صدایی برای تحلیل تصویر

صدای تصویر، یکی از قدیمی ترین برنامه‌های تخصصی سینماست که هر هفته با حضور عوامل فیلم و منتقدان سینمایی یکی از فیلم‌های اکران روز سینماهای تهران و شهرستان‌ها را نقد و بررسی می‌کند. در گذشته هر فیلم با حضور مجری برنامه و 2 نفر منتقد بررسی می‌شد که معمولا یک نفر موافق و نفر دیگر مخالف فیلم بود. گاه پیش می‌آمد، هر دو نفر منتقد حاضر در استودیوی ضبط برنامه مخالف فیلم بودند (مثل نقد«ملک سلیمان») یا موافق (مثل نقد«نفوذی») که این هم‌رأیی باعث بحث‌های جالبی می‌شد. بعدها روال برنامه عوض شد و فقط از یک نفر منتقد دعوت به عمل آمد که این روند تاکنون ادامه داشته است.

اتخاذ این سیاست تا حدودی به ضرر صدای تصویر تمام شده، زیرا تضارب آراء بر پویایی بحث‌ها و تحلیل‌ها می‌افزاید و نقد تک‌صدایی جذابیت کمتری دارد واگر مجری به عنوان هدایتگر بحث مراقب نباشد، ممکن است این تک صدایی به آفت برنامه تبدیل شود. یافتن منتقد برای حضور در استودیو در برخی موارد، یکی از دشوارترین مراحل کار است. معمولا برای هر برنامه چند نفر منتقد در نظر گرفته می‌شوند، سپس از یک نفر از کسانی که فیلم را دیده‌اند و برای زمان ضبط برنامه وقت آزاد دارند دعوت به عمل می‌آید، اما مشکل اینجاست که برخی فیلم‌های اکران روز قبلا در جشنواره فجر به نمایش در نیامده‌اند یا آن که در سئانس‌های کم‌تماشاگر این جشنواره نشان داده شده‌اند، در نتیجه کمتر منتقدی حاضر است برای دیدن آنها به سینما برود. فرض کنید منتقدی هم به قصد دیدن فیلم‌های کم‌فروش (بهتر است بگوییم نفروش!) و کمتر دیده شده بخواهد به سینما برود، احتمال می‌رود با مشکل به حدنصاب نرسیدن تماشاگر و عدم فروش بلیت مواجه شود، بنابراین عملا دست‌اندرکاران برنامه با مشکل کمبود منتقد مواجه می‌شوند.

دست‌اندرکاران صدای تصویر کوشیده‌اند تا هیچ فیلمی را از دست ندهند و برای همه فرصت تحلیل فراهم آورند، اما با وجود همه این تلاش‌ها متأسفانه برخی فیلم‌ها به سبب حضور نداشتن کارگردان در استودیو از برنامه حذف شده‌اند. یکی از امتیازات شاخص صدای تصویر، بخش ویژه‌ای در این برنامه است که به انعکاس نظرات تماشاگران فیلم اختصاص داده شده است. آگاهی از آرای تماشاگران این امکان را برای شنوندگان صدای تصویر فراهم می‌آورد تا دید جامع‌تری نسبت به فیلم پیدا کنند و عوامل نیز با مقایسه نظرات مردم و منتقد حاضر در برنامه به این باور خواهند رسید که فیلم شان مورد بررسی یکجانبه قرار نگرفته است.

در بسیاری از برنامه‌های رادیویی گفت‌وگو محور، حدفاصل گفت‌وگوها را یک موسیقی بعضا بی‌ربط پر می‌کند. خوشبختانه این نقیصه گریبانگیر برنامه صدای تصویر نشده است، زیرا تنها چیزی که مابین گفت‌وگوها پخش می‌شود، دیالوگ‌ها و موزیک متن فیلم است که بخش‌هایی از فیلم و حس و حال آن را به شنونده یادآوری می‌کند. تهیه‌کننده صدای تصویر تاکنون در چند نوبت به دلایل مختلف مجبور به تعویض مجری شده است.

از بین مجریان این برنامه، محمود گبرلو ـ منتقد با سابقه و قدیمی سینما ـ تا‌کنون موفق‌تر از بقیه بوده است. او در دوره حضور خود در صدای تصویر توانست بسیاری از بحث‌ها را بدرستی هدایت کند و فرصت اظهارنظر را برای حاضران در استودیو به نحو منصفانه‌ای فراهم آورد. قبلا یکی از مشکلات صدای تصویر، تداخل زمان پخش آن با برنامه تلویزیونی پربیننده «هفت» بود که با تغییر ساعت پخش صدای تصویر این مشکل برطرف شد.

متأسفانه بسیاری از نقد‌های خوب و حرفه‌ای این برنامه که واجد بار آموزشی هم هستند در هیچ جا ثبت نمی‌شوند و علاقه‌مندان مباحث تحلیلی سینما نمی‌توانند به آرشیو مکتوب یا صوتی برنامه دسترسی مناسب داشته باشند. برنامه صدای تصویر گهگاه به جای نقد فیلم‌های روی پرده به مباحث سینمایی دیگر از جمله بررسی ژانر سیاسی در سینمای ایران، سینمای دفاع مقدس و... نیز پرداخته است. صدای تصویر هم اکنون یکی از پرشنونده‌ترین برنامه‌های رادیو گفت‌وگو محسوب می‌شود. این برنامه جمعه‌ها ساعت 16 پخش می‌شود.