تحقق رویای آب شیرین قم؛ سال آینده

قم سرزمین نمک، شوری و تشنگی است. این شهر و روستاهای اطراف آن در یک منطقه خشک و کم‌آب قرار گرفته، افزون بر آن چون مجاور دریاچه نمک و حوض سلطان ـ دریاچه‌ای بسیار شور ـ است، در کل خاکی شور و پر از نمک دارد و به همین دلیل آب سفره‌های زیرزمینی آن هم عمدتا شور است.

انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم یکی از راهکارهایی بود که مسئولان استانی و کشوری از طریق آن درصدد رفع شوری آب این منطقه و افزایش کیفیت آن برآمدند. عملیات اجرایی این طرح که مطالعات اولیه آن از سال 60 کلید خورد، از سال 80 آغاز شد. در این پروژه که به قمرود نیز معروف است، آب سرچشمه‌های دز از شهرستان الیگودرز در شرق استان لرستان برای تامین آب شرب، مصارف صنعتی و کشاورزی به ده شهر و 30 روستا از جمله خوانسار، خمین، گلپایگان، محلات، نیمور، سلفچگان، ساوه و قم منتقل خواهد شد.

این طرح گرچه در نوع خود بزرگ و بی‌نظیر است و آب مورد نیاز بسیاری از مناطق مرکزی کشور را تامین می‌کند، در عین حال باعث ایجاد نگرانی‌هایی مبنی بر خشک شدن چاه‌ها و قنات‌های شهرستان الیگودرز و کمبود آب شرب اهالی این شهرستان شده است.

معاون عمرانی استاندار قم ضمن اعلام خبر بهره‌برداری کامل طرح انتقال آب شیرین از سرشاخه‌های دز به این استان در بهار سال آینده می‌گوید: با بهره‌برداری کامل از این پروژه که با صرف اعتباری حدود هزار میلیارد تومان به پایان خواهد رسید، مردم قم از آب کاملا شیرینی برخوردار خواهند شد.

جواد دلاوری در گفت‌وگو با ایسنا ضمن بیان این‌که فاز نخست انتقال آب در ابتدای سال 90 به طور اضطراری و با انتقال2500 لیتر در ثانیه انجام شد، میزان مصرف آب در شهر قم را حدود 4000 لیتر در ثانیه برشمرده و می‌افزاید: به خاطر جبران این کمبود اکنون آب انتقالی از سرشاخه‌های دز با آب قم مخلوط شده و کیفیت آب شیرین (شرب) قم کاهش می‌یابد.

معاون عمرانی استاندار قم با بیان این‌که پس از قرار گرفتن این پروژه در ردیف پروژه‌های مهر ماندگار، اعتبارات لازم برای این پروژه ملی پیش‌بینی شده است، می‌گوید: در سفر رهبر انقلاب به استان قم نیز 70 میلیون یورو به پروژه اختصاص یافت که از صندوق ذخیره ملی تزریق شد و هم‌اکنون پروژه در حال اجراست.

احمد امیرآبادی فراهانی، نماینده مردم قم در مجلس با بیان این‌که طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم طرحی است که علاوه بر برطرف کردن کمبود آب در این شهر، کام مردم قم را نیز شیرین می‌کند، می‌گوید: البته این طرح به نوعی به نام قم و به کام دیگران است، چون بسیاری از شهرها و روستاهای واقع در مسیر طرح از آب شیرین استفاده می‌کنند و آب در نهایت به قم می‌رسد.

نماینده مردم قم یادآور می‌شود: البته نمایندگان فعلی و آینده مردم قم در مجلس باید به فکر حوزه‌های جدید آبی باشند، به‌ طور مثال طرح انتقال آب از دریای خزر و حوزه سیروان هم می‌تواند از طرح‌هایی برای کمبود آب شرب در قم باشد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قم با بیان این‌که فاز نخست پروژه انتقال آب از سر شاخه‌های دز به استان قم صرفا برای جلوگیری از جیره‌بندی به بهره‌برداری رسید، می‌گوید: چون شهر قم کلانشهری مهاجر و زائرپذیر است و برای تامین آب شرب، کشاورزی و صنعتی آن باید طرح‌هایی دیگر در نظر گرفته شود، قالب این طرح‌ها انتقال آب حوزه به حوزه مدنظر مسئولان قرار گرفته است.

