. از نظر معماری این بنا به صورت فضای مربع شکل کوچکی است و روی آن گنبد مخروطی شکلی قرار گرفته است.

بابایادگار از عرفای نامداری است که در قرن 8 می‌زیسته و پیروان زیادی در افغانستان، پاکستان، کرمانشاه و کردستان عراق داشت.

بخش ماهی‌دشت یکی از بخش‌های تابع شهرستان کرمانشاه است که میان دشتی معروف به همین نام واقع شده است. اگر به کرمانشاه سفر کرده‌اید می‌توانید با یک برنامه‌ریزی یکروزه برای دیدن این شهر و زیبایی‌های آن اقدام کنید. یکی از دیدنی‌ترین آثار ماهی‌دشت را می‌توان پل قدیمی این شهر دانست. ‌این پل در شهر ماهی‌دشت بر سر راه کرمانشاه به اسلام‌آباد و روی رودخانه دائمی مرگ قرار دارد. این پل به طول ۵۰ متر و عرض 6/10 متر با جهت شمالی ـ ‌جنوبی ساخته شده است.

در نزدیکی این پل، کاروانسرایی تاریخی و زیبا از دوره صفوی باقی مانده است. بین کاروانسرای عباسی و پل ماهی‌دشت رابطه‌ای نزدیک وجود دارد و به عبارتی این دو یک مجموعه‌ای تاریخی را تشکیل می‌دهند. زمان دقیق ساخت پل دقیقا مشخص نیست، ولی به احتمال زیاد در زمان حیات کاروانسرا پل نیز وجود داشته است. نکته مهم در مورد محور ارتباطی پل و کاروانسراست که قاعدتا در مسیر جاده تاریخی خراسان قرار داشته است. به این سبب محور مزبور از اهمیت زیادی برخوردار است.

فاصله پل و کاروانسرا حدود 150 متر است. این پل که اکنون محلی برای تردد اهالی شهر ماهی‌دشت است، در گذشته محل تردد کاروانیانی بوده که به کاروانسرای ماهی‌دشت تردد می‌کردند.

احسان محمد حسینی