سید حسن رضوی یادآور می‌افزاید: مطرح‌ترین پیشنهاد، انتقال آب از دریای خزر است که برای استان‌های سمنان، قم و تهران تعریف شده و در حال پیگیری است.

در حالی که بخشی از مناطق مرکزی کشور خوشحال از اجرای پروژه‌ای هستند که زمین‌های آنها را سیراب می‌کند، چرخ صنعتشان را فعال نگه می‌دارد و از خطر کمبود و جیره‌بندی آب شرب نجاتشان می‌دهد، 16 روستای شهرستان الیگودرز ـ مبدا تامین آب پروژه ـ با مشکل کمبود آب شرب مواجه شده است و اهالی یک روستا نیز به دلیل نبود آب مجبور به ترک روستای خود و مهاجرت شده‌اند.

با اجرای پروژه قمرود یا همان طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم سالانه میلیون‌ها مترمکعب آب از لرستان به مناطق مرکزی ایران می‌رود، این در حالی است که همچنان سه سدی (حوضیان، عالی محمود و دهجانی) که برای تامین آب منطقه وعده داده شده بود به بهره‌برداری نرسیده و خشک شدن چاه‌ها و چشمه‌های شهرستان الیگودرز علاوه بر خسارات بسیاری که به بخش کشاورزی وارد کرده، باعث از بین رفتن مجتمع‌های پرورش ماهی در این شهرستان شده است.

نماینده مردم الیگودرز با اشاره به مشکلات ایجاد شده به سبب اجرای پروژه قمرود و با بیان این‌که تونل‌هایی که برای انتقال آب به شهرهای مرکزی حفر شده است، از سفره‌های آب زیرزمینی شهرستان الیگودرز عبور می‌کند، می‌گوید: این تونل‌ها باعث تخلیه آب زیر زمینی شده و کاهش میزان آبدهی چاه‌ها، قنوات و چشمه‌ها را به دنبال داشته است.

محمدتقی توکلی با اشاره به کم شدن آب شرب 15 روستای شهرستان، از بین رفتن فعالیت‌های کشاورزی به دلیل کاهش منابع آبی و همچنین خشک شدن حدود 50 حلقه چاه آب در مسیر پروژه در گفت‌وگو با جام‌جم می‌افزاید: تاکنون تعدادی از روستاییان خسارت دریافت کرده و تعدادی نیز منتظر دریافت خسارت هستند.

وی تاکید می‌کند: با این حال یکی از خواسته‌های اصلی روستاییان ایجاد طرح‌های جایگزین برای رفع مشکلات آب آشامیدنی روستاهای مسیر پروژه است، چراکه تامین نکردن آب جایگزین، مشکلاتی همچون مهاجرت روستاییان به حاشیه شهر، نداشتن اقتصاد توانمند و مشکل بیکاری را به دنبال خواهد داشت.

توکلی با بیان این‌که در جهت تامین آب شهرستان الیگودرز، 101 میلیون مترمکعب آب برای این شهرستان اختصاص یافته که با پیگیری موضوع درصدد اجرای طرح‌های جایگزین و تامین آب‌های از دست رفته هستیم، می‌افزاید: مطابق ماده 33 قانون توزیع عادلانه آب، قیمت میزان آبی که از منطقه‌ای به منطقه دیگر منتقل می‌شود، باید محاسبه و از مصرف‌کننده گرفته شود و از این محل سهمی برای مشترکان مبدا تامین آب انتقال یافته اختصاص یابد